Hacılar Höyüğü (Gölbaşı)
Gölbaşı'nın Hacılar Mahallesi sınırları içinde, tarlaların ortasında yükselen bu toprak tepe Ankara'nın en az bilinen höyüklerinden biri. Adı yüzünden sürekli karıştırılıyor. Türkiye arkeolojisinde "Hacılar" denince akla önce Burdur'daki Neolitik yerleşim gelir: James Mellaart'ın 1957-1960 arasında kazdığı, boyalı çanak çömleği ve pişmiş toprak figürinleriyle ders kitaplarına giren höyük. Gölbaşı'ndaki Hacılar bambaşka bir yer, bambaşka bir hikâye. "Hacılar antik kenti" diye arayıp bu sayfaya düşenlerin çoğu aslında Burdur'u arıyor.
Ankara'daki Hacılar Höyüğü'nün kazı tarihi Cumhuriyet arkeolojisinin ilk kuşağına dayanıyor. Remzi Oğuz Arık, Arkeoloji Müzesi müdürlüğü yıllarında Ankara çevresini bir bütün olarak tarayıp bölgenin höyüklerinde arka arkaya kazılar yaptı. 1942 yazında kazdığı Bitik ile Ankara'nın güneyindeki Karaoğlan bu programın en bilinen iki durağı; ikisi de Hitit çağı yerleşimi olarak yayımlandı. Hacılar aynı programın içindeydi, ama en talihsizi oldu: kazının sonuçları uzun yıllar yayımlanmadı. Tahsin Özgüç, 1958'de Bitik vazosu üzerine yazdığı makalenin 83 numaralı dipnotunda Hacılar kazısının neticesinin henüz yayımlanmadığını, buluntuların ise vefat etmiş olan kazı başkanının isteği üzerine kendisince incelenmekte olduğunu belirtir. Arık 1954'te ölmüştü.
Kazıyı anlatan kısa bir bölüm ancak 2012'de Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin 75. yıl armağanı kitabında yayımlandı. Ankara Üniversitesi ekibinin 2022'deki yüzey araştırmasında höyükte MÖ III., II. ve I. binyıla ait çanak çömlek parçaları bulundu. Katmanları ayrıntılı anlatan bir kazı raporu ise yayımlanmadı. Höyükler tam olarak şudur: üst üste yıkılmış kerpiç evlerin bin yıllar boyunca biriktirdiği yığınlar. Tepe gibi görünen şey aslında yerleşimin kendisidir ve buradaki yığının öyküsü hâlâ okunmayı bekliyor.
Höyük 18 Mart 1994 tarihli ve 3430 sayılı koruma kurulu kararıyla birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescilli. Hacılar Mahallesi'ndeki üçüncü derece arkeolojik sit alanının sınırı ise 27 Mayıs 2021 tarihli ve 1249 sayılı Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararıyla yeniden çizildi. Bu düzenlemeden önce özel mülkiyetteki birkaç parselde sondaj yapılmış, kültür varlığına rastlanmamıştı.
Bugün gidince ne görürsünüz? Kazı çukuru, tabela, gişe ya da bekçi yok. Etrafı tarlalarla çevrili, üstü otla kaplı büyük bir tepe ve yamaçlarda yağmurun açığa çıkardığı seramik kırıkları. Gölbaşı hızla büyüyen bir ilçe, tepenin çevresi konut baskısı altında; dolayısıyla buraya gitmek biraz da kayıt tutma işi. Yamaçtan parça toplamak yasak; yerinde fotoğraflayıp bırakmak doğru olanı.
Ziyaret bilgileri
- Giriş
- Açık arazi. Gişe, bilet ya da bekçi yok, giriş serbest.
Nasıl gidilir
Kızılay'dan Ankara-Konya karayolu (D750) ile Gölbaşı'na yaklaşık yarım saat, Gölbaşı merkezinden Hacılar Mahallesi'ne birkaç kilometre daha. Gölbaşı'na toplu taşımayla inilebiliyor, ancak höyük tarla içinde kaldığı için son bölümü özel araçla tamamlamak gerekir.
- İlçe
- Gölbaşı
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu 19,0 km
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Türkiye'de "Hacılar" adını taşıyan iki höyük birbirine karışır: ünlü olanı Burdur'daki Neolitik yerleşim, bu ise Ankara Gölbaşı'ndaki höyük.
- 2.Höyükte Cumhuriyet'in ilk arkeoloji kuşağı tarafından yapılan kazının sonuçları uzun yıllar yayımlanmadı; Tahsin Özgüç 1958'de buluntuların hâlâ incelenme aşamasında olduğunu bir dipnotta belirtiyordu.
- 3.Höyük 18 Mart 1994 tarihli ve 3430 sayılı koruma kurulu kararıyla birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi.
Ziyaretçi ipuçları
- •Höyük tarla içinde: ilkbaharda ekin, yazın anız yüzünden yaklaşım değişir. Kuru ve açık bir günde, sabah ya da ikindi ışığında gidin.
- •Son bölüm asfalt değil. Yağıştan sonra alçak şasili araçla toprak yola girmeyin.
- •Yamaçtaki seramik parçalarını yerinden almayın. Kültür varlığı toplamak suçtur; fotoğraflayıp bırakın.
- •Burası tek başına bir gezi programı değil. Gölbaşı'ndaki Tulumtaş Mağarası gibi ikinci bir durakla eşleştirin.
Sık sorulanlar
- Hacılar Höyüğü nerede?
- Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde, Hacılar Mahallesi sınırları içinde. Şehir merkezinden Konya yolu üzerinden yaklaşık yarım saat. Burdur'daki ünlü Hacılar Höyüğü ile karıştırmayın, ikisi ayrı yerlerdir.
- Bu, Mellaart'ın kazdığı ünlü Hacılar mı?
- Hayır. James Mellaart'ın 1957-1960 arasında kazdığı, Neolitik boyalı çanak çömleğiyle ünlü Hacılar Burdur'dadır. Gölbaşı'ndaki Hacılar bambaşka bir höyüktür ve çok daha az bilinir.
- Höyük hangi döneme ait?
- Dürüst cevap: kesin olarak bilinmiyor. Höyüğün katmanlarını ortaya koyan ayrıntılı bir kazı raporu yok. 2022'deki yüzey araştırmasında MÖ III., II. ve I. binyıla ait çanak çömlek parçaları bulundu. Remzi Oğuz Arık'ın aynı yıllardaki Ankara çevresi kazıları ağırlıkla Tunç Çağı ve Hitit dönemi yerleşimlerine yönelikti.
- Hacılar Höyüğü'nün buluntuları nerede sergileniyor?
- Höyükte sergilenen bir şey yok. Kazı ayrıntılı biçimde yayımlanmadığı için buluntuların envanterini veren bir kazı raporu da bulunmuyor. Dönemin Ankara çevresi kazılarının malzemesi genel olarak Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonuna girmiştir.
- Höyükte kazı devam ediyor mu?
- Hayır, sürmekte olan bilinen bir bilimsel kazı yok. Höyük birinci derece arkeolojik sit alanı. Ankara Üniversitesi ekibi 2022'de höyükte yalnızca yüzey araştırması yaptı.
Yakındaki benzer yerler
Kapaklı Höyüğü ve Antik Şarap Teknesi
Höyüğün hemen yanında, ana kayaya oyulmuş taş şarap sıkma teknesi: tel çitle koruma altında. Roma ya da Bizans dönemi bağcılık ve şarap üretiminin fiziksel kanıtı. Höyükte MÖ III. bin'den Bizans'a seramik. (AST 2023)
Kültürel MirasTulumtaş Höyüğü
2007-2008'de Anadolu Medeniyetleri Müzesi kurtarma kazısı. En az 4 tabaka: Orta Tunç Çağı, Roma, Helenistik ve Erken Doğu Roma. Üzerinden geçen asfalt yol höyüğü ikiye ayırmış. Höyük 1996'dan beri birinci derece arkeolojik sit alanı. Kurtarma kazısı Kesikköprü Barajı'ndan İvedik arıtma tesislerine Kızılırmak suyunu getiren proje nedeniyle yapılmış. (AST 2023)
Kültürel MirasTaştepe (Taşdeve Mağarası)
Koparan Mahallesi'nde, Mogan Gölü'nü besleyen Çölova Deresi'nin bir kolu yakınında, 1118 m rakımlı doğal kayalık üzerinde Geç Roma/Bizans karakol yerleşimi. Tepe merkezinde eski bir mağara girişi ('Taşdeve Mağarası') bulunuyordu; tahribatla kapanmış. Vadiye hakim stratejik gözetleme noktası. (AST 2023)
Kültürel MirasKaraoğlan Höyük (Gölbaşı)
1937-1942 yıllarında R.O. Arık başkanlığında kazılan önemli İlk Tunç Çağı höyüğü. Siyah açkılı, yiv bezemeli ve kırmızı açkılı seramikleriyle tanınır. 2010'da ODTÜ ekibi çevresinde 8 İlk Tunç Çağı yerleşimi daha tespit etti. Koçumbeli ve Ahlatlıbel ile birlikte 'Ankara Grubu' olarak anılan İTÇ kültür çevresinin merkezi. (AST 2011, İlgezdi Bertram)
Kültürel MirasKoçumbeli İlk Tunç Çağı Yerleşimi
ODTÜ kampüsü içinde İlk Tunç Çağı'na tarihlenen müstahkem yerleşim. 45 × 40 m boyutlarında, üç yandan çevre duvarıyla çevrili. 1964'te B. Tezcan başkanlığında kazılmaya başlanmış, kazılar 1968'e kadar sürmüş. 650 m güneybatısında benzer planlı Ahlatlıbel yerleşimi yer alıyor. Ankara'nın merkezinde İlk Tunç Çağı yaşamının nadir kanıtı. (AST 2011, İlgezdi Bertram)
Kültürel MirasYaylabağ Alt Paleolitik Alanı (Gölbaşı)
Gölbaşı ilçesi Yaylabağ Köyü doğusunda hem Alt Paleolitik hem Orta Paleolitik döneme ait taş aletlerin bulunduğu geniş alan. Andezitten büyük yonga parçaları (Alt Paleolitik) ve çok sayıda düzeltili yonga (Orta Paleolitik). (AST 2018, Sağır)
Bu sayfa son olarak 13 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: korumakurullari.ktb.gov.tr, dergipark.org.tr, tr.wikipedia.org, ukaas.ktb.gov.tr, kulturenvanteri.com
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.