Hacılar Höyüğü (Gölbaşı)

Ankara'daki Hacılar Höyüğü'nün kazı tarihi Cumhuriyet arkeolojisinin ilk kuşağına dayanıyor. Remzi Oğuz Arık, Arkeoloji Müzesi müdürlüğü yıllarında Ankara çevresini bir bütün olarak tarayıp bölgenin höyüklerinde arka arkaya kazılar yaptı. 1942 yazında kazdığı Bitik ile Ankara'nın güneyindeki Karaoğlan bu programın en bilinen iki durağı; ikisi de Hitit çağı yerleşimi olarak yayımlandı. Hacılar aynı programın içindeydi, ama en talihsizi oldu: kazının sonuçları hiçbir zaman yayımlanmadı. Tahsin Özgüç, 1958'de Bitik vazosu üzerine yazdığı makalenin 83 numaralı dipnotunda Hacılar kazısının neticesinin henüz yayımlanmadığını, buluntuların ise vefat etmiş olan kazı başkanının isteği üzerine kendisince incelenmekte olduğunu belirtir. Arık 1954'te ölmüştü.

Bu tek dipnot, höyükle ilgili bugün bildiklerimizin sınırını da çiziyor. Basılmış bir kazı raporu bulunmadığı için höyüğün kaç katman barındırdığı ve hangi yüzyıllar arasında yaşandığı yayımlanmış bir kaynakta güvenli biçimde ortaya konmuş değil. Höyükler tam olarak şudur: üst üste yıkılmış kerpiç evlerin bin yıllar boyunca biriktirdiği yığınlar. Tepe gibi görünen şey aslında yerleşimin kendisidir ve buradaki yığının öyküsü hâlâ okunmayı bekliyor.

Alan üçüncü derece arkeolojik sit. Bu statü 19 Ocak 2007 tarihli koruma kurulu kararıyla verildi, sınırlar aynı yılın ekiminde onaylandı ve o gün bugündür birkaç kez yeniden çizildi. Son düzenleme 27 Mayıs 2021 tarihli ve 1249 sayılı Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı: özel mülkiyetteki birkaç parselde yapılan sondaj kazılarında kültür varlığına rastlanmadığı için sit sınırı yeniden belirlendi.

Bugün gidince ne görürsünüz? Kazı çukuru, tabela, gişe ya da bekçi yok. Etrafı tarlalarla çevrili, üstü otla kaplı büyük bir tepe ve yamaçlarda yağmurun açığa çıkardığı seramik kırıkları. Gölbaşı hızla büyüyen bir ilçe, tepenin çevresi konut baskısı altında; dolayısıyla buraya gitmek biraz da kayıt tutma işi. Yamaçtan parça toplamak yasak; yerinde fotoğraflayıp bırakmak doğru olanı.