Karayavşan Höyük
Karayavşan, Ankara'nın Polatlı ilçesine bağlı küçük bir yerleşimdir; 2022 sayımında nüfusu yetmiş yedi kişiydi. Köyün yanı başındaki höyük, adı büyük kazı alanları kadar duyulmasa da Ankara ovasının erken Tunç Çağı toplulukları hakkında elimizde bulunan sayılı tanıklardan biridir. Höyük doğal bir tepe değildir. Bir köyün yıkıntısı üstüne yeni bir köyün kurulmasıyla, kuşaklar boyunca üst üste birikmiş insan yapımı bir yığındır. Ovada yumuşak bir kabartı gibi duran bu tümsekler, Anadolu'nun en eski yerleşme biçiminin araziye düşmüş imzasıdır.
Höyüğün arkeoloji yazınına girmesini bir mezar buluntusu sağladı. Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin uzun yıllar müdürlüğünü yapan Raci Temizer'in yürüttüğü kazıda açılan bir taş sanduka mezardan altın bir kulak tıkacı çıktı. Buluntu, Refik Duru'nun Türk Tarih Kurumu Belleten dergisinde 1972'de yayımlanan "Anadolu'da Bulunmuş Altın Kulak Tıkaçları" incelemesinde Anadolu'daki öteki örneklerle birlikte değerlendirildi. Duru'nun aktardığına göre tıkaçlar mezarda yerinde, ölünün kafatasının iki yanında ele geçmişti. Yani bunlar toprakta savrulmuş tekil parçalar değil, gömü anında takılı duran takılardı. İnceleme bu tür buluntuları İlk Tunç Çağı'nın ikinci ve üçüncü evrelerine yerleştirir.
En çarpıcı ayrıntı karşılaştırmada saklı. Kazıyı yürüten Temizer'in görüşüne göre Karayavşan mezarı, ünlü Alaca Höyük mezarlarından biraz daha eski ya da onların en erkenleriyle çağdaştı. Bu değerlendirme, küçük bir Ankara köyünün kenarındaki sıradan görünüşlü tümseği, Anadolu'nun en görkemli erken Tunç Çağı gömü geleneğiyle aynı ufka yerleştirir. Altın işçiliğinin ovanın bu köşesine kadar ulaşmış olması, bölgenin dönemin değiş tokuş ağlarının dışında kalmadığını gösterir.
Bugün buraya gelen bir ziyaretçi müze vitrini bulmaz. Karşınızda kenarları küt kesilmiş, üstü ekili ya da otlu alçak bir tümsek durur. Çevre sakinlerinin kerpiç için toprak alması höyüğü küçülttü, 2022'de yeni bir kaçak kazının izleri de görüldü. Höyük 2023'te birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescillendi. Toprakta gözle görülür seramik kırıkları ve taş parçaları seçilebilir. Höyüğü okumanın yolu manzarayı okumaktan geçer: suya yakınlık, ovaya hâkim konum, ufuktaki öteki tepeler. Aynı ilçenin sınırları içinde, Anadolu'nun en tanınmış höyüklerinden Gordion durur; iki durağı arka arkaya görmek ovanın höyük dokusunu bir anda anlaşılır kılar. Karayavşan'ı görmenin en anlamlı biçimi ise ziyareti Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile birlikte kurgulamaktır. Ve şunu unutmayın: yüzeyden hiçbir şey toplanmaz. Bulduğunuz bir parçayı yerinde bırakıp müzeye haber vermek, onu cebe koymaktan çok daha değerlidir.
Ziyaret bilgileri
- Giriş
- Açık arazide, gişesi ve kapısı olmayan bir alan; giriş ücreti alınmaz.
Nasıl gidilir
Ankara merkezden Eskişehir yolu (D200) izlenerek Polatlı'ya, oradan da köy yollarıyla Karayavşan'a gidilir; höyük yerleşimin hemen dışındadır. Polatlı'ya AŞTİ'den otobüsle ve trenle ulaşmak mümkündür, ancak köye kadar özel araç ya da köy minibüsü gerekir.
- İlçe
- Polatlı
- Ankara merkeze (Kızılay) uzaklık
- kuş uçuşu 64,8 km
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Höyükteki taş sanduka mezardan çıkan altın kulak tıkacı, Refik Duru'nun Belleten dergisinde 1972'de yayımlanan "Anadolu'da Bulunmuş Altın Kulak Tıkaçları" incelemesinde Anadolu'nun öteki örnekleriyle birlikte değerlendirilmiştir.
- 2.Kazıyı yürüten Raci Temizer, Karayavşan mezarını Alaca Höyük mezarlarından biraz daha eski ya da onların en erkenleriyle çağdaş saymıştır.
- 3.Tıkaçlar mezarda yerinde, ölünün kafatasının iki yanında bulunmuştur; yani toprakta savrulmuş tekil parçalar değil, gömü anında takılı duran takılardır.
Ziyaretçi ipuçları
- •Kuru ve açık bir gün seçin. Höyüğe çıkan tarla yolları yağmurdan sonra çamurla kapanır, alçak bir otomobille girmek zorlaşır.
- •Yüzeyden hiçbir şey almayın. Seramik ve metal parçalar ancak bulundukları yerde bilgi değeri taşır; ilgi çekici bir parça görürseniz fotoğraflayıp konumuyla birlikte Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne bildirin.
- •Höyük ekili arazinin içindedir. Ürüne basmadan tarla sınırlarını izleyerek yaklaşın, köyde biriyle karşılaşırsanız kısaca izin isteyin.
- •Ziyareti aynı ilçedeki Gordion ile birleştirin. İki durak arka arkaya görüldüğünde ovanın höyük dokusu çok daha anlaşılır olur.
Sık sorulanlar
- Karayavşan Höyük nerede?
- Ankara'nın Polatlı ilçesine bağlı Karayavşan köyünün güney girişindedir. OpenStreetMap ve Kültür Envanteri kayıtları höyüğü yaklaşık 39,487 kuzey ve 32,347 doğuda gösteriyor. Köyde sorarak doğru tepeye yönlendirilebilirsiniz.
- Höyükte kazı yapılıyor mu, ziyaret edilebilir mi?
- Bilinen kazı, Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin uzun yıllar müdürlüğünü yapan Raci Temizer tarafından yürütülmüş ve buluntuları 1972'de Belleten'de yayımlanan bir incelemeye konu olmuştur. Sürmekte olan bir kazı programı bilinmiyor. Alan açık arazidedir, kapısı ve gişesi yoktur; gündüz saatlerinde serbestçe görülebilir.
- Höyükte görülecek ayakta bir kalıntı var mı?
- Hayır. Ayakta duvar, sütun ya da restore edilmiş bir yapı yoktur. Görülen şey, kerpiç için toprak alınmasıyla küçülmüş, kenarları kesilmiş bir tepe ve yüzeydeki seramik kırıklarıdır. Buraya mimari görmeye değil, bir yerleşim tepesinin nasıl oluştuğunu görmeye gidilir.
- Karayavşan'dan çıkan eserler nerede sergileniyor?
- Kazı Anadolu Medeniyetleri Müzesi adına yürütülmüştür ve altın kulak tıkacı da bu kazının buluntusudur. Müze koleksiyonlarının bir bölümü depoda tutulduğu için höyükten çıkan her parçanın sürekli sergide olduğu söylenemez; belirli bir eseri görmek istiyorsanız müzeye önceden sormak gerekir.
- Höyükte kazmak ya da parça toplamak serbest mi?
- Hayır. Höyükler 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındadır; izinsiz kazı yapmak, sondaj açmak ve yüzeyden buluntu toplamak yasaktır. Yüzeyde ilgi çekici bir parça görürseniz yerinde bırakıp müzeye haber vermek doğru davranıştır.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Kargalı Kalesi
Kargalı köyünün yaklaşık 1,5 km güneyinde, yüksek bir tepenin üstünde duran kale. Yüzey buluntularının ilk incelemesi Demir Çağı, Roma ve Bizans dönemlerine işaret ediyor. Çevreye hâkim konumu ve ulaşımının zorluğu, yerleşimin Galat kökenli olabileceğini düşündürüyor. (AST 2023, PYAP)
Kültürel MirasBoyalık Paleolitik Çört Yatağı
Alt ve Orta Paleolitik buluntuların yoğun olduğu doğal çört hammadde kaynağı. Dört buluntu alanında kıyıcılar, bir nacak, levallois ve şekilsiz çekirdekler, yongalar ve düzeltili parçalar kaydedildi. Küçük Tepe ve Dölek mevkii bu alanlar arasında. (AST 2023)
Kültürel MirasDikilitaş Paleolitik Buluntu Alanı
Gölbaşı'nın Dikilitaş Mahallesi'nde 2022 yüzey araştırmasında dokuz ayrı Paleolitik buluntu alanı kaydedildi. Bunların sekizi mahallenin kuzeyindeki taş ocağının çevresinde. Orta Paleolitik levallois çekirdekler, yongalar ve düzeltili parçalar ağırlıkta, Çal mevkiinde Epipaleolitik buluntular da var. İki tipik levallois çekirdek envantere alınıp müzeye teslim edildi. (AST 2023)
Kültürel MirasDevedaşı Höyüğü
306x256 m boyutunda, Gölbaşı'nın en büyük höyüklerinden. Kalkolitik Çağ'dan Demir Çağı sonuna kadar yerleşim katmanları. 1. derece arkeolojik sit alanı. Yüzeyinde seramikten yapılmış ikincil kullanım disk ağırşak bulunmuş. (AST 2023, AGHA Projesi)
Kültürel MirasHacıtuğrul Baba Türbesi ve Yerleşimi
Kültür Envanteri'nin aktardığı kitabeye göre 1391'de yaptırılmış, Selçuklu üslubunda kümbet tipi bir türbe. Yüzey araştırması ekibi ise yapıyı Selçuklu dönemine tarihliyor. Doğu, güney ve güneydoğusunda yoğun bir yerleşim alanı uzanıyor. Yeşil, sarı, kahverengi sırlı kaplar ve mavi-beyaz bezemeli seramikler Selçuklu ve sonrası dönemlere işaret ediyor. Hacıtuğrul Höyük'tekilere benzeyen gri mallar ise bölgede Frig varlığını gösteriyor olabilir. (AST 2023, PYAP)
Kültürel MirasFatma Bacı Türbesi (1310)
Sincan Bacı Mahallesi'nde kare gövdeli, piramidal çatılı türbe. 25 Haziran 1310'da vefat eden Fatma Bacı'ya ait, Sincan çevresinin en eski tarihli tescilli yapısı. Yanında mihrap duvarına dik üç sahınlı cami. Ahi geleneğinin kadın kolunun (Bacıyan-ı Rum) nadir fiziksel kanıtlarından. (AST 2023, Bozkurt)
Bu sayfa son olarak 13 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: belleten.gov.tr, en.wikipedia.org, ticarihayat.com, ukaas.ktb.gov.tr, kulturenvanteri.com
Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.