Peçenek Bucağı Camii

Peçenek Bucağı Camii, Ankara'nın Çamlıdere ilçesine bağlı Peçenek'te, şehir merkezinin kuş uçuşu yaklaşık yetmiş kilometre kuzeybatısında duruyor. Erken Osmanlı'nın tek kubbeli cami tipinin kırsaldaki güçlü örneklerinden biri ve 1985'te Koruma Kurulu kararıyla birinci derece anıt eser olarak tescillendi. Ankara'nın merkezindeki tarihi camilerin gölgesinde kaldığı için az bilinir, oysa mimari kurgusu bakımından şehir içindeki pek çok akranıyla aynı ligde. Peçenek bugün Çamlıdere'ye bağlı bir yerleşme; caminin resmi kayıtlardaki adı ise yerleşmenin uzun yıllar bucak merkezi olarak anılmasından geliyor.

Yapının kitabesi günümüze ulaşmamış, banisi de bilinmiyor. Sanat tarihi araştırmaları planı, malzemesi ve duvar örgüsünden yola çıkarak camiyi 15. yüzyılın başlarına tarihliyor. Duvarlar taş ile tuğlanın sıralar hâlinde değiştiği almaşık örgüyle yükseliyor, cephelerde bu düzen yer yer bozuluyor. Burada bir düzeltme gerekiyor: yapı zaman zaman ahşap cami diye anılsa da gövdesi taş ve tuğla, örtüsü kubbe. Ahşap olan, minber gibi iç öğeler.

Plan şeması net. Kare planlı harim, sekizgen bir kasnağa oturan tek büyük kubbeyle örtülü. Kuzeyinde aynalı tonozla örtülü ikinci bir birim var; onun da kuzeyinde, sivri bir kemer açıklığıyla bağlanan üç kubbeli son cemaat revağı yer alıyor. Silindirik gövdeli minare batı yönünde, harimin kütlesiyle son cemaat yerini ayıracak biçimde yükseliyor. Süsleme bakımından gösterişli bir yapı değil, ama detayları dikkat çekiyor: cephelerde küçük kuş evleri, minare kapısının kemerinde ibrik tasvirleri, ahşap minberin süpürgelik bölümünde palmet motifleri. Büyük kubbenin içine yerleştirilmiş delikli çömlekler ise sesin mekân içinde daha dengeli yayılmasını sağlayan eski bir akustik çözüm; kırsal bir yapının bu kadar incelikli bir ayrıntı taşıması, onu sıradan bir köy camisinden ayıran şey.

Cami 2012'de kapsamlı bir onarımdan geçti; bugün ibadete açık ve girişi ücretsiz. Yayımlanmış bir ziyaret saati yok, kapıyı kapalı bulursanız en pratik çözüm namaz vaktine denk getirmek. Peçenek, ilçe merkezinin güneybatısında; yani bu ziyaret bir yol planı istiyor. Çamlıdere'ye kadar gelmişken günü genişletmek mantıklı: ilçe merkezi ve çevredeki tabiat parkları aynı rotaya rahatça giriyor. Kış aylarında köy yollarının karla kapanabildiğini hesaba katın; ilkbahar ve sonbahar hem yol hem manzara açısından daha güvenli.