TCDD Açık Hava Buharlı Lokomotif Müzesi

Koleksiyonun asıl ilginç yanı, tek bir ülkenin mühendisliğini değil, dışarıdan derlenmiş bir filoyu göstermesiydi. Alanda 1912 ile 1948 arasında üretilmiş on kadar buharlı lokomotif vardı ve bunlar dört ayrı ülkenin fabrikalarından geliyordu: Almanya'dan Henschel & Sohn, Amerika Birleşik Devletleri'nden Baldwin Locomotive Works ve American Locomotive Company, İngiltere'den Vulcan Foundry, İsveç'ten NOHAB. Yanlarında 1909 tarihli, Alman Beuchelt & Co. yapımı ahşap gövdeli bir yolcu vagonu ile bir restoranlı vagon sergileniyordu. Makinelerin arkasına bağlanan, kömürünü ve suyunu taşıyan vagona tender denir; buharlı lokomotifi menzilli kılan parça odur, çünkü ocak yandığı sürece kömür ve su tüketilir.

Müzenin kendi hikâyesi de hareketlidir. Garın yanındaki sergi alanı, yüksek hızlı tren ve Başkentray projeleri kapsamındaki gar inşaatı yüzünden 5 Aralık 2013'te boşaltıldı. Lokomotifler topluca TCDD'nin Behiçbey tesislerine, oradaki spor sahasının yanına taşındı. Orada müze olarak açıldığına dair bir duyuru yok ve TCDD'nin bugünkü müzeler listesinde bu müze yer almıyor; yani garın yanındaki açık hava müzesi artık yok.

Bu makinelerin karşısında ilk fark edilen şey ölçektir: insan boyunu aşan tekerlekler, kurumla kararmış ocak kapakları ve üretici plakalarında okunabilen fabrika adlarıyla yıllar. Makinelerin hiçbiri Türkiye'de üretilmemişti. Dört ayrı ülkenin dört ayrı mühendislik geleneği aynı açık alanda yan yana diziliydi; kazan biçimleri, baca oranları ve tekerlek düzenleri arasındaki farklar birkaç adım yürüyünce kendiliğinden görünürdü.

Demiryolu, Milli Mücadele yıllarında asker ve cephane sevkiyatının can damarı, Cumhuriyet'in ilk on yıllarında ise Anadolu'yu birbirine bağlayan modernleşme aygıtıydı; buradaki makineler o işi yapan asıl kaslardır. Bir ülkenin haritasını gerçekten değiştiren şeyin çoğu zaman anıtlar değil, bu tür ağır ve gürültülü aletler olduğunu hatırlatırlar. Makineler bugün Behiçbey'deki TCDD tesislerinde, açık havada yan yana duruyor. Alanın ziyaret düzeni resmi olarak duyurulmuş değil.