Georges Méliès'in 1897'de çektiği 'Gugusse et l'Automate', bir aile koleksiyonundan çıkarak dijital arşive kavuştu.
Bir Bavulun İçindeki Tarih
Bir büyükbabanın geride bıraktığı film makaraları, bazıları için değersiz bir miras gibi görünebilir. William Delisle Frisbee'nin torunları da muhtemelen onlarca yıl boyunca bu makaraların gerçek ağırlığını hissetmedi. Frisbee, 1900'lerin başında batı Pennsylvania'da at arabasıyla kasabadan kasabaya dolaşarak bu 'hareketli resimleri' fonograf eşliğinde seyirciye sunan gezgin bir göstericiydi. Aileden aileye geçen bu koleksiyon, sonunda torun Bill McFarland'a ulaştı.
McFarland geçtiğimiz aylarda bu makaraları Virginia'daki Kütüphanenin Ulusal Sesli-Görsel Koruma Merkezi'ne götürdü. Bavulun içinden çıkan şey, sinema tarihinin kayıp bir parçasıydı.
45 Saniyede Bir Dönemin İzleri
1897 yılı civarında çekildiği tahmin edilen 'Gugusse et l'Automate' — yalnızca 45 saniyelik sessiz bir kısa film. Sahne sade ama imgesel olarak yüklü: bir sihirbaz ile bir robot arasındaki kaba güldürü niteliğinde bir kavga. Filmin içeriği ne denli yalın görünse de bağlamı son derece çarpıcı; bir insan ile mekanik bir varlık arasındaki bu ilişki, sinemanın neredeyse ilk nefeslerinde kurgulanmış.
Filmin yönetmeni Georges Méliès, sinema tarihinde çoğunlukla 1902 yapımı 'Aya Yolculuk' ile anılır. Ay'ın gözüne çarpan uzay kapsülü, yüzyılı aşkın süredir ikonografik bir imge olarak kalmayı başarmıştır. Ancak 'Gugusse et l'Automate', Méliès'in bu yolculuktan önce de fantezi ve bilimkurgunun sınırlarında gezindiğini gösteriyor. Robot figürü, yapay zeka tartışmalarının siyasi ve felsefi bir mesele haline gelmesinden çok önce, bir sirkus sahnesinin ortasına yerleştirilmiş.
Kopyanın Kopyası
Kütüphane kayıtlarına göre McFarland'ın getirdiği kopya, orijinalinden en az üç kez çoğaltılmış bir nüsha. Görüntü kalitesi bekleneceği üzere hasar görmüş. Kütüphane teknisyenleri filmi dijital ortama aktarmak ve stabilize etmek için bir haftadan fazla zaman harcadı. Sonuç olarak film, artık 4K formatında çevrimiçi olarak izlenebilir durumda.
Koleksiyonun içinde yalnızca bu film yoktu. Méliès'e ait 'The Fat and Lean Wrestling Match' ve Thomas Edison'ın 'The Burning Stable' adlı filminin bazı bölümleri de bu aile arşivinden çıktı. Frisbee'nin at arabasına yüklediği bu makaralar, dönemin Amerikan taşrasında erken sinema kültürünün nasıl yayıldığına dair de somut bir belge sunuyor.