1930'da Amerika turnesine çıkan Çin operası ustası Mei Lanfang, sahneyi kültürler arası bir köprüye dönüştürdü.
Bazı sanatçılar geleneği devralır. Bazıları onu yeniden yazar. Mei Lanfang, 1894'te Pekin'de doğduğunda her ikisine birden hazırlanıyordu. Babası da dedesi de dan sanatçısıydı (Çin operasında kadın rollerini seslendiren erkek oyuncular). Geleneksel Çin operasında dan rollerini erkekler oynardı. Bugün bu roller herkese açık. Ama Mei'nin döneminde sahnede bir kadın sesi duyulduğunda, o sesin bir erkeğe ait olduğu bilinirdi. Mei, geleneği dönüştürdü.
Yeni Kültür, Yeni Sahne
Xinhai Devrimi, Qing Hanedanlığı'nı devirir. Çin kendini yeniden tanımlamaya başlar. Aynı dönemde filizlenen Yeni Kültür Hareketi, Konfüçyüs'ün hiyerarşi ve itaat üzerine kurulu dünyasından kopmak ve yerine Batı'nın eşitlik ve demokrasi kavramlarını koymayı önerir. Columbia Üniversitesi Weatherhead Doğu Asya Enstitüsü'nün aktardığına göre bu dönüşüm, entelektüelleri olduğu kadar sanatçıları da derinden sarsar.
Mei bu hareketin içindedir. Geleneksel Çin dansına taze yorumlar getirir: hareketi öne çıkaran kostümler, modern oyunculuk, yenilikçi aydınlatma. Ve kadın gücünü vurgulayan özgün bir dan tipi yaratır. Geleneğin içinden çıkan bir kırılma.
Amerika'ya Açılan Perde
1910'larda Mei'nin dramaturg Qi Rushan ve akademisyen Peng Chun Chang gibi yakın çalışma arkadaşlarıyla birlikte bir ABD turnesi planladığı bilinmektedir. Amaç yalnızca performans sergilemek değildi: Pekin operasını Batılı gözler için görünür kılmak, Çin'i bir kültürel güç olarak konumlandırmak.
Boston Üniversitesi'nden Catherine Yeh niyeti net ifade ediyor: Mei, Pekin operasını Çin kültürünün ve tarihinin temsilcisi olarak sunmak istiyordu. Yeh aynı zamanda New York'taki China Institute of America'da açılan The Dancing Goddess: Mei Lanfang in America sergisinin küratörü.
Her pazar soluklan,
iki ayda bir derin nefes
Ücretsiz, dilediğin zaman çıkabilirsin.
Turne 1930'da gerçekleşir. Yaklaşık yedi ay sürer. Honolulu'dan New York'a uzanan bir yolculuk. Her şehirde yeni bir kitle. Çin kökenli Amerikalılar gösterilere akın eder. Sanatçıyı onurlandırmak için görkemli kabuller düzenlenir.
Kültürün Sınırda Durduğu Yer
Mei Lanfang'ın hikâyesi bir sanatçı biyografisinden fazlasıdır. Geleneğine sadık kalırken onu evrensele açabilmiş bir tutumun portresidir.
New York'taki China Institute of America, The Dancing Goddess: Mei Lanfang in America sergisiyle bu tarihi yeniden gün yüzüne çıkarıyor. Sergi Temmuz 2026'ya kadar açık.
Kaynak: Smithsonian Magazine