Serinin Tuzlu Fıçısı: Thetis

Derin maviliklerin yumuşayaklı kızı, ölümsüzlüğü doğurup onu ölüme en sıkı düğümle bağlayan, tetis, tanrıların arzuladığı, kaderin sürgün ve ölümlüye layık gördüğü, dalgaların kucağındaki isyan, anne kaybeden. Öyle mi gerçekten? Ben başka türlü okudum. Yasal uyarı resmi yanmatı değildir. Merhaba, Mitoloji Bozumu Podcast serimize hoş geldiniz. Burada mitleri vitrine koymuyoruz, mahzen indiriyoruz ve serinin tuzlu fıçısı tetis. Niyetim, Truva atını parçalayıp, yosunlu tahtalara basmaktan korkmadan Helen'in hakikatine ulaşmak. Mitolojiyi yeniden hasat etmek, ayıklamak ve posasıyla yüzleşmek. Çözüldükçe kokusu çıkan noktaları konuşacağız. Sıdıkalar pencerelerdeki yerini aldıysa başlayalım. Biliyorum Helen'i bekliyordunuz. Fakat Helen'le birlikte Troya'yı anlatmak hazırlık bölümü zorunlu kaldığından bugün kısaca Truva Savaşı'nın ilk meyvesini konuşacağız. Hem biz de ozanlar gibi Helen'den çalmamış oluruz. Thetis'le ilgili bir bölüm yapmak istiyordum zaten. Kronolojiyi bozmamış olduk. Gümüş ayaklı Thetis. Doris ve Nereus'un kızı, bir deniz perisi ya da deniz tanrıçası. Nereitlerin yani deniz perilerinin lideri olarak da bilinir. Tanrıçanın güzelliği Zeus ve Poseidon'u birbirine düşürecek cinsten. Güzelliğiyle milleti birbirine düşüremeyen tek kişi Afrodit sanırım. Arada bir Ares Hippistos olayı var tabii. Ama çok da şey etmeyin. Anıldığı güzellik tanrıçalığı işine balta vurulması onu epey zorlamıştır. Neyse. Zeus neticede baştanrı. Fakat yine de kardeşi Poseidon'la sıkıntı yaşamayı göze alamamış. Ya da o dönemde sapıklık kotasını doldurduğu için Hera'dan çekinmiş olabilir. Thetis'i ölümlü Peleus'la baş göz ediyor. Peleus kim? Peleus Teselya'daki Myrmidon'ların kralı. Argonatların seferine katılmasıyla da bilinir ama bugün konumuz kardeş katili kıskanç kralımız değil tabii. Asıl olay kardeş katiliyle evlendirilerek rütbesi yerle bir edilen Thetis'te. Hatırlarsanız Hera'nın öncülük ettiği Olimpos isyanında Thetis göz ayan besleme karga rolüne bürünüp Zeus'u kurtarmıştı. Bu türcülüğüm için kargalardan özür dilerim. Argonatların macerasını anlatan Rodos'lu Apollonios Argonatikası'nda Thetis'i tanrıça Hera'nın büyüttüğünü yazar. Hera Thetis'e seslenerek seni ben büyüttüm ve tüm tanrıçalardan daha çok sevdim. Hatta sen Zeus'un yatağını reddettiğinde seni onurlandırdım der. Şimdi düşünüyorum da Thetis deniz sevgisi yüzünden mi Peleus'u istemedi? Zeus reddedilişinin acısıyla mı onu buna zorladı? Zorla evlilik konusu Euripides'in Andromakhe oyununun son kısmında Thetis'in Peleus'u kendi yanına alarak onu ölümsüzleştirmesiyle sorgulanabilir. Tabi Thetis acıma duygusuyla soy devamını karıştırıyor da olabilir. Veyahut Euripides'in onu konuşturduğu gibi Zeus'un arzusu böyledir. Daha önce Zeus'un Metis'i yutarak sönümlendirdiği bir kehanet vardı hatırlarsanız. O da yeniden gün yüzüne fırlatılmış. Hani şu babasından daha güçlü çocuk doğması sendromu. Thetis'ten de böyle bir çocuğun doğacağını kesinleştirmişler Moira'lara sorup. Acaba çocuğun homoseksüelliği hakkında da bilgileri var mıydı? Akhilleus'un şarkısı romanına bayılan homofobik Rowling'in bilgisi yokmuş anlaşılan. Neyse devam edelim. Günün sonunda Thetis, öz ve tercih katili Zeus'a düşmanlıktan çok evlatlık gibidir. Thetis'in Zeus taraftarlığı baba yasasına mı uygun düşüyor? Yoksa anne sayabileceği figürle rekabetçi bir hal mi? Hera'yı güçsüzleştirerek Zeus'a kendisini vazgeçilmez bir kurtarıcı evlat gibi yansıtmak istemiş olabilir. Hera'yla ilgili tavrı rekabetin ötesinde körün gözü açılınca ilk başta bastonunu bırakır yasasına uyumluluk mu? Thetis Hera'nın kendisini yetiştirirken aşıladığı kimlikten kendini azat etmek istemiş de olabilir. Öngörüsünde problemli bir yuva var. Kendi kehanetini tanrı çayı yok sayarak yenebileceğini düşünmüştür belki. Fakat hepimizin bildiği üzere kehanetten kaçınmak için atacağınız her adım sizi kehanete daha çok yaklaştırır. Ya da bakıcıyı satıp mutlak gücü savunmanın karlı bir yatırım olacağı ihtimalini göz önüne alalım. Öyle ki dileklerinin önceki sevap pointlerinden düşmesini bekliyordu Thetis. Gümüşayaklı Tanrıça, denize, ölümsüzlüğe, tanrısallığa olan sevgisinin çocuğuna duyduğu sevgiden daha derin olduğunu düşündürtür. Peleus'un krallığından ayrılma sebebini de Apollonios şöyle yazar. Çünkü Thetis her gece çocuğun ölümlü etini ateşin aleviyle çevrelerdi. Ve gün be gün onun körpe bedenine Ambrosia sürerdi ki çocuk ölümsüz olsun ve iğrenç yaşlılığı vücudundan uzak tutabilsin. Yine de Thetis'in toprak üstündeki evliliğinin mimarı Zeus'a yalvarıp yakarması Ayates, topuğu ölümlü oğlu Akhilleus'un ağlayışından ötürüdür. Anam, kısacık ömür sürmek için doğurdunsa beni, bari göklerde gürleyen Olimposlu Zeus, ün bağışlasaydı bana ne olurdu? Şekil için yalvaran çocuklar alt etmiş. Şimdi sevap point düşme sırası geldi işte. Thetis Zeus'un yanına gidip, madem ölecek yavrum evladım, anlı şanlı bir kahraman olsun der. Tabi Homeros bunu daha da duygusallaştırır. Thetis'e şunları söyletir. Zeus baba, bir gün ya sözümle ya işimle ölümsüzler arasında yararlı olduysam sana, şimdi yerine getir şu dileğimi. Kısa ömürlü oğluma değer ver. Son çarpışmasına Akhilleus'un kafasını akına yakıp gönderdiğine eminim. Thetis'in sürekli ezik bir kibir içinde sunulduğunu fark ettiniz mi? En güçlü çocuğu doğuracak bir deniz perisi için yatsınamaz çabaya sahip. Güç odağı olma isteği tuhaf davranışlarıyla zuhur ediyor. Bu çabalarda kusursuzluğun imkansızlığına şahit oluruz. Apollonios'un deri yakma masalından sonra en meşhur ve daha kabul edilebilir hikaye şudur. Thetis Akhilleus doğduğunda onu topuğundan tutup Styks nehrine daldırır. Akhilleus'un vücudu ölümsüzlükle tılsımlanır. Thetis onu yaşamın bütün acımasızlıklarından korumak istiyor aslında. Fakat oğlunu kendi parmak izinin kaldığı yerden topuğundan ölüme bağlar. Ne kadar trajik. Burada bir paradoks açığa çıkıyor. Thetis her biçimde çocuğunun aslında annesinin gücünü ve korumasına muhtaç olmasını sağlıyor. Prodiyen bir bakış açısıyla ödüpal bağın yansımasına şahit oluruz. Göbek bağını koparamayan anneler annelerimiz. Zaten çocuğun topuğu yerine başka bir uzvundan tutmaması da üstünlüğünü koruma içgüdüsü gibi. En ünlü ve güçlünün arkasındaki ebeveyn böbürlenmesi. Ayrıca topuğun Akhilleus'un hız ve hareket kabiliyetini temsil ettiğini düşündüğümüzde ölümlü kalması oldukça ironik. Siz isteklerinizi, heveslerinizi ya da fikrinizi ne kadar tanrısal mertebeye ulaştırmaya çalışsanız da beşeri gerçeklik topuğunuzu vurabilir. Bu noktada kadınların topuğundan vurulması şeklinde şiddet görmelerine de açıklık getirebiliriz. Topuktan vurma semboliktir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği kadının hareket alanını kısıtlamak üzerine kurulmuştur. Topuğundan vurulan kadın tüm kabiliyetine rağmen devrileceğini bilir ve bağımlılık kurar. Ya da kadının gücü öylesine yenilmez görülmüştür ki aynı Akhilleus gibi sonunda ona basit bir hata ya da kusur eklenmiştir. Minicik bir zafiyet bütün gücüne mal olacaktır. Hatta ileri gidip topuklu ayakkabının Akhilleus gibi hızlı ayaklara sahip olmayı, yani kadının başarısını engellemek için uydurulduğunu da düşünsek bize kim hayır diyebilir? Hayatımızdaki tetiz, gece dışarı çıkma, başına iş gelir öyle giyinme. Kadınlar narin kırılgan bir çiçektir diyen, sıcacık mahallemizin tonton amcaları, tatlı teyzeleri olabilir mi? Peki anneliğine rağmen kariyer yapan bir kadınla, topuğu hariç ölümsüzlüğünden haberdar kahraman Akhilleus benziyor mu gerçekten? Annelik kutsal değil miydi ey efendiler? Kim istemez böyle bir kutsalmışla aynı katta mesai yapmayı? E peki o zaman anne olmayı istememek zafiyet mi? Anne de değilsin, kariyer de yapmamışsın, varoluşunu mu sorgulamalısın? Atış serbest. Şimdi kulağımızı tepemizin üstünden kavramayı bırakalım. Thetis eninde sonunda kendisini yetiştiren Hera'ya benzer. Güçlü bir tohum büyütmüştür içinde. Yuva. Siz ona yönetmenin dayanılmaz güç zehirlenmesi de diyebilirsiniz tabii. Thetis için yuva, Hera'nın aksine eşi yerine oğluyla kurduğu bağ. Gelecekte oğlunu lüzumsuz bir savaşla yitireceğini bilir. Bu yüzden biraz önce bahsettiğimiz Troya savaşındaki ünvan mücadelesi göründüğü kadar kibirli de değil yavaşta. Savaş için ordu toplanırken Thetis fazlasıyla isyankar ve korumacı. Akhilleus'un savaşa katılmasını onu kadın kılığında Skyros adasında saklayarak önlemeye çalışır. Thetis bilginin, bilmenin lanetiyle sarılmış kalburla su taşımaya çalışıyor aslında. Ne acı. Thetis'i sadece topuk hikayesi olarak görmüyoruz ama başka zaman sözü geçen diplomatlığına değiniriz. Mesela argonatları anlatmaya gerek görürsek Thetis'ten bahsetmemiz kaçınılmaz olacak. Neticede Thetis ne kadar direnirse dirensin. Sistemin kurallarına yenik düşer. Çocuğunu ölümsüz kılmak için Styks nehrine daldıracak kadar radikal ama onu topuğundan elinde tutacak kadar da mülkiyetçi. Belki de Akhilleus'un meşhur öfkesi Agamemnon'dan çok üzerine titrenerek boğulmuş bir çocukluğa, kaderi bilinen evlat olmanın getirdiği ağır ülkedir. Thetis bize şunu söyler. Eşiniz mükemmel değilse oğlunuz da mı değil? Şaka şaka. Kaderden kaçamazsınız ama kaderin içerisinde bir ün yaratabilirsiniz der bize. Oğlunu gerçekten bir efsaneye mi dönüştürdü yoksa bu da kaçınılmazlıkla mı örülüydü? Asıl önemsediği mükemmelliyetçi ölümsüzlük ideyası mıydı? Thetis başrolden figüranlığa itildiği anlatılarda başka kimlere benziyor? Kendi gücüne güvenmeyen kraldan çok kralcının hazin sonu tüm raflarda desem. Bütün bu trajedinin stili nasıl ateşlendi? Evet. Bir sonraki bölümde Thetis ile Peleus'un düğünündeki kargaşayı ve akılsız güzelimiz Aleksandros yani Paris'i konuşacağız. Daha sonra Troya Savaşı ve Helen konumuzun 3. bölümünde talihsiz kuğumuz Helen'e geçeceğiz. Ama şimdi bölümü daha fazla uzatmayalım. Thetis ile ilgili kaynak ve sanat eserlerini bölümün açıklamasına ekliyorum. Fizik tedavi uzmanı değilim elbette. Aşil topuğu sendromunuz için hemen E-Nabız'dan randevu alın. Biz de Nertizane Topuk Yogası tavsiyenizle bölümü kapatalım. Çocuklarınızın göbek bağını doğumda kesmeyi unutmayın. Topuğundan sallayıp çok da vurmayın. Bazıları ağlamaz, güler. Kişiyi özgür kılan ölümlü yanlarına sahip çıkmanın dünya görüşü yaratacağı kesin. Belki kaderi de yenebilir. Zeus'lara ve toplumcu Moira'lara karşı zıhrlı, kız kardeşlerimizin adımlarına karşı esnek sportvomunlar olmanız dileğiyle. Esen kalın. Mitoloji bozulmaz sonunda. İzlediğiniz için teşekkür ederim.