Kayıp mekan

Ankara Umumi Kütüphanesi, Kediseven Sokağı

1940-1971

Öteki adları Ankara Kitaplığı, Ankara Genel Kütüphanesi, Ankara İl Halk Kütüphanesi.

Bu mekan bugün yok. Turan Tanyer'e göre bina bugün Konfor Palas adını taşıyor.

Ankara Umumi Kütüphanesi 1940'tan 1971'e kadar Ulus'ta, Kediseven Sokağı'nın Sanayi Caddesi'ne çıktığı köşedeki binadaydı. Kütüphane 25 Temmuz 1922'de Maarif Vekaleti'nin bir odasında kurulmuştu, Turan Tanyer onu Mehmet Vehbi Bolak'ın maarif vekilliği döneminde Ankara'da kurulan ilk kütüphane diye anar. Koleksiyon büyüyünce kitaplar bu binaya taşındı, kütüphaneyi 23 Mart 1940'ta Maarif Vekili Hasan Âli Yücel açtı ve raflarda 55 bin cilt kitap vardı. Kütüphanenin bir cilt atölyesi vardı, bir komisyon 1941-1943 arasında 13.599 basma ve yazma eserin ayrıntılı fişini çıkardı. Melih Cevdet Anday 1946'dan sonra Tercüme Bürosu'ndan buraya memur olarak gönderildi ve tasnif komisyonunda çalıştı, o yıllarda müdür Hamdi Aktutay'dı. Ulus gazetesine göre 1950'de 36.600 cilt kitabın yazar, kitap adı ve Dewey sistemine göre konu katalogları okura açıldı. Kütüphane 1964'te Ankara İl Halk Kütüphanesi adını aldı, 1971'de Yenimahalle'ye taşındı ve bugün Kızılay'da Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi adıyla çalışıyor.

Nerede

Haritadaki nokta adres düzeyinde, mekanın bulunduğu köşeyi ya da binayı gösteriyor.

Tanyer 2022 Ankara Ansiklopedisi 10 s. 418 kütüphaneyi eski adı Dümbüdükdere Sokağı olan Kediseven Sokağı'nın sonunda, sokağın Sanayi Caddesi ile kesiştiği köşedeki binada verir. Melih Cevdet Anday'ın Tanyer s. 420'de aktarılan anısı da kitaplığı Sanat Okulu'nun altındaki Kediseven Sokağı'nda bir apartmanda anar. Binanın köşenin hangi yanında olduğunu kaynaklarda bulamadık.

Haritada göster

Anılarda Ankara Umumi Kütüphanesi, Kediseven Sokağı

Gazeteye göre kütüphane “mütevazı bir binanın altına sığınmış” olsa da Ankara'yı birçok dilde ve konuda kitaba kavuşturmuştu. Raflarda Hacı Bektaş'tan getirilen yazmalar ile Müşir Cevat Paşa ile Şevki Paşa'nın bağışladığı Batı'nın düşünce, bilim ve edebiyat eserleri vardı. Erzincan depreminde enkaz altından beşte dördü kurtarılan şehir kütüphanesinin kitapları da geçici olarak buraya konmuştu.
Alıntı Ulus gazetesindeki açılış haberi, 24 Mart 1940, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 419.
Kitaplık bir apartmanın birinci katındaydı, onun yeri zeminden iki kat aşağıdaki kitap deposuydu. Kırk bine yakın Osmanlıca, Arapça ve Farsça kitabın çoğu tasnif edilmemişti, ona günde kırk elli kitap fişlemenin yeteceği söylendi. Fişlemeyi bitirince Osmanlı tarihi ve Osmanlı grameri okudu, ona göre bu görev “üniversite öğrenimi yerine geçti.”
Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 420-421.
Okuma salonunu dersine çalışan öğrenciler doldururdu. Bir gün açık saçık bir kitap isteyen öğrenciyi müdür Hamdi Bey azarlayıp kovdu, Anday itiraz edince Hamdi Bey parmağını dudaklarına götürüp susmasını işaret etti. Sonra çekmecesini yarım açıp o kitabı gösterdi, “Ben okuyorum” dedi.
Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.
Müdür Hamdi Bey eski kütüphane hafızlarına benzerdi, tasnifi yeni ve gereksiz bir yöntem sayardı. Hangi kitabın nerede durduğunu akıldan söylerdi, “Üçüncü bölmede, sağdan birinci kitaplığın ikinci rafında, siyah ciltli” gibi.
Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.
Hamdi Bey'le geçinemiyorlardı, bir müfettiş gelince onun kitaplık müdürlüğü yapacak yetenekte olmadığını yazdı. Zamanla barışıp dost oldular. Ayrılmasına yakın Hamdi Bey onu odasına çağırıp sicil dosyasını gösterdi, onun için “Müdürlük edebilir” diye yazmıştı.
Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.

Kaynakların ayrıştığı yerler

Kütüphanenin binadaki katı kaynaklarda farklı geçer. Turan Tanyer binanın zemin ve bodrum katlarının kiralandığını yazar. Melih Cevdet Anday okuma salonunun birinci katta, kitap deposunun zeminden iki kat aşağıda olduğunu anlatır.

Yakında bugün görebileceğin yerler

Ankara Sanayi Mektebi · Mimari · yaklaşık 90 m
Tekel Başmüdürlüğü Binası · Mimari · yaklaşık 90 m
Karyağdı Hatun Türbesi · Tarihi · yaklaşık 100 m
PTT Pul Müzesi · Müze · yaklaşık 100 m

Kaynakça

Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 10. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 53 (2022), s. 417 vd. 2022. Kaynağa git

Bu sayfa Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Son güncelleme 2 Kasım 2026.

Ankara Umumi Kütüphanesi, Kediseven Sokağı

1940-1971

Öteki adları Ankara Kitaplığı, Ankara Genel Kütüphanesi, Ankara İl Halk Kütüphanesi.

Bu mekan bugün yok. Turan Tanyer'e göre bina bugün Konfor Palas adını taşıyor.

Nerede

Haritadaki nokta adres düzeyinde, mekanın bulunduğu köşeyi ya da binayı gösteriyor.

Anılarda Ankara Umumi Kütüphanesi, Kediseven Sokağı

Gazeteye göre kütüphane “mütevazı bir binanın altına sığınmış” olsa da Ankara'yı birçok dilde ve konuda kitaba kavuşturmuştu. Raflarda Hacı Bektaş'tan getirilen yazmalar ile Müşir Cevat Paşa ile Şevki Paşa'nın bağışladığı Batı'nın düşünce, bilim ve edebiyat eserleri vardı. Erzincan depreminde enkaz altından beşte dördü kurtarılan şehir kütüphanesinin kitapları da geçici olarak buraya konmuştu.

Alıntı Ulus gazetesindeki açılış haberi, 24 Mart 1940, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 419.

Kitaplık bir apartmanın birinci katındaydı, onun yeri zeminden iki kat aşağıdaki kitap deposuydu. Kırk bine yakın Osmanlıca, Arapça ve Farsça kitabın çoğu tasnif edilmemişti, ona günde kırk elli kitap fişlemenin yeteceği söylendi. Fişlemeyi bitirince Osmanlı tarihi ve Osmanlı grameri okudu, ona göre bu görev “üniversite öğrenimi yerine geçti.”

Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 420-421.

Okuma salonunu dersine çalışan öğrenciler doldururdu. Bir gün açık saçık bir kitap isteyen öğrenciyi müdür Hamdi Bey azarlayıp kovdu, Anday itiraz edince Hamdi Bey parmağını dudaklarına götürüp susmasını işaret etti. Sonra çekmecesini yarım açıp o kitabı gösterdi, “Ben okuyorum” dedi.

Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.

Müdür Hamdi Bey eski kütüphane hafızlarına benzerdi, tasnifi yeni ve gereksiz bir yöntem sayardı. Hangi kitabın nerede durduğunu akıldan söylerdi, “Üçüncü bölmede, sağdan birinci kitaplığın ikinci rafında, siyah ciltli” gibi.

Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.

Hamdi Bey'le geçinemiyorlardı, bir müfettiş gelince onun kitaplık müdürlüğü yapacak yetenekte olmadığını yazdı. Zamanla barışıp dost oldular. Ayrılmasına yakın Hamdi Bey onu odasına çağırıp sicil dosyasını gösterdi, onun için “Müdürlük edebilir” diye yazmıştı.

Tanıklık Melih Cevdet Anday'ın anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2022, s. 421.

Kaynakça

Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 10. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 53 (2022), s. 417 vd. 2022. Kaynağa git

Bu sayfa Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Son güncelleme 2 Kasım 2026.