Kayıp mekan

Kızılay Genel Merkezi binası ve bahçesi

1930-1979

Öteki adları Hilal-i Ahmer Müdüriyet binası, Kızılay Binası, Kızılay Parkı, Kızılay Bahçesi.

Bu mekan bugün yok. Yerinde bugün Kızılay AVM var.

Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin genel merkez binasını Avusturyalı mimar Robert Oerley tasarladı. Kesme taştan üç katlı bina 1928-1930 arasında yapıldı ve 20 Nisan 1930'da açıldı. Bulvar cephesindeki büyük kızıl hilal yüzünden halk meydana Kızılay demeye başladı, zamanla bütün semt bu adla anıldı. Binanın önündeki bahçe park olarak düzenlendi ve Güvenpark'la birlikte öğle arasında, okul ya da iş çıkışında dinlenilen yer oldu. Bahçedeki büfede Kızılay maden suyu satılırdı, kurum 1967'de bu büveti üç yıllığına kiraya çıkardı. 1970'lerin başında Atatürk Bulvarı ile Gazi Mustafa Kemal Bulvarı genişletilince bahçeden küçük bir çiçek tarhı ile birkaç çim parçası kaldı. Tescilli bina 1979'da yıkıldı, arsa uzun yıllar otopark olarak kullanıldı ve yerine yapılan Kızılay AVM 2012'de açıldı.

Nerede

Haritadaki nokta binanın kendisini gösteriyor.

Bina Kızılay kavşağının kuzeybatı köşesindeydi, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı'nın karşısında Güvenpark vardı. Uğuz 2008 s. 105 bahçeyi Atatürk Bulvarı ile Gazi Mustafa Kemal Bulvarı arasında anlatır. Uzgören 2019 s. 177 ile Öncü 2017 s. 349 binanın yerine bugünkü Kızılay AVM'nin yapıldığını yazar.

Haritada göster

Anılarda Kızılay Genel Merkezi binası ve bahçesi

Bahçede eğilip bir şeye basarlardı, yanda bardaklar dururdu. Bardağı alıp doldurur, maden suyu içerlerdi. Ona göre bu maden suyu parasızdı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1920'lerde Ankara'da doğmuş, Meclis'te çalışmış bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Kızılay Binası'nın önü geniş ve boştu. Orada çapı altı metre kadar olan, yan yana iki küçük yuvarlak havuz vardı, birinde kum ötekinde su dururdu. “Onun karşısında da Güvenpark vardı bütün görkemiyle.”
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Kocatepe'de büyüyen emekli bir planlamacı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160.
Kızılay Binası'nda cumartesi günleri halk konferansları verilirdi. İşten çıkınca giderdi, en çok Rasim Adasal'ın gençlik ve çocuk yetiştirme üzerine konuşmalarını dinlerdi. Bahçede oturup gazoz içer, dondurma yerdi, ona göre “Kızılay sodası çok kıymetliydi.”
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Ankara'da doğmuş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160.
Bahçe ona şehrin ortasında bir cennet gibi gelirdi. Küçük bir büfeden biraz buruk tadı olan Kızılay maden suyu alırlardı. Gün ortasında, öğle arasında soluklandıkları bir yerdi.
Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, 1970'lerden önceki bulvarı anlatan bir Ankaralı. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 79.
Arkadaşının doktor babası Kızılay Binası'nda çalışırdı, onu ziyarete gider, orada maden suyu içerlerdi. Sonra binanın arkasından dolaşıp Kocabeyoğlu Pasajı'na geçerlerdi. Bahçede heykeller vardı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda Ankara'da doğmuş bir ekonomist. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 161.
Ona göre bina Yüksek Kurul'un tescil ettiği az sayıdaki erken Cumhuriyet yapısından biriydi. 1974 ya da 1975'te kendisinden ve arkadaşlarından bina için bir rapor istendi. Aynı gün öğleden sonra kurul binanın yıkılabileceğine karar verdi, önce rölövesi çıkarılıp ayrıntılı fotoğrafları çekilecekti.
Tanıklık Emre Madran, 2004 tarihli anlatımı. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 177.
Bina yıkıldığında büyük bir üzüntü duydular, ona göre bina bir Ankara simgesi, bir nefes alma noktasıydı. Yıkıma karşı yürüyüşler ve toplantılar yapıldı ama sonuç alınamadı. Bina “bir gecede yıkıldı.”
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda Ankara'da doğmuş bir ekonomist. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 161.

Kaynakların ayrıştığı yerler

Binanın açılış yılı kaynaklarda farklı geçiyor. Erdoğan, Günel ve Narince 2007 s. 129 binanın 1928-1930 arasında yapılıp 20 Nisan 1930'da açıldığını yazar, İlkay 2014 s. 125 de 1930 der. Uzgören 2019 s. 95 ve 129 ile Alicanoğlu 2020 s. 77 binayı 1929 tarihli verir.

Yakında bugün görebileceğin yerler

Kızılay Meydanı · Tarihi · yaklaşık 90 m
Güven Anıtı ve Güvenpark · Tarihi · yaklaşık 170 m
Emek İşhanı · Mimari · yaklaşık 190 m
Ankara Yeni Sahne · Tiyatro · yaklaşık 190 m

Kaynakça

Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git
Merve Taştan. Monograph of emek işhanı. Yüksek lisans tezi, TED Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü, Mimarlık, Planlama ve Tasarım Anabilim Dalı. 2023. Kaynağa git
Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git
Aylin Alicanoğlu. Spatial and social changes of urban parks on Atatürk boulevard, Ankara. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
Merve Altundal Öncü. Yıkımların Gölgesindeki Ankara’da Kamusal Mekanların Varoluş Mücadelesi. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017), s. 339 vd. 2017. Kaynağa git
Necmiye Seçil Yolalan ve Ayşen Çelen Öztürk. KOLEKTİF BELLEK MEKANI OLARAK MEYDANLARIN ZİHİN HARİTALAR ÜZERİNDEN ANALİZİ: ANKARA KIZILAY MEYDANI. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, s. 1-15. 2021. Kaynağa git

Bu sayfa Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Son güncelleme 20 Ekim 2026.

Kızılay Genel Merkezi binası ve bahçesi

1930-1979

Öteki adları Hilal-i Ahmer Müdüriyet binası, Kızılay Binası, Kızılay Parkı, Kızılay Bahçesi.

Bu mekan bugün yok. Yerinde bugün Kızılay AVM var.

Nerede

Haritadaki nokta binanın kendisini gösteriyor.

Anılarda Kızılay Genel Merkezi binası ve bahçesi

Bahçede eğilip bir şeye basarlardı, yanda bardaklar dururdu. Bardağı alıp doldurur, maden suyu içerlerdi. Ona göre bu maden suyu parasızdı.

Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1920'lerde Ankara'da doğmuş, Meclis'te çalışmış bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

Kızılay Binası'nın önü geniş ve boştu. Orada çapı altı metre kadar olan, yan yana iki küçük yuvarlak havuz vardı, birinde kum ötekinde su dururdu. “Onun karşısında da Güvenpark vardı bütün görkemiyle.”

Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Kocatepe'de büyüyen emekli bir planlamacı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160.

Kızılay Binası'nda cumartesi günleri halk konferansları verilirdi. İşten çıkınca giderdi, en çok Rasim Adasal'ın gençlik ve çocuk yetiştirme üzerine konuşmalarını dinlerdi. Bahçede oturup gazoz içer, dondurma yerdi, ona göre “Kızılay sodası çok kıymetliydi.”

Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Ankara'da doğmuş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 160.

Bahçe ona şehrin ortasında bir cennet gibi gelirdi. Küçük bir büfeden biraz buruk tadı olan Kızılay maden suyu alırlardı. Gün ortasında, öğle arasında soluklandıkları bir yerdi.

Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, 1970'lerden önceki bulvarı anlatan bir Ankaralı. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 79.

Arkadaşının doktor babası Kızılay Binası'nda çalışırdı, onu ziyarete gider, orada maden suyu içerlerdi. Sonra binanın arkasından dolaşıp Kocabeyoğlu Pasajı'na geçerlerdi. Bahçede heykeller vardı.

Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda Ankara'da doğmuş bir ekonomist. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 161.

Ona göre bina Yüksek Kurul'un tescil ettiği az sayıdaki erken Cumhuriyet yapısından biriydi. 1974 ya da 1975'te kendisinden ve arkadaşlarından bina için bir rapor istendi. Aynı gün öğleden sonra kurul binanın yıkılabileceğine karar verdi, önce rölövesi çıkarılıp ayrıntılı fotoğrafları çekilecekti.

Tanıklık Emre Madran, 2004 tarihli anlatımı. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 177.

Bina yıkıldığında büyük bir üzüntü duydular, ona göre bina bir Ankara simgesi, bir nefes alma noktasıydı. Yıkıma karşı yürüyüşler ve toplantılar yapıldı ama sonuç alınamadı. Bina “bir gecede yıkıldı.”

Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda Ankara'da doğmuş bir ekonomist. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 161.

Kaynakça

Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git

Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git

Merve Taştan. Monograph of emek işhanı. Yüksek lisans tezi, TED Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü, Mimarlık, Planlama ve Tasarım Anabilim Dalı. 2023. Kaynağa git

Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git

Aylin Alicanoğlu. Spatial and social changes of urban parks on Atatürk boulevard, Ankara. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git

Merve Altundal Öncü. Yıkımların Gölgesindeki Ankara’da Kamusal Mekanların Varoluş Mücadelesi. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017), s. 339 vd. 2017. Kaynağa git

Necmiye Seçil Yolalan ve Ayşen Çelen Öztürk. KOLEKTİF BELLEK MEKANI OLARAK MEYDANLARIN ZİHİN HARİTALAR ÜZERİNDEN ANALİZİ: ANKARA KIZILAY MEYDANI. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, s. 1-15. 2021. Kaynağa git

Bu sayfa Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Son güncelleme 20 Ekim 2026.