Ülkealan Pasajı
Ülkealan Pasajı Kızılay'da, Atatürk Bulvarı'na koşut uzanan İzmir 1 Caddesi'ndedir. Pasaj Necip Bey Apartmanı'nın zemin ve birinci bodrum katlarına yerleşir. Karşı yakada Sönmezer ve Kocabeyoğlu pasajlarının kapıları vardır. Yayalaşan cadde iki yakadaki pasajların kalabalığını birbirine aktarır.
Merve Kurt Kıral'a göre yapı 1966'da konut ve pasaj olarak yapıldı, 1968'de kullanıma açıldı. Mimarı kaynaklarda Nükhet Biçen ya da İlhan Erol olarak geçer. Pasajın maliklerinden Eser Ülkealan'ın anlattığına göre müteahhit olan babası 1967'de öldüğünde bina dördüncü kata çıkmıştı. Binayı dayılarının Büyükhanlı İnşaat Grubu tamamladı. İki bodrumla birlikte on katlı yapının üst katlarında daireler vardır. Betonarme yapının cephesinde işlenmiş traverten kaplama ve gözenekli metal panolar vardı. 2018'e gelindiğinde çıkmalar kapatılmış, balkon korkulukları reklam panolarıyla dolmuştu.
Pasajın caddeye açılan iki kapısı ve iki katta 46 mağazası vardır. Projedeki çatı ışıklığı küçültüldü. Tavan betonarmedir ve içeri gün ışığı girmez. Pasaj 1980'lerde arkadaki Balkanoğlu Pasajı'na bağlandı. Geçiş için Balkanoğlu tarafında bir mağazanın duvarı kaldırıldı, Ülkealan tarafında bir mağaza yıkıldı. Pasaj zamanla spor malzemesiyle anılır oldu. Güliz Küçüktaşdemir milli atlet Muharrem Dalkılıç'ın buradaki dükkanını bu kimliğin simgesi sayar. Ona göre bu uzmanlaşmayı malikler yönlendirmedi. Eser Ülkealan 1980'lerin başından 2004'e kadar pasajın yönetimini üstlendi.
Kıral 2020'de pasajın canlı olduğunu yazar. Zemin kattaki mağazaların hepsi doluydu, bodrumdakilerin bir kısmı boştu. Dükkanların çoğu spor malzemesi satıyordu. Birinci bodrumda bir lokanta ile Ülkealan Camii vardı, üst katlar büro olarak kullanılıyordu. Pasajın bugünkü halini resmi bir kaynakta göremedik.
Anılarda Ülkealan
Yazarların ve tanıkların anlattıkları. Her anı anlatanın adıyla, okuduğumuz kaynağın sayfasıyla.
O yıllarda Kızılay çok hareketliydi, Dalkılıç da meraklı biriydi ve semti gezerdi. “Mesela bu binanın olduğu yerde iki katlı bir villa vardı.” Villa yıkıldı, bir dükkan feda edilip yol açıldı ve yer çarşıya döndü.
Tanıklık Muharrem Dalkılıç, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 103.
İnşaat başladığında Eser Ülkealan ilkokulu yeni bitirmişti. Temellerin kazılışını, babasıyla kolonların üstündeki döşemede yürüdüklerini ve babasının “düşersin” diye uyarısını hatırladı. İnşaat zemin kata gelince müteahhit babası bir odayı badana yaptırıp kendine yazıhane yaptı.
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 83-84.
Ruhsatta apartman yazsa da bina baştan beri iş yeriydi. “Burası hep işyeriydi. Ev pek yoktu.” Dairelerin bir kısmı arsa sahibinindi, babası payına düşen daireleri satarak binayı yaptı.
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 226.
O yıllarda Ankara'da topu topu üç spor mağazası vardı, biri Anafartalar Caddesi'nde Sıhhiye tarafındaydı. Dalkılıç dükkanını açtığında pasajda ayakkabıcılar, konfeksiyoncular ve kumaş satan terziler de vardı. Sonra onlar bitti, her pasaj tek bir ürünle bilinir oldu.
Tanıklık Muharrem Dalkılıç, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 103.
Kadınlar Ülkealan'ın zemin altındaki dükkanlara çorap çektirmeye ve ahşap yama yumurtası almaya giderdi. Çorap çektirmek çorabı onartmak demekti.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü kadınlar. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 85.
Pasaj ilk açıldığında zemin altında zücaciye, ayakkabı ve ev eşyası satılırdı. Sonraki yıllarda bu dükkanların yerini spor malzemesi aldı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü kadınlar. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 104.
Tafta, tela, iplik, kumaş ve spor ayakkabıyı pasajlardan alırdı. Dikiş ve tamir malzemesini 101 Çeşit'ten, Moda Çarşı'dan, Sümerbank'tan, Kocabeyoğlu ve Ülkealan pasajlarından bulurdu. Burda dergisinden patron çıkarır, giysilerini kendisi dikerdi.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 85.
Dalkılıç pasajdaki ürünlerin de zamanla değiştiğini anlattı. “Bir ara mesela sırf kadın çamaşırları satılırdı burada.” Sonra pasaj yeniden spor malzemesine döndü.
Tanıklık Muharrem Dalkılıç, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 119.
Yönetimi aldıktan sonra koridorlara çay bardağı konmamasını, dükkan önlerinde laubali durulmamasını bildirilerle duyurdu ve dükkanları dekore ettirdi. Sonraki yıllarda esnaf onu görünce birbirine “Eser Hanım geldi” diye fısıldar, herkes dükkanına çekilirmiş. Bunu gülerek anlattı.
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 239.
1990'larda bir vakıf kurdu. Aile pasajın altında binanın oturduğu geniş alanın tamamını tapusuyla Diyanet İşleri Başkanlığı'na bağışladı. “Babamın ruhuna orada hep dua okunması için…”
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 118-119.
AVM'ler açılınca insanlar yemek, gezinti ve alışveriş için o büyük yerlere gitti, pasajları bıraktı. Ona göre Soysal Pasajı ile Zafer Çarşısı öldü, Kocabeyoğlu kendi tarzını korudu. “Bizim pasajımızda spor malzemeleri tüketimi olduğu için hep ayrıcalıklı.”
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 228.
Yakın zamanda pasaj üzerine bir konuşmada insanlar Ülkealan'ın bugün de canlı olduğunu söyledi. “Çoluğumuza, çocuğumuza bütün spor malzemesi ne varsa yine orada bulunuyor!”
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 227.
Bu bölümün kaynakları
- Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı.
Bu çevrede artık olmayan mekanlar
Edebiyat tarihinde adı geçen, bugün yerinde olmayan yerler. Haritada iz halkasıyla duruyorlar.
- Özen Pastanesi · 1930'lar-1960'lar · yaklaşık 90 m
- Kutlu Pastanesi · 1936-1950'ler · yaklaşık 90 m
- Balin Oteli · 1959-1988 · yaklaşık 100 m
- Nurullah Ataç'ın evi · 1939'dan sonra · yaklaşık 120 m
- Piknik · 1953-1982 · yaklaşık 130 m
Nasıl gidilir
Kızılay Meydanı'nın kuzeybatısında, İzmir 1 Caddesi'nin yaya kesiminde. Kızılay metro istasyonundan yaklaşık 5 dakika yürüyün. Giriş Kocabeyoğlu Pasajı'nın İzmir Caddesi kapısının karşısında.
- İlçe
- Çankaya
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu 260 m
- En yakın raylı istasyon
- Kızılay (M1, M2, M4 ve A1 Ankaray), kuş uçuşu 260 m
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Eser Ülkealan'ın anlattığına göre arsanın sahibi Kodak fotoğraf makinelerinin ilk Türkiye temsilcisinin kızıydı.
- 2.Milliyet 24 Eylül 1968'de spor ilavesinde Muharrem Dalkılıç'ın artık spor malzemesi satacağını duyurdu.
- 3.Kıral'ın 2020'de izlediği pasaj yolu Atatürk Bulvarı'ndan Kocabeyoğlu'na girer, İzmir 1 Caddesi'ni geçip Ülkealan ve Balkanoğlu üzerinden Menekşe 1 Sokak'a çıkar. Yol Menekşe Pasajı ve Moda Çarşısı üzerinden Amerikan Pazarı'na, Tiryaki Pasajı'ndan da yeniden Bulvar'a döner.
- 4.Küçüktaşdemir'in incelediği dört Kızılay pasajı içinde bodrumunda cami olan yalnız Ülkealan'dır.
Ziyaretçi ipuçları
- •Pasajın içinden arkadaki Balkanoğlu Pasajı'na, oradan Menekşe 1 Sokak'a geçebilirsiniz.
- •Kocabeyoğlu Pasajı caddenin karşı yakasında. Atatürk Bulvarı'ndan Kocabeyoğlu'nun içinden geçerek de gelebilirsiniz.
Sık sorulanlar
- Ülkealan Pasajı nerede, nasıl gidilir?
- Kızılay Meydanı'nın kuzeybatısında, İzmir 1 Caddesi'nin yaya kesiminde. Kızılay metro istasyonundan yaklaşık 5 dakika yürüyün. Giriş Kocabeyoğlu Pasajı'nın İzmir Caddesi kapısının karşısında.
- Giriş ücretli mi?
- Pasaja girmek ücretsiz.
- Gezmek ne kadar sürer?
- yaklaşık 20 dakika
- Hangi dönemden kalmadır?
- Cumhuriyet dönemine tarihlenir.
- Burada ne görülür?
- Kızılay'da İzmir 1 Caddesi'nde, Necip Bey Apartmanı'nın zemin ve bodrum katlarına açılan pasaj. 1968'de açıldı, spor malzemesiyle tanınır.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Kocabeyoğlu Pasajı
Atatürk Bulvarı ile İzmir 1 Caddesi'ni birbirine bağlayan pasaj. 1950'lerde iki apartmanın zemin ve bodrum katlarına açıldı, Ankara'nın ilk pasajlarından biri sayılır.
MimariÖztuğ ve Lale Pasajları
Kızılay'da İzmir 1 Caddesi'nin Ihlamur Caddesi köşesinde yan yana duran iki pasaj. Ankaralılar yıllarca ikisine de Amerikan Pazarı dedi.
MimariOnur Çarşısı
Kızılay'da Gazi Mustafa Kemal Bulvarı'nda, Rahmi Bediz ile Demirtaş Kamçıl'ın tasarladığı çarşı ve iş hanı. 1977'de açıldı, bulvarı Sümer ve Menekşe sokaklarına bağlar.
MimariAnd Çarşısı
Atatürk Bulvarı'nda, 1938 tarihli And Apartmanı'nın yerinde yükselen çarşı ve iş hanı. Yürüyen merdiveni çokgen bir cam çatıdan ışık alır.
MimariYapı Kredi Bankası Kızılay Binası
Kızılay Meydanı'nda Soysal Apartmanı'nın yerinde 1970'lerin başında tamamlanan banka binası. Özgün alüminyum güneş kırıcılı cephesi 1990'ların başında değiştirildi.
MimariSoysal Pasajı
Kızılay'da Soysal Apartmanı'nın yerinde 1970'lerin başında açılan çarşı ve iş hanı. Mimarları Demirtaş Kamçıl ile Rahmi Bediz, seramikleri Ülkü Bora'nın.
Bu sayfa son olarak 20 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: openstreetmap.org, openstreetmap.org
Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.