Zir Köprüsü (Yenikent)

Yapım tarihi tartışmalı, çünkü köprünün üzerinde kitabe yok. Elimizdeki en somut yazılı iz, Ankara Valisi Hulusi Bey'in 1913 tarihli raporu: köprünün yapımının o yıl tamamlandığını bildiriyor. Buna karşılık bölgede yürütülen yüzey araştırmaları, memba yönündeki ayaklarda görülen mahmuzlara ve genel kuruluşa bakarak daha erken bir çekirdeğin, ortaçağa uzanan bir geçidin izini öneriyor. İkisi birbirini dışlamıyor: taş köprüler onarılır, kemerleri yenilenir, tabliyesi değiştirilir. Bugün gördüğünüz yüzey büyük olasılıkla geç Osmanlı işi, geçidin kendisi ise çok daha eski olabilir. Kesin konuşmak için kitabe ya da kazı gerekiyor, ikisi de yok.

Köprünün ucundaki kasaba, Ankara'nın unutulmuş yerleşimlerinden. İstanoz, 17. yüzyıl kaynaklarında sof dokumacılığıyla ve nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan Ermeni ustalarla anılıyordu. Sof ticaretinin gerilemesi, ardından 20. yüzyılın kırılmaları ve 1957'deki büyük sel kasabayı boşalttı; yerleşim vadi tabanından yukarı taşındı ve bugünkü Yenikent doğdu. Geride harabeler, terk edilmiş bağlar ve iki mezarlık kaldı. Köprünün yakınındaki gayrimüslim mezarlığında Ermenice kitabeli ve haç monogramlı taşlar hâlâ yerinde duruyor.

Bugün köprü sağlam ve kullanımda. Yüzey araştırması kayıtlarına göre yaklaşık kırk metre uzunluğunda ve dört buçuk metreye yakın genişlikte. Dört kemerden ortadakilerden biri diğerlerinden belirgin biçimde yüksek; bu yüzden köprü ortasından yukarı kalkan hafif kambur bir siluet çiziyor, iki yanında da taş korkuluk var. Köprüyü görmek yarım saat sürer, ama asıl kazanç etrafı: vadi yamaçlarındaki kaya oluşumları, Zincirlikaya çevresindeki kaya mekânları, dere boyunca uzanan ağaçlar ve mezar taşları. Rahat ayakkabıyla üç dört saatlik bir vadi yürüyüşü çıkarabilirsiniz. Kapı, gişe, bilet yok; karşılığında levha ve rehber de yok, o yüzden gitmeden önce vadinin haritasına bakmak işinizi kolaylaştırır.