Punk'ın vaftiz annesi 17 Mayıs gecesi İstanbul'daydı. Patti Smith 79 yaşında, sahnede; arkasında Horses, Just Kids, Mapplethorpe ve '69 New York. Bir konser nasıl ayine dönüşür?
17 Mayıs gecesi, İstanbul’da hep birlikte bir kültürel ikonu ağırladık. ‘69 NY, folk kültürü, punk, şiir, Robert Mapplethorpe, Jim Morrison, Rimbaud, Lennon, Piaf; her şey ve herkes oradaydı. Bir ayinin parçası gibi katıldık Patti Smith’in zamansız aurasına, özgür psişesine tanıklık ettik. Tüm şairliği, aktivistliği, hayatı yaşama şekli, perspektifi, varoluşu, kafasının çalışma şekli, sanatın her bağlamındaki duruşu ve 79 yaşında hala üretip performans sergilemesiyle hepimize ilham oldu.
Onunla aynı yerdenizi paylaşmak müthiş bir şans. Gecenin duygusunu net ifade edebilmem için bir süre sindirmem gerekti. Liseden beri takipçisi, dinleyicisi, okuruyum. Dünyadaki en sevdiğim şarkı hala Horses albümünden “Free Money”. O gece sahneye tatlı flörtöz dansıyla “Dancing Barefoot” şarkısını söyleyerek çıkınca istemsiz gözlerimden yaşlar boşaldı. Yaşamda bir noktadan sonra kümülatif olarak biriken deneyimler, hisler bir mekanizma oluşturuyor. İlgili mekanizma yüksek yaşanan duyguyu tanıyor ve vücut fiziksel olarak tepki veriyor. Duygunu tanıman ve anlaman için sağlam bir filtreleme sağlıyor bu romantik mekanizma.
Sahne öncesi ön randevulaşma
O gün punk’ın vaftiz annesi sahneye çıkmadan önce şehirde dev bir gökkuşağı çıkması ve tüm o pembe bulutlar rastlantı değildi; sessiz bir ön randevulaşmaydı. Yumruklar havada, politik mesajı dozunda, şairaneliği her anına yedirilmiş, hiç doyamadığımız 70 dakika boyunca sahnede kaldı. Sosyal mesajını verdi, kendisi de gözyaşlarını tutamadı, dans etti, gitarını çaldı, sohbet etti, şakasını yaptı, hepimize uzun uzun el salladı.
Sonrasında tekrar tekrar fark ettiğim üzere kimse o geceyi “konsere gittik”, “konserdeydik” tadında cümlelerle anlatmıyor. Çok sıradan kalır çünkü. Kolektif olarak bunu hissetmemizin elbette bir sebebi var. Dil denilen şeyin, şimdiye kadar oluşturabildiğimiz en iyi iletişim şekli olmasına rağmen, sık sık sığ kaldığını fark ediyorum ki kelime haznem iyidir. Bu tarz durumların tasvirinde özellikle yetersiz kalabiliyor. Yine de paylaştığımız bu kolektif hissi, ayin tadındaki duygu geçişini anlatmayı deneyeceğim elimden geldiğince.
Öncelikle kimdir Patti Smith?
70’lerde rock ile şiiri devrimsel bir yöntemle aynı potada eritmiş, tüm zamanların 100 albümünden biri olarak kabul edilen Horses’ın yaratıcısı, Fransa Cumhuriyeti’nin bir sanatçıya verebileceği en yüksek onur ödülü olan Commandeur des Arts et des Lettres nişanı ile ödüllendirilmiş, palto üzerine arya, kahve üzerine ağıtlar yazan, çizimleri ünlü sanat müzelerinde sergilenen, “Ben harekete inanıyorum. O gamsız balona, dünyaya inanıyorum” diyen, hem aktivist hem de umut dolu bir şair, yazar, müzisyen, görsel sanatçı, kültürel figür.
Çoluk Çocuk
National Book Award sahibi, en ünlü kitabı olan “Just Kids / Çoluk Çocuk”, Robert Mapplethorpe ile birlikte sanatçı ruhlarını sıfırdan nasıl inşa edip büyüttüklerinin hikâyesini masal gibi anlatır. Brooklyn’de tesadüfi bir şekilde Robert Mapplethorpe ile tanışır Patti Smith. Yıllarca süren aşk, tutku, sanat ve dostluğu paylaşırlar. Patti Smith’i bir müzisyen ve şaire dönüştüren, Robert Mapplethorpe’u ise ünlü bir fotoğrafçıya evrilten bir dönüşüm hikâyesi bu. Sanatla beslenen ve aynı zamanda sanatlarını besleyen bir ilişki. Evet, ilişkileri sonsuza dek sürmez ancak ruhları da hiçbir zaman ayrı düşmez. Katıksız olarak onların dönemi olan 1969 New York’unu, Chelsea Oteli'ni, şair donut’ını detaylıca anlatır. Patti’nin “Bu resme baktığımda asla kendimi görmüyorum, bizi görüyorum” dediği o ünlü Horses albüm kapağındaki fotoğrafı da Robert çekmiştir. Sadece çizimleri ve birbirlerine sahip olan, konsere ya da sinemaya gitmeye paraları yokken ellerindekileri döne döne dinleyen iki gencin yükselişini Smith, kalbini açarak yazar. Bu dönemde yolları Bob Dylan, Jim Morrison, Jimi Hendrix, Cohen ve daha niceleriyle kesişir. Bu sebepten kitap, dönemin ruhunu hissetmek için ideal bir külliyat niteliğinde akar.
“Dünyanın kara ormanına dalan Hansel ile Gretel gibiydik. Asla hayal bile edemeyeceğimiz cazibelerin, cadıların ve iblislerin yanı sıra ancak bir kısmını hayal edebildiğimiz ihtişamlarla karşılaştık. Bu iki genç adına hiç kimse ne konuşabilir, ne de birlikte geçirdikleri günler ve geceler hakkında doğruyu söyleyebilir. Bunu sadece Robert ile ben anlatabiliriz. Onun deyişiyle, bu bizim hikâyemiz. Ve o gittiği için, bunu size anlatma görevini bana bıraktı.” diyor Patti Smith bu hikâye için.
Kültür-Sanat Pusulası
1.500+ okurla her pazar. Ayda 4 e-mail.
Aynı zamanda hayata yazdığı bir aşk notu olarak bahsedilen, Murakami’nin lavanta tarlası ya da uzay kapsülü içinde sözcüklerle uğraştığı, Greenwich Village kafesinde başlayıp Frida Kahlo’nun Meksika’daki evine uğrayan “M Treni” kitabı da Patti Smith ile karşılıklı kahve içer gibi akan kitaplarından. Her birinin yeri ayrı.
Cömert, aktivist ve şairane bir evren
Masaya koyduğu tüm şarkılar, cümleler ve kitaplar dışında sanatın her alanına dair düşüncelerini, dünya görüşünü, politik duruşunu, duyarlı bakış açısını, denemelerini, videolarını paylaşmakta da oldukça cömerttir. Verdiği her röportajda dahi aynı hareketin parçası olduğunuzu bilirsiniz. Temelde bize ulaştırdığı her nota, her sanat parçası, edebiyata dokunduğu her alan, her fikir ya da kelimede aynı ahengi hissederiz. Kusursuz da değildir, yer yer dağınık bırakır; gerçektir. Dolayısıyla Patti Smith’in evrenine temas ettiğiniz her noktada sizinle bir kez daha bütünleşir, farklı bir aksta, farklı bir formda ancak her zaman bütünün parçası olarak; aynı oyun alanına hizmet ederek.
17 Mayıs gecesi hissedilen, Patti Smith evrenine şimdiye kadarki tüm temaslarımızdan kalbimizde kalanların buluşmasıydı. Dönemin ruhuna gittik, yolunun kesiştiği sanatçıları selamladık; üretmenin, umut etmenin, yüksek sesle insan olarak fikrimizi söylemenin gücüne inanmayı seçtik; sevmenin, tutkunun, aşık olmanın ve mahvolmanın, iyinin ve kötünün büyüsünde bir kürasyon oluşturduk. Gerçekliklerin birinde el ele tutuştuk, orkestrasyonunu ise kendisine bıraktık.
“Because the Night”ı söylemeden önce “Ay ne tarafta?” demişti Patti, aslında kendisi olduğunu pekala bilerek. O gece gökyüzüne bıraktığımız hemen hemen her şeyle ona sarılıyorum. Hayatı yaşama şekillerimiz bireysel hikâyelerimiz için her şeydir, tam bu konuda bana ilham olan en önemli insanlardan biri olduğu için ona kalben teşekkür ediyorum.
Kafanızın içindeki deniz kıyıları ve gettoları; festivalleri ve kaosları dengede tutmanızı diliyorum. Benim için “Free Money”, yaşayan efsanemiz için ise bir tur “People Have the Power” dinlemenizi rica ederek plağı yerine kaldırıyorum.