Çoktan Çıkanlar: 21 Gram

Bir insan öldüğünde 21 gram kaybeder mi?

Amerikalı doktor Duncan MacDougall 1907’de bunu ölçmeye çalıştı. Ölmek üzere olan hastaları özel bir tartıya yatırdı ve ölüm anındaki ağırlık değişimini kaydetti. Deneyi bilimsel açıdan güvenilir değildi, sonuçları doğrulanmadı.

Ama geriye iyi bir hikaye kaldı.

Ruhun ağırlığı 21 gramdı.

Alejandro González Iñárritu neredeyse yüz yıl sonra bu hikayeyi aldı ve filminin adına koydu.

21 Grams (21 Gram).

Fakat film ruhun kaç gram geldiğiyle pek ilgilenmiyordu.

Daha ağır bir sorusu vardı.

Bir insan öldüğünde onun ağırlığı nereye gider?

Bir Kaza

21 Gram’ın merkezinde aslında anlatması oldukça kolay bir olay var.

Bir trafik kazası.

Cristina’nın kocası ve iki kızı ölür. Kazayı Jack yapmıştır. Paul ise Cristina’nın kocasının kalbiyle hayatta kalır.

Üç insan.

Tek olay.

Üç ayrı hayat.

Bunu kronolojik biçimde anlatsaydık muhtemelen önce kazayı görür, sonra Cristina’nın yasını, Jack’in suçluluğunu ve Paul’ün yeni kalbiyle yaşamaya çalışmasını izlerdik.

Iñárritu bunu yapmıyor.

Filmi parçalıyor.

Bir sahnede sonrasındayız, diğerinde öncesinde. Bir karakteri ağlarken gördükten dakikalar sonra henüz hiçbir şey olmamış haline dönüyoruz. Paul’ü yaşarken görüyoruz, sonra ölüme yaklaşırken, ardından tekrar başka bir zamanda karşımıza çıkıyor.

İlk bakışta bu bir kurgu tercihi.

Bir süre sonra başka türlü görünmeye başlıyor.

Çünkü insan da kaybettiği birini böyle hatırlamıyor mu?

Baştan sona değil.

Parça parça.

Cristina

Cristina’nın hayatını ikiye bölen bir an var.

Öncesi ve sonrası.

Öncesinde bir ailesi var.

Sonrasında yok.

Naomi Watts’ın oynadığı Cristina’yı izlerken filmin en ağır taraflarından biri ortaya çıkıyor. Yas burada insanı daha bilge, daha güçlü ya da daha iyi biri haline getirmiyor.

Cristina dağılıyor.

Eski bağımlılıklarına yaklaşıyor. Öfkeleniyor. İntikam istiyor. Bir zamanlar sahip olduğu hayata dönmek istiyor ama dönebileceği bir hayat artık yok.

Çünkü bazı kayıplardan sonra insanın önündeki sorun “devam etmek” değildir.

Nereye devam edeceğini bilmektir.

Cristina’nın kocası ölmüştür.

Çocukları ölmüştür.

Ama onların yokluğu ortadan kaybolmamıştır.

Tam tersine, bütün ağırlığıyla Cristina’nın hayatındadır.

21 gramlık bir hafifleme varsa bile Cristina bundan payını almamıştır.

Paul

Paul ölmek üzere olan bir adamdır.

Sonra başka bir adamın kalbi ona verilir.

Yaşar.

Kağıt üzerinde bu bir kurtuluştur.

Filmde o kadar kolay değildir.

Paul artık kendi hayatını başka birinin ölümü sayesinde sürdüren biridir. Göğsünün içinde çalışan kalp ona ait değildir.

Burada 21 Gram’ın en rahatsız edici sorularından biri ortaya çıkar:

Bir insanın hayatı nerede biter?

Kalbi başka bir bedende atmaya devam ediyorsa gerçekten gitmiş midir?

Paul kendisine hayat veren insanın kim olduğunu araştırmaya başladığında Cristina’ya ulaşır.

Bundan sonrası filmi daha da karmaşık bir yere götürür.

Çünkü Cristina’nın kaybettiği adamın kalbi artık Paul’ü yaşatmaktadır.

Birinin ölümü, diğerinin hayatıdır.

Birinin yasını tuttuğu, diğerinin göğsünde atmaktadır.

Hayatla ölüm arasındaki sınır bir anda düşündüğümüz kadar temiz görünmez.

Jack

Ve Jack.

Belki de filmin en zor karakteri.

Benicio del Toro’nun oynadığı Jack yaptığı şeyle yaşamaya çalışan adamdır.

Bir kaza yapmıştır.

Bir adamı ve iki çocuğu öldürmüştür.

Dindardır. İnancına tutunur. Tanrı’nın bir planı olduğuna inanmak ister.

Ama bazı şeyler inançla kolayca kapanmaz.

Jack’in taşıdığı şey Cristina’nın taşıdığından farklıdır.

Cristina kaybetmenin ağırlığını taşır.

Jack sebep olmanın.

Paul ise başkasının ölümü sayesinde yaşamaya devam etmenin.

Film üçünü aynı olayın etrafında buluşturduğunda 21 gram fikri de değişmeye başlar.

Artık mesele, ölürken ne kadar kaybettiğimiz değildir.

Yaşarken ne kadar taşıyabildiğimizdir.

Parçalanmış Bir Film

21 Gram, 2003’te çıktığında en çok konuşulan taraflarından biri parçalı anlatısıydı.

Bugün filmi yeniden izlediğimde bu yapının yalnızca seyirciyi şaşırtmak için kurulmadığı daha belirgin geliyor.

Çünkü filmde zaman bozulduğu gibi karakterlerin hayatları da bozulmuştur.

Cristina için zaman artık kazadan önce ve kazadan sonradır.

Paul için nakilden önce ve nakilden sonra.

Jack için kazadan önce ve kazadan sonra.

Takvim devam eder.

Saat çalışır.

Günler geçer.

Ama insanın içindeki zaman aynı biçimde ilerlemez.

Bazen yıllar önce yaşanmış bir şey birkaç saniye önce olmuş kadar yakındır.

Bazen dün yaşanan bir şey başka bir hayata aitmiş gibi uzaktadır.

21 Gram bize hikayeyi sırayla anlatmayarak biraz da bunu hissettirir.

Hatırlamak kronolojik değildir.

Yas tutmak da.

Yirmi Üç Yıl Sonra

Film 2003’te gösterime girdi.

Yirmi üç yıl geçti.

Iñárritu daha sonra başka filmler yaptı. Sean Penn, Naomi Watts ve Benicio del Toro başka rollerde karşımıza çıktı. Sinemanın dili değişti. Parçalı anlatılar artık 2003’te olduğu kadar şaşırtıcı değil.

21 Gram’ın bazı taraflarında çıktığı dönemin izini görmek mümkün.

Ama filmi bugün yeniden izlediğimizde, geriye yalnızca 2000’lerin başından kalmış bir sinema numarası kalmıyor.

Çünkü ölüm değişmedi.

Suçluluk değişmedi.

Birini kaybettikten sonra onun eşyalarına bakmanın tuhaflığı değişmedi.

Bir insanın artık olmadığı bir dünyada yaşamaya devam etmek hâlâ öğrenilmesi gereken bir şey.

Belki filmin yaşlanmayan tarafı da burada.

21 Gram ölüm hakkında bir film gibi başlıyor.

Aslında geride kalanlar hakkında.

21 Gram

Filmin sonunda Paul 21 gramı düşünür.

Herkesin kaybettiği söylenen o ağırlığı.

Bir çikolatanın ağırlığı kadar.

Bir sinekkuşunun ağırlığı kadar.

Ölçülebilecek kadar küçük.

Ama filmin iki saat boyunca gösterdiği şey bunun tam tersi.

Ölüm hafif değil.

Geride kalan hiçbir şey hafif değil.

Cristina bunu taşıyor.

Jack taşıyor.

Paul başka bir adamın kalbini bedeninde taşıyor.

Belki insan öldüğünde gerçekten 21 gram kaybetmiyor. Bunu bilmiyoruz.

Bilimin bu konuda verdiği cevap zaten yeterince açık.

Ama 21 Gram, başka bir ölçüm yapıyor.

Tartıya öleni değil, geride kalanları çıkarıyor.

Ve yirmi üç yıl sonra filme yeniden baktığımızda aynı yerde duruyoruz.

Bir insan gittikten sonra ondan bize ne kalır?

Bir fotoğraf mı?

Bir alışkanlık mı?

Bir ses mi?

Bir suçluluk mu?

Bir kalp mi?

Bunların hiçbirini tartıya koyamayız.

Ama ağırlıklarını biliriz.

21 Gram çoktan çıktı.

Bazı ağırlıklar ise hiç eksilmedi.