Çoktan Çıkanlar: Anayurt Oteli

Yeni olanın ömrü giderek kısalıyor. Bir film vizyona giriyor, birkaç hafta konuşuluyor. Bir albüm yayımlanıyor, kısa süre sonra yerini bir başkasına bırakıyor. Kitaplar, oyunlar ve diziler aynı hızın içinde birbirini takip ediyor. Birini konuşmaya başladığımız sırada diğeri geliyor. Bazıları gözden kaçıyor, bazıları zamanın içinde kayboluyor.

Oysa iyi olanın bir son kullanma tarihi yok.

Neden Çoktan Çıkanlar?

Çoktan Çıkanlar işte bu düşünceden doğuyor. Yeni olanın peşinden koşmak yerine dönüp geride kalanlara bakmak için. Hak ettiği ilgiyi görmemiş, zamanın içinde geri plana düşmüş ya da yıllar sonra yeniden bakılmayı hak eden filmlere, kitaplara ve müziklere yer açmak için.

Çünkü bazı eserler yalnızca üretildikleri dönemi anlatmaz. Biz değiştikçe onlarla kurduğumuz ilişki de değişir. Yirmi yaşında izlediğimiz bir filmle otuz yaşında karşılaştığımız film aynı olabilir ama ona bakan kişi artık aynı değildir. Serinin ilk durağı için bu yüzden 1987’ye, Ömer Kavur’un Anayurt Oteli’ne dönüyoruz.

Neden Anayurt Oteli?

Yusuf Atılgan’ın aynı adlı romanından sinemaya uyarlanan Anayurt Oteli, küçük bir Anadolu otelinin katibi Zebercet’in hayatına bakar. Macit Koper’in canlandırdığı Zebercet’in günleri birbirine benzer: müşteriler gelir, odalar verilir, kayıtlar tutulur, insanlar gider. Zebercet kalır.

Sonra bir kadın gelir. Gecikmeli Ankara treniyle. Bir gece kalır ve gider. Fakat Zebercet için o gece bitmez. Kadın geri döneceğini söylemez, Zebercet yine de bekler. Kaldığı odayı başkasına vermez, gündelik düzenini onun olası dönüşüne göre kurmaya başlar. Bekleyiş yavaşça takıntıya dönüşür.

Film burada yalnızca bir adamın bir kadını beklediği hikaye olmaktan çıkar. Beklemek, Zebercet’in hayatındaki boşluğun görünür hali olur.

Kavur’un filmi, Yusuf Atılgan’ın metnindeki içe kapanmış dünyayı sinemanın araçlarıyla yeniden kurarken acele etmez. Seyirciden olayların peşinden koşmasını değil, Zebercet’in gündelik ritmine dikkat etmesini ister. Bu ağır ritim, filmin meselesinin kendisidir: zaman geçer ama Zebercet’in hayatı ilerlemez.

Otel

Anayurt Oteli yalnızca hikayenin geçtiği yer değildir. Dar koridorları, kapalı odaları ve sessizliğiyle giderek Zebercet’in zihnine dönüşür. Dışarıdaki hayat sürerken o içeride kalır. Müşteriler değişir ama onun döngüsü değişmez.

Ömer Kavur bunu uzun açıklamalar yerine sessizlik, tekrar ve boşluklarla kurar. Kamera Zebercet’in yalnızlığını tarif etmekten çok seyirciyi onun içinde bırakır. Zebercet insanlarla konuşur, işini yapar, gündelik ilişkilerini sürdürür. Ama kimseyle gerçekten temas edemez.

Filmin yalnızlığı burada güçlenir: insanların yokluğundan değil, insanlar arasındaki mesafeden.

Beklemek

Zebercet bekler. Fakat zaman ilerledikçe neyi beklediği belirsizleşir. Kadının geri dönmesini mi, hayatının değişmesini mi, birinin onu gerçekten görmesini mi? Kadın onun hayatında yalnızca bir gece kalır ama bıraktığı boşluk giderek büyür.

Beklemek böylece edilgen bir durum olmaktan çıkar ve Zebercet’in hayatını düzenleyen bir davranışa dönüşür. Gerçekleşmiş bir şeye değil, gerçekleşmesini umduğu bir ihtimale bağlanır. O ihtimal zayıfladıkça onun kurduğu düzen de çözülmeye başlar.

Zebercet’i yalnızca “tuhaf” bir adam olarak görmek ise filmi fazlasıyla kolaylaştırır. Anayurt Oteli, karakterini aklamadan ve karanlığını romantikleştirmeden ona uzun süre bakmamızı ister. Gündelik tekrarların arasından sıkışmışlığı, yalnızlığı ve giderek büyüyen kopuşu gösterir.

Bu nedenle film kolay bir özdeşleşme alanı da kurmaz. Zebercet’e yaklaşırız ama ondan rahatsız olmayı sürdürürüz. Onun yalnızlığını görmek, yaptığı her şeyi mazur görmek anlamına gelmez. Tam tersine film, yalnızlık ile şiddet arasına basit bir neden-sonuç ilişkisi koymadan karakterin çözülüşünü izlememize izin verir.

1987’den Bugüne

Anayurt Oteli , 1987’de gösterime girdi. Üzerinden neredeyse kırk yıl geçti. Türkiye değişti, şehirler değişti, insanların iletişim kurma biçimleri değişti. Beklemek bile değişti. Artık birinin gelip gelmeyeceğini öğrenmek için günlerce bir otel odasını boş tutmamız gerekmiyor.

Ama beklemek ortadan kalkmadı. Yalnızlaşmak da. Bir yere ait hissedememek de.

Bugün Zebercet’in dünyasından çok uzakta yaşıyor olabiliriz. Yine de insanlarla sürekli bağlantı halinde olup kimseyle gerçekten temas edememek, hayatın değişmesini beklerken aynı döngülerin içinde kalmak ya da bir ihtimale gereğinden fazla anlam yüklemek fazlasıyla tanıdık.

Çoktan Çıkanlar’ın izini sürdüğü mesele burada başlıyor: Bir eserin ne zaman çıktığından çok, ne zaman eskidiğini sormak. Bazı filmler gösterimden kalkar ama bitmez. Bazı kitaplar yıllar önce yayımlanmıştır ama söyledikleri dolaşmaya devam eder. Bazı şarkılar listelerden düşer ama yeniden çaldığında insanı aynı yerinden yakalar.

Anayurt Oteli çoktan çıktı. Ama eskimedi.

Belki de bazı şeylere yeniden bakmak için yeni olmalarına ihtiyacımız yoktur.