Ankara Kalesi

Ankara Kalesi, Altındağ ilçesinde, Kale Mahallesi'nde, Ulus Meydanı'nın hemen doğusunda yükselen kayalık bir tepenin üzerindedir. Şehre gelen herkesin ilk baktığı siluet budur ve kentin en eski çekirdeği burasıdır: kale, Ankara'nın hangi çağda kurulduğunu değil, kaç kez yeniden kurulduğunu anlatır. İç kalenin güneydoğu köşesindeki Akkale, yapının en yüksek noktasıdır; tepe, eteğinden Hatip Çayı'nın aktığı düzlükten yaklaşık 110 metre yukarıdadır. Kaleyi şehrin her yerinden görünür kılan da bu yükseklik farkıdır.

Kalenin tek bir yapım tarihi yok. Kaynaklar kalenin kökenini Galat dönemine kadar götürür ve burada MÖ 5. yüzyılda bir savunma yapısının bulunduğunu kabul eder. Roma döneminde onarım görmüş, 217'de İmparator Caracalla surları yenilemiştir. Bugün ayakta duran iç sur büyük ölçüde yedinci yüzyıldaki Bizans yapımına dayanır. Sekizinci ve dokuzuncu yüzyıllarda kent istilalara uğramış, kale her yıkımdan sonra aceleyle onarılmıştır. Malazgirt'ten sonra bölgeye hakim olan Selçuklular surları onarıp genişletmiş, Osmanlı döneminde bakım sürmüş, 1832'de İbrahim Paşa dış surları genişleten bir onarım yaptırmıştır. İki ana kapıdan biri olan Hisar Kapı üzerinde İlhanlı dönemine ait bir kitabe hâlâ okunabilir.

Yapı iç kale ve dış kale olmak üzere iki bölümlüdür. Dış surlar kenti kalp biçiminde çevreler, kuzeyden güneye yaklaşık 350, doğudan batıya yaklaşık 180 metre uzanır ve yirmiyi aşkın kule taşır. İç kale surlarının yüksekliği 14 ila 16 metre arasında değişir, çoğu beşgen planlı 42 kuleyle desteklenir ve yaklaşık 43 bin metrekarelik bir alanı çevreler. Duvarların örgüsüne yakından bakın: sekizinci ve dokuzuncu yüzyılın acele onarımlarında, o sıralarda yıkıntı halindeki Roma anıtlarının mermer blokları, sütun başlıkları ve su yollarının mermer olukları taş yerine kullanılmıştır. Duvarlarda heykel ve lahit parçalarına da rastlanır. Kale, kendi malzemesini kendinden önceki şehirden toplamıştır.

Bugün kale içi, kapısı kapanan bir müze değil, yaşayan bir mahalle. Restore edilmiş Ankara evleri, dar sokaklar, baharatçılar ve kuruyemişçiler, kafeler ve küçük galeriler arasından yürüyerek burçlara çıkılır; yukarıdan şehir batıya doğru açılır. Kale içinde oturan aileler hâlâ var, burası adresi olan bir yerleşim. Kalenin eteğinde Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Rahmi M. Koç Müzesi ile Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi yürüme mesafesindedir; dolayısıyla kaleyi tek başına değil, bir gün planının omurgası olarak düşünmek daha doğru. Giriş için bilet alınmaz, ödeyeceğiniz tek bedel yokuştur.