Ankara Kalesi

Ahmet Hamdi Tanpınar Beş Şehir'de Ankara'yı büyük ölçüde kaleden bakarak anlatır. Tanpınar 1927'de Ankara'ya öğretmen olarak atandı ve 1932'ye kadar burada ders verdi. Kendisi şehre ilk gelişini 1928 sonbaharı diye anar. Kitap ilk kez 1946'da Ankara'da basıldı.

• Tanpınar Beş Şehir'de Ankara Kalesi'nin onun için bir saplantı olduğunu anlatır. Saatlerce kalenin dar sokaklarında dolaşırdı. Okullardaki canlı çevre yüzünden Cebeci'de ya da Kale'de bir evde oturma fikrini bıraktı.

  Tanıklık Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Tonga'nın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 157.

• Ankara Beş Şehir'in ilk şehridir. Tanpınar şehre kaleden bakar. Ankara ona hep destansı ve savaşçı görünür. Bunu Milli Mücadele'nin izine ya da zırhlı bir silahşora benzeyen kaleye bağlar.

  Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan'ın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 5.

• Tanpınar kaleyi çevre tepelerden de seyreder. Çankaya sırtları, Çiftlik, Baraj yolları, Etlik ve Keçiören Bağları bu bakış noktalarıdır. Nereden bakılsa kale ufka hakimdir.

  Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan'ın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 5.

• Tanpınar bir gün bir arkadaşıyla kaleden ovayı seyreder. Çevredeki dağları, tepeleri ve köyleri sayarlar. Sert rüzgarda tepenin yassı şekli bir gemi küpeştesine döner.

  Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan'ın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 8.

• Kale ve eteğindeki mahallelerde Türk velileri Roma ve Bizans taşlarıyla iç içe yatar. Bir İyonya sütun başlığı, bir Roma taşı, bir lahit sayılır. Aslanhane Camii'nin mihrabından bir parça ve Hisar'da Alaeddin Camii'nin velisi de anılır.

  Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan'ın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 7.

• Bir akşam saatinde Ankara Kalesi ona bir milletin birkaç ana olay ve büyük rüya etrafında döndüğünü yeniden öğretir.

  Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan'ın aktarımı. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 8-9.

• Jansen Ankara Kalesi'nin kentin her yerinden görülebileceği bir yapılaşma önermişti. Keleş asistanlık yıllarında alt kattaki odalardan Kale'yi görebiliyordu, 1960'lardan sonra binalar yükselince Kale görünmez oldu. “Bu ne kadar yanlış işler yapıldığının bir işaretidir adeta” dedi.

  Tanıklık Ruşen Keleş, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 153.

• Kale'yi ve çevresindeki Çıkrıkçılar Yokuşu'nu, Samanpazarı'nı ve Etnoğrafya Müzesi'ni üç dört ayda bir gezmeye giderdi. Orada tam bir turizm havası olmadığını düşünse de burayı Ankara'da turistik bir gezinin yapılabileceği tek yer sayıyordu.

  Tanıklık Uğuz'un 2008'de görüştüğü bir Ankaralı. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 135.

Romanlarda ve hikayelerde

• Aka Gündüz'ün 1930 tarihli Çapkın Kız romanında kahraman Hisar'ın en ucunda, müzeye yakın eski bir Türk evinde kalır. Ev tarabası, hanayı, sütlüğü, çıkrıklı kuyusu ve sedirleriyle geleneksel bir Türk evidir.

  Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

• Romanda Hisar'daki evden sağda Bentderesi lame bir kurdele gibi kıvrılır. Karşıda Keçiören, İncirlik, Etlik, Ayvalı bağları ve Ziraat Mektebi, solda bir toz bulutu içinde istasyon görünür.

  Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

• Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Geçmiş Zaman Elbiseleri hikayesinde kahraman Ankara kalesine bakan odasında kitap okur. Tabarin Bar'da tanıştığı Keti ile buluşup Etlik'e gezmeye gitmeyi düşler.

  Edebi eserden. Ahmet Hamdi Tanpınar, Geçmiş Zaman Elbiseleri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 409.