Ulus'ta Gezilecek Yerler

Haritaya girmeyen izler

Kaynaklarda adı geçen ama haritaya iğne olarak koymadığımız yerler. Kiminin yeri tam bilinmiyor, kimi özel bir ev. Her birinin altında nedenini yazdık.

• Yahudi Mahallesi

  Osmanlı döneminden 1980'lere · Samanpazarı'nın altı, Anafartalar ile Denizciler caddeleri arası

  Samanpazarı'nın altındaki Yahudi Mahallesi Cumhuriyet döneminde İstiklal Mahallesi adını aldı. Osmanlı kayıtlarında Hoca Hindi, Hacendi ve Öksüzce adlarıyla geçer. Beki L. Bahar'a göre Cumhuriyet'in ilk yıllarında Taşhan Oteli yetmeyince milletvekilleri bu mahallede pansiyoner kaldı. Fügen İlter'e göre İhsan Sabri Çağlayangil de 1931-1935 arasında bir süre burada oturdu. Ankara Türk Ocağı 1930'a kadar mahallede, Şengül Hamamı'nın yanındaki eski bir Rum mektebinde çalıştı. Bugün mahallede Yahudi yaşamıyor. Beki L. Bahar'a göre 1930'lardan sonra birçok aile mahalleden Yenişehir'e taşındı ve Sıhhiye, Fidanlık ve İncesu çevresinde yeni bir tür Yahudi mahallesi oluştu. 1957'de yürürlüğe giren imar planıyla çevredeki ana caddelerde başlayan kat artışı 1961 Bölge Kat Nizamı Planı'yla sürdü, mahalle Anafartalar ve Denizciler caddelerinde yükselen binaların arkasında kaldı. Fügen İlter'e göre mahalle 1980'de kentsel sit alanına alındı, aynı yıl Hasırcılar Caddesi açılırken özellikle batı kesimde birçok yapı yıkıldı ve en çok evler zarar gördü. Avcı Hosanlı ve Bilgin Altınöz'e göre bugün de duran Eskicioğlu Camii, Örtmeli Mescidi ve sinagog Yahudilerle Müslümanların bu mahallede bir arada yaşadığının işaretleridir.

  Neden iğnesi yok. Mahalle bir alan, tek bir noktaya sığmıyor. Sinagogu ve Şengül Hamamı haritada kendi kayıtlarıyla duruyor. Ankara Sinagogu

  Anılar ve kaynaklar (6 anı)

  • Seyyah Perrot 1861'de Ankara'ya geldiğinde art arda gelen afetler ve salgınlarla kentin nüfusu azalmış, Yahudiler de yoksullaşmıştı. Perrot mahalleye doğru bakınca insanın içine kasvet çöktüğünü yazdı. Ona göre buradaki Yahudiler içine kapanık yaşıyor, yabancılara güvenmiyordu.

    Tanıklık Georges Perrot, 1861 gezisi, Beki L. Bahar aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Deniz Avcı Hosanlı ve A. Güliz Bilgin Altınöz, 2016, s. 75.

  • Cumhuriyet'in ilk yıllarında Taşhan Oteli yetmeyince milletvekilleri mahallede pansiyoner kaldı. Ali Çetinkaya, Tunalı Hilmi ve İ. Sabri Çağlayangil de bunlar arasındaydı.

    Tanıklık Beki L. Bahar 2003, s. 86. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 27-28.

  • Bahar'ın Yasef Ruso'nun torunundan duyduğuna göre Atatürk Ruso'nun evinde bir gece kaldı. Makbule Hanım ise Kemal Sevilya'nın iki katlı evinin üst katında ağırlandı.

    Tanıklık Beki L. Bahar 2003, s. 86; Yasef Ruso'nun torununun anlatımı. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 28.

  • Kırklarda mahallenin Yahudileri su taşıyan, odun kıran gurbetçi Kürt kadınlara bacika derdi. Bu, kız kardeş anlamına gelen sevgi dolu bir sözcüktü.

    Tanıklık Beki L. Bahar 2003, s. 86-87. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 28.

  • Nâzım ile Vâlâ Nureddin parası yetmeyince Ulus'taki Yahudi Mahallesi'nde bir pansiyona taşındı. Spartakis topluluğu da orada kalıyordu.

    Tanıklık Necati Tonga, kaynak göstermiyor. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 72.

  • Tanığın annesi usta bir dikişçiydi, düğme ya da iplik gerekince onu Ulus'a gönderirdi. Aradığını her dükkanda bulamazdı, Yahudi esnafın dükkanlarına gidince istediği malzeme kutularca önüne çıkarılırdı. Tanık bu dükkanları Hacı Bayram'dan heykele giden yolda andı, Yahudi Mahallesi'nin ise Ulus'ta Samanpazarı tarafında olduğunu söyledi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçmiş emekli bir öğretim üyesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 136, 325.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
  3. Deniz Avcı Hosanlı ve A. Güliz Bilgin Altınöz. Ankara İstiklal (Yahudi) Mahallesi: Tarihi, Dokusu ve Konutları. TÜBA-KED (Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi), 14 (2016). 2016. Kaynağa git
  4. Fügen İlter. Ankara'nın Eski Kent Dokusunda Yahudi Mahallesi ve Sinagog. Belleten, Cilt 60, Sayı 229, s. 719-732. DOI: 10.37879/belleten.1996.719. 1996. Kaynağa git
  5. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Genç Türk Edebiyat Birliği

  1929-1931 · Ulus'ta küçük bir dükkan

  Genç Türk Edebiyat Birliği'ni Hukuk Fakültesi öğrencileri kurdu. Samet Ağaoğlu'na göre kuruluş 1 Ocak 1929'du ve başkan kendisiydi. Hatice Gündoğan ise bir yerde ilk başkanı Behçet Kemal Çağlar sayar ve kuruluşu 1930'a koyar. Birlik Ulus'ta küçük bir dükkan kiraladı ve 1930'da üç sayılık Hep Gençlik dergisini çıkardı. Dergi Yeni Gün Matbaası'nda basıldı.

  Neden iğnesi yok. Dükkanın yeri bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Genç Türk Edebiyat Birliği 1 Ocak 1929'da Hukuk Fakültesi öğrencilerince kurulur. Fakülte bir öğrenci cemiyetine izin vermeyince adına edebiyat konur. Birlik Ulus'ta küçük bir dükkan kiralar.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, 1978, s. 16-17. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 297.

  • Birlik, Mehmet Emin Yurdakul'u davet eder. Başta Behçet Kemal otuz kadar genç onunla Samanpazarı'ndan Belediye'ye yürür. Yol boyunca milli şairi alkışlarlar, merak eden halk da katılır.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, 1978, s. 22-23. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 297.

  • Samet Ağaoğlu, Behçet'le birliğin kuruluş kongresinde tanışır. Kongre için tarafsız bir başkan aranır ve şair maden mühendisi Behçet önerilir. Arkadaşlıkları fikirlerden meyhane alemlerine uzanır.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, Edebiyat Hatıraları. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 152.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Gülbaba Lokantası

  1930'lar · Ulus Meydanı, Karpiç'in karşısı

  Samet Ağaoğlu'nun anlattığına göre Gülbaba Lokantası Ulus meydanında Karpiç'in karşısındaydı. Şehrin şairleri, romancıları ve siyaset insanları sık sık buraya giderdi.

  Neden iğnesi yok. Tek tanık var. Karpiç iki ayrı yerde çalıştığı ve anının yılı bilinmediği için lokantanın hangi Karpiç'in karşısında olduğu belli değil.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Gülbaba Lokantası Ulus meydanında Karpiç'in karşısındaydı. Ağaoğlu bir sonbahar akşamı orada Ahmet Kutsi Tecer, Burhan Toprak ve Çallı İbrahim ile karşılaştı.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, 1978, s. 102. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 251.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Hacı Ercan'ın evi

  1940'lara doğru · Samanpazarı'ndan Hamamönü'ye inen yokuşun başı

  Beki L. Bahar'ın anlattığına göre varlıklı bir Ankaralı olan Hacı Ercan'ın evi Samanpazarı'ndan Hamamönü'ye inen yokuşun başındaydı. Bahar onu Hacıbey adıyla da anar.

  Neden iğnesi yok. Yokuşun adı verilmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Hacı Ercan'ın evi Samanpazarı'ndan Hamamönü'ye inen yokuşun başındaydı. Bayramda konuklar çorba, yufka, börek, Ankara tavası, pilav, ayran ve baklavayla ağırlanırdı.

    Tanıklık Beki L. Bahar, 2003 s. 101, Tunçel 2021 s. 29 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 29.

  1. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git

• Kavaklıdere Şaraphanesi

  1930'lar · Samanpazarı

  Samet Ağaoğlu 1930'larda Kavaklıdere Şaraphanesi'nde arkadaşlarıyla şiir sohbetleri yaptı. Mehmed Kemal şaraphaneyi Samanpazarı'na koyar. Güven Dinçer'e göre 1940'larda ve 1950'lerde Samanpazarı Meydanı'na bakan Esen Park'ın yüzünde de bir Kavaklıdere şaraphanesi vardı.

  Neden iğnesi yok. Yeri tek bir tanıktan, yalnız semt düzeyinde biliniyor. Samanpazarı'nda sonradan açılan başka bir Kavaklıdere şaraphanesiyle aynı yer olduğu da kesin değil.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Samet Ağaoğlu Samanpazarı'ndaki Kavaklıdere Şaraphanesi'ni anlatıyor. Başka yerlerde susan Şevket Hıfzı burada sessizliğini bozup şiirlerini okurdu.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, 1978, s. 68. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 250-251.

  • Samet Ağaoğlu, Feridun Fazıl Tülbentçi'yi İstanbul Pasta Salonu'nda, Kavaklıdere Şaraphanesi'nde ve Mehmet'in Meyhanesi'nde görülen yüzler arasında sayar.

    Tanıklık Samet Ağaoğlu, İlk Köşe. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 185.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git

• Hakimiyet-i Milliye'nin Çankırı Caddesi'ndeki matbaası

  1926-1930'lar · Ulus, Çankırı Caddesi

  Hakimiyet-i Milliye 14 Şubat 1926'da Ulus'ta Çankırı Caddesi'nde yapımı biten yeni binasına taşındı ve 1929'da rotatife geçti. Gazete 28 Kasım 1934'te Ulus adını aldı, matbaası da sonraki yıllarda Ulus Basımevi diye anıldı. Ankara'da çıkan edebiyat dergilerinin ve kitapların bir bölümü bu matbaada basıldı. Fuat Tayyip Bayramoğlu'nun Kor dergisi Nisan 1932'de, Yaşar Nabi'nin Varlık'ı Temmuz 1933'te burada çıktı. Nahit Sırrı Örik'in Eski Resimler, Sönmeyen Ateş ve Muharrir kitapları da bu matbaada basıldı. Ağaç dergisinin 1936 tarihli künyesinde ve Ülkü'nün 1936 ile 1937 sayılarında matbaanın adı Ulus Basımevi diye geçer.

  Neden iğnesi yok. Binanın cadde üzerindeki yeri kaynaklarda bulunamadı. Bir sözlü tarih tanığı matbaayı Rüzgarlı Sokak'ın başına koyar. Hakimiyet-i Milliye'nin ilk idarehanesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Halk Partisi'nden Necip Ali, Hâkimiyet-i Milliye matbaasının müdürü Kemal Turan'a tavsiye mektubu yazar. Böylece dergi uygun şartlarla basılma imkanı bulur.

    Tanıklık Yaşar Nabi Nayır ile söyleşi, Milliyet Sanat, Aralık 1972. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 257.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Özlem Makbule Taşkıran. Atatürk Döneminde Ankara'da günlük yaşam. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  3. Suna Aydın Altay. Erken Cumhuriyet Dönemi kültür ve sanat yaşamında Ankara imgesi. Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı. 2021. Kaynağa git
  4. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  5. Veysel Hasar. Ankara Halkevi ve Faaliyetleri (1932-1938). Akademik Bakış, Cilt 17, Sayı 34 (Yaz 2024), s. 151 vd. 2024. Kaynağa git
  6. Özgür Bal. Memory, identity, home: Self-perception of identity among the Armenian and Jewish communities in Ankara. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2006. Kaynağa git

• Görüş dergisinin adresi

  1930-1932 · Ulus, Hükümet Caddesi 15

  Ahmet Kutsi Tecer'in Tanpınar'la birlikte çıkardığı Görüş dergisi idarehane olarak Cumhuriyet Kitaphanesi'ni gösterdi. Kitaphanenin adresi Ulus'ta Hükümet Caddesi 15 numaraydı. Hükümet Caddesi Hükümet Meydanı'ndan Zincirli Camii köşesine, Karaoğlan'a inen caddeydi. Görüş 1930 yazından Şubat 1932'ye kadar dört sayı çıktı.

  Neden iğnesi yok. Kitaphanenin kendisi hakkında başka bir bilgi yok. 1930'daki 15 numaranın caddenin neresinde olduğu da bilinmiyor.

  Kaynaklar

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git

• Çankırı Caddesi barları

  1926'dan 1950'lere · Ulus, Çankırı Caddesi

  Ulus'taki Çankırı Caddesi 1926'da genişletilip onarıldıktan sonra zamanla kentin başlıca eğlence caddesi oldu. Elhamra Bar 1926'da bu caddede açıldı. Barın yeri kaynaklarda iki türlü geçer. Alkan onu bugünkü Turist Otel'in yerine koyar, Erdoğan, Günel ve Narince ise yerine sonradan Park Sineması yapıldığını, bugün orada Vakıf İşhanı bulunduğunu yazar. Feridun Büyükyıldız Elhamra'yı başkentin en eski barı sayar, Necati Tonga ise ilk modern barın Fresko olduğunu yazar. Elhamra'da Avrupa'dan getirilen konsomatrisler çalışırdı, müşterileri arasında mebuslar vardı. 1953'te Ankara'da basılan bir kent kılavuzuna göre Ulus'un otelleri de bu caddede toplanıyordu, Çelik Palas, Çiçek Palas, Elhamra, Emre Palas, Emperyal, Sahra ve Turistik otelleri bunlardandı. Güven Dinçer Anafartalar Caddesi çevresindeki ihtisas çarşılarını sıralarken eğlence yerlerini Çankırı Caddesi'nin başlangıç bölümüne koyar. Oteller için saydığı yerler arasında da aynı bölüm vardır.

  Neden iğnesi yok. Cadde bugün de duruyor. Tek tek barların yerleri ise kaynaklarda ayrışıyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ulus'ta Çankırı Caddesi barların toplandığı yerdi. Elhamra, Ferah, Yıldız, Hale, Santral, Turkuvaz, Yeni Bar, Fresko ve Tabarin burada sıralanıyordu. Feridun Büyükyıldız Elhamra'yı başkentin en eski barı sayıyor.

    Tanıklık Tonga'nın derlemesi; Feridun Büyükyıldız, Başka Kent Ankara, 2009, s. 129-130. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 211.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Mehmet Tunçer. 20. Yüzyıl Başlarında Tahtakale, Karaoğlan Çarşısı ve Taşhan’dan Ulus Merkezi’ne Dönüşüm. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 18-35. 2014. Kaynağa git
  3. Hulusi Alkan. Popüler kültür ve eğlence hayatı, Ankara'nın eğlence hayatı üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı. 2008. Kaynağa git
  4. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  5. Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git
  6. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  7. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git

• Kuyulu Kahve

  Milli Mücadele yılları · Hacı Bayram'a giden yolun başı, Kuyulu Camii'nin yanı

  Kuyulu Kahve Ulus'ta Hacı Bayram'a giden yolun başında, Kuyulu Camii'nin yanındaydı. Milli Mücadele yıllarında mebusların, şair ve yazarların toplandığı başlıca kahvelerdendi. Karşısında Merkez Kıraathanesi vardı. Mahmut Soydan Meclis'te, Merkez Kıraathanesi'nde ve Kuyulu Kahve'de başlayan konuşmaların belli saatlerde Abdullah Efendi Lokantası'nda sürdüğünü yazar. Lokantanın yeri bilinmiyor.

  Neden iğnesi yok. Çoğu kaynak kahveyi Hacı Bayram yolunun ağzına koyuyor, bir harita ise İstanbul Pastanesi'nin yerine. Ne zaman yıkıldığı da kaynaklarda ayrışıyor.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Vâlâ Nureddin Âkif'le Kuyulu Kahve'de tanıştı. Âkif ona konusuz modern şiirler yerine gaye şiirleri yazmasını öğütledi.

    Tanıklık Vâlâ Nureddin, Bu Dünyadan Nâzım Geçti, 2. bs. 1969 s. 99, Tonga 2016 s. 82 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 82.

  • Nâzım Hikmet Kuvâyi Milliye'de Kuyulu Kahve'den yazılmış bir mektuba yer veriyor. Kahvede gramofon hep aynı Anadolu havalarını çalıyor.

    Alıntı Nâzım Hikmet, Kuvâyi Milliye, Şiirler 3, 2002 s. 47, Tonga 2016 s. 82 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 82.

  • Nâzım Hikmet otobiyografik romanında Kuyulu Kahve'de Erzurumlu bir şaire rastladığını anlatıyor. Meclis'te zabıt katibi olan bu şairle Ankara Ahilerinden konuşuyorlar. Tonga bu şairi Kemalettin Kâmi olarak tanıtıyor.

    Edebi eserden. Nâzım Hikmet, Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim, 1967 s. 75, Tonga 2016 s. 82 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 82.

  • Aka Gündüz'ün Dikmen Yıldızı romanında tütün ve içki yasaktır. Resneli Dayko dükkanının önünde mangal yelpazelerken Kuyulu Kahve'nin puslu camında bir kalpak ile bir nargilenin aksi görünür.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 362.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Turan Tanyer. Ankara Kitabevlerine Dair. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 1(1), s. 113-129. 2013. Kaynağa git
  4. Ayşegül Yüksel. Erken cumhuriyet döneminde gündelik yaşamın mekansal izdüşümleri: Ankara Anafartalar Caddesi. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  5. Mehmet Tunçer. 20. Yüzyıl Başlarında Tahtakale, Karaoğlan Çarşısı ve Taşhan’dan Ulus Merkezi’ne Dönüşüm. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 18-35. 2014. Kaynağa git

• Merkez Kıraathanesi

  1920'ler · Karaoğlan, Kuyulu Kahve'nin karşısı

  Merkez Kıraathanesi Ulus'ta Karaoğlan'da, Kuyulu Kahve'nin karşısındaydı. İsmail Hakkı Uzunçarşılı 1921 yılını anlatırken onu zamanın en işlek ve en temiz kıraathanesi diye anar. Kahvenin en ayrıntılı tanığı Enver Behnan Şapolyo'dur. Aka Gündüz de kahveyi romanlarına koydu.

  Neden iğnesi yok. Kaynaklar kahveyi Kuyulu Kahve'nin karşısına koyuyor ama caddenin hangi yanında olduğu ve ne zaman yıkıldığı bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (5 anı)

  • Merkez Kıraathanesi tek katlı, damı yosunlu kiremitle örtülü bir kahveydi. Sahibi Selânikli İbrahim Efendi idi. İstanbul'dan kaçıp gelenler birbirini burada buluyordu.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Mustafa Kemal Paşa ve Millî Mücadelenin İç Alemi, 1967. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 82.

  • Kırklar adlı grup yirmili yıllarda hemen her akşam Merkez Kıraathanesi'nde toplanıyordu. Mustafa Necati, Vasıf Çınar ve Enver Behnan bu gruptaydı.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo 1967. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 83.

  • Yahya Kemal Ankara'ya geldiğinde Şapolyo ile Sadri Ertem onu Karaoğlan Caddesi'nde karşıladı. Elini öpüp onu Merkez Kıraathanesi'ne götürdüler. Akşama doğru Mustafa Necati ile Vasıf Çınar da geldi.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Yahya Kemal Ankara'da, Ankara Belediye dergisi 1958. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 83.

  • Aka Gündüz Dikmen Yıldızı ve Bir Şoförün Gizli Defteri romanlarında Merkez Kıraathanesi'ni demokratların toplanma merkezi olarak işliyor.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı ve Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 83.

  • İsmail Hakkı Uzunçarşılı 1921'de Mustafa Necati ile Merkez Kıraathanesi'nin karşısında karşılaşır. Necati onu elinden tutup o zamanın en işlek ve en temiz kıraathanesine götürür. Kahvenin bir köşesinde Kütahya cephesini konuşurlar.

    Tanıklık İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Aziz Necati, Hayat dergisi. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 139.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Hulusi Alkan. Popüler kültür ve eğlence hayatı, Ankara'nın eğlence hayatı üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı. 2008. Kaynağa git
  4. Şeyma Balcı. Modernleşme bağlamında Cumhuriyetten günümüze değişen Ankara lokantaları. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Bölümü. 2008. Kaynağa git
  5. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git

• Dayko'nun dükkanı ile Efe Haydar'ın meyhanesi

  Milli Mücadele yılları · Karaoğlan ve Tahtakale

  Milli Mücadele yıllarında Ankara'da içki yasağı vardı. Enver Behnan Şapolyo'nun anlattığına göre Eyüp Sabri Bey'in kardeşi Dayko, Merkez Kıraathanesi'nin yanındaki tütüncü dükkanının bir köşesinde tanıdıklarına rakı verirdi. Şapolyo Aka Gündüz'le birlikte Tahtakale'deki gizli bir meyhaneye de giderdi. Aka Gündüz Dayko'yu Dikmen Yıldızı romanının ilk sayfasına koydu. Yazarın Bir Şoförün Gizli Defteri romanında da Tahtakale'ye giden sokakta Toprak Palas adlı gizli bir meyhane vardır. Bu meyhane romana aittir. 1923 tarihli Zümrüd-i Anka dergisi de içki yasağı yıllarında Ankara'da bazı evlerin meyhaneye çevrildiğini yazmıştı.

  Neden iğnesi yok. İki yerin de yalnız semti biliniyor, ikisi de tek bir tanığın anlatımına dayanıyor.

  Anılar ve kaynaklar (8 anı)

  • Dayko entari ve takunya giyiyordu. İçki yasağına rağmen dükkanının bir köşesinde tanıdıklarına rakı veriyordu. Bütün İttihatçılar ona hayrandı.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Aka Gündüz, Ankara Belediye Dergisi 1959. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 89-90.

  • Efe Haydar'ın Tahtakale'deki gizli meyhanesi viran bir ahşap evin mutfağıydı. Rakı isli ocaktaki kazandan kadeh kadeh içiliyordu. Buraya yalnız ihvan girebiliyordu.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Aka Gündüz, Ankara Belediye Dergisi 1959. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 90-91.

  • Aka Gündüz Dikmen Yıldızı'nın ilk sayfasında Dayko'yu dükkanının önünde mangal yelpazelerken anlatıyor. Dükkan üzerine bir türkü güftesi de yazdı.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı; türkü için Şapolyo 1967. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 90.

  • Dikmen Yıldızı'nda Merkez Kıraathanesi ile Dayko'nun dükkanı inkılap demokratlarının genel merkezidir. Kıraathane kadınlara yasaktır, bu yüzden Yıldız Dayko'ya gider.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 362-363.

  • Aka Gündüz'ün 1933'te yayımlanan Onların Romanı'nda Dayko hürriyet kahramanı Eyüp Sabri Bey'in ağabeyidir. Gülöz canı sıkılınca tütün alma bahanesiyle Dayko'ya uğrar. Dayko ona iskemle verip oturtmak ister ama cesaret edemez, çünkü o yıllarda kadının dükkanda iskemleye oturmasını savaşın kaybına sebep sayanlar vardır. Ayakta konuşup onu teselli eder.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Onların Romanı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 363.

  • Çapkın Kız'da Ankara'nın meşhur yiyecekleri lahana ile hindidir. Kahraman eskiden Dayko'nun, balın ve armudun da meşhur olduğunu söyler. Ama kendisi Dayko'ya yetişememiştir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 363-364.

  • Aka Gündüz'ün 1930'da yayımlanan Bir Şoförün Gizli Defteri romanında Toprak Palas, Ulus'ta Tahtakale'ye giden sokağın solunda bir çıkmazın dibindeki viran bir evin avlusudur. Kerpiç duvarlı ve toprak zeminli olduğu için bu adı almıştır. İçki yasağı yıllarında gizli bir meyhanedir. Rakı bir tencerede ya da gaz tenekesinde durur, teneke maşrapayla satılır, mezeyi müşteri getirir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 355.

  • Romanda Toprak Palas'a polis, belediyeci, esnaf, memur, mebus ve ileri gelenler gelir. Yasağa oy veren birkaç sarıklı mebus da gelip içer.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 355-356.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Ömer Türkoğlu. Mühür Yiyen Fareler ya da Ankaralının Rakı ile Sınavı. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 38 (2014), s. 227 vd. 2014. Kaynağa git

• Matbuatçıların evi

  Romanda 1920'lerin başı · Romana göre Millî Müdafaa'nın arkası

  Aka Gündüz 1931'de yazdığı Ben Öldürmedim Kokain romanının ilk bölümünde Ankara'nın ilk yıllarındaki içki sofralarını anlatır. Hatice Gündoğan'a göre bu bölümün anlatıcısı yazarın kendisidir. Romanda Aka Gündüz Millî Müdafaa'nın arkasındaki mütevazı bir evde oturur. Komşuları Bom Sadri diye bilinen Sadri Etem, gazeteciler, ajansçılar ve Vakit'in sahibi Hakkı Tarık Us'tur. Konut sıkıntısı yüzünden bazı günler bir odada on sekiz kişi kalır.

  Neden iğnesi yok. Ev yalnız bir romanda geçiyor. Hangi Millî Müdafaa binasının kastedildiği de romanda yazmıyor.

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Yazarın anlatımına göre Sadri Etem'in yorganı vardır ama yatağı yoktur. Aka Gündüz'ün ot minderi ile kara yamçısı vardır ama yorganı yoktur. Sofralarından rakı hiç eksik olmaz.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Ben Öldürmedim Kokain. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 373-374.

  • İki ev arasında bir parola vardır. Pencerede üstüne entari geçirilmiş bir matara duruyorsa matara rakı doludur, rakısı biten karşı evden alabilir. Evlerde mutfak yoktur. Kiler pastırma, sucuk, peynir ve zeytinden ibarettir, onu da hizmetçi Emine yönetir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Ben Öldürmedim Kokain. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 374.

  • Aka Gündüz matbuatçıların evini Ankara'nın hususi Serklodorayn'ı diye niteler. Müdavimleri arasında iki maarif vekili, iki adliye vekili, bir hariciye vekili, sefirler, genel müdürler ve mebuslar vardır. Yazara göre ev biraz daha sürseydi başbakan da çıkarırdı. Maarif Vekili Necati, Urfa mebusu Ali Saip Bey ve sefir-i kebir Vasıf Bey gelince yürekler ferahlar, çünkü onlar gelince yiyecek içecek tamamlanır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Ben Öldürmedim Kokain. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 374.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Anadolu Lokantası

  1920'lerin başı · Ulus, Birinci Meclis'in yakını

  Anadolu Lokantası Milli Mücadele yıllarında Birinci Meclis'in yakınındaydı ve sahibinin adıyla Kemal'in Lokantası diye de anılırdı. İsmail Habib onu iki yanı camekanlı, açık ve aydınlık bir yer diye anar. Hatice Gündoğan'ın aktardığına göre Matbuat Cemiyeti 26 Mart 1922'de Celal Nuri için burada kırk kişilik bir çay toplantısı yaptı.

  Neden iğnesi yok. Kaynaklar lokantayı Meclis'in yanına ya da Taşhan'ın karşısına koyuyor. İkisi aynı meydan çevresini gösteriyor ama bir nokta vermeye yetmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Falih Rıfkı ile Yakup Kadri gece geç saatte Anadolu Lokantası'ndan çıkıp cep fenerleriyle evlerini güçlükle buluyordu.

    Tanıklık Falih Rıfkı Atay, Çankaya, 2004 s. 384, Tonga 2016 s. 86 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 86.

  • Hamdullah Suphi Malta sürgününden dönen Ahmet Emin Yalman için Anadolu Lokantası'nda şair ve yazarların katıldığı bir yemek düzenledi.

    Tanıklık Ahmet Emin Yalman, Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim C.1, 1997 s. 688, Tonga 2016 s. 86 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 86.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Esra Sazyek. Türk romanında Ankara. Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  4. Grace Ellison. An Englishwoman in Angora. London, Hutchinson, 344 s., yazarın çizim ve fotoğraflarıyla. 1923. Kaynağa git

• Teceddüt Lokantası

  1920'lerin başından 1956'ya · Ulus, Zincirli Camii civarı olabilir

  Teceddüt Lokantası Milli Mücadele'nin son yıllarında Ankara'daydı. Enver Behnan Şapolyo'ya göre yerinde Cumhuriyet'in ilanından sonra Zevk Lokantası açıldı. Zevk Lokantası sonraki yıllarda Zincirli Camii'nin yakınındaydı ve 1956'da bir yangından sonra kapandı. Zevk Lokantası'nın sahibi Mustafa Çizmeci'ydi, küçük kardeşi Abdullah Çizmeci de ortaktı. Tanyer'e göre lokantada tencere yemeği denen ev yemekleri pişer, içki de verilirdi. Öğle saatlerinde tanınmış kimseler gelirdi, Vehbi Koç da burada sık görünürdü. Lokantanın yerini Tanyer Kadastro Genel Müdürlüğü'nün karşısında bir sokağın içinde verir, Mehmet Mehdi Mıhçıoğlu ise Taşhan'a varmadan Zincirli Cami Sokağı'ndan Sümerbank'a dönen köşede anar.

  Neden iğnesi yok. Lokantayı yalnız Enver Behnan Şapolyo anlatıyor. Yerini ancak sonradan açılan Zevk Lokantası üzerinden tahmin edebiliyoruz.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Teceddüt Lokantası'nda bir saz takımı alaturka fasıl yapardı.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Atatürk ve Seymen Alayı, 1971. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 86-87.

  • Mustafa Çizmeci çıraklık ettiği dükkan yanınca harabelerin arasında işporta tezgahı kurup tandır kebabı sattı. Sonra Zincirli Camii'nin karşısında, o vakit için “Ankara'nın en meşhur köfteci ve kebapçısı” oldu. Bu dükkandan kazandığı sermayeyle 1923'te lokantasını açtı.

    Alıntı Hüseyin Orak'ın Türkiye Kılavuzu'ndaki tanıtım yazısı, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2016, s. 241.

  • Lokantanın ortağı Abdullah Çizmeci hoşsohbet biriydi. Elinde kadehiyle masadan masaya dolaşır, “özgün mezelerinden müşterilerine tabak tabak” sunardı. Lokanta kapanınca sevdiklerini Çankırı Kapı yöresindeki eğlence yerlerine götürür, kendi kesesinden yedirip içirirdi.

    Tanıklık Mehmed Kemal, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2016, s. 242.

  • İçki bırakılıp evlere dönülecek kıvama gelince Çizmeci kardeşler istek üzerine Ankara'nın meşhur tamtak tiridini sunardı. Tepsiye dizilen ekmek dilimlerinin üstüne taze et suyu gezdirilir, kıyma, sarımsak ve doğranmış yumurta karışımı ile karabiber dökülürdü. Tirit “hoş bir içki üstü bastırıcı ve rahatlaştırıcısı idi”.

    Tanıklık Mehmet Mehdi Mıhçıoğlu, anı kitabı, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2016, s. 242.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 1. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 42 (2016), s. 206 vd. 2016. Kaynağa git

• Çankırıkapı'daki kahve

  1923-1925 dolayı · Ulus, Çankırıkapı

  Enver Behnan Şapolyo'nun anlattığına göre Muallimler Birliği Ulus'ta Çankırıkapı'daki bir kahvehanede açıldı ve öğretmenlerle aydınların buluştuğu bir yer oldu. Şapolyo sahneyi Milli Mücadele yıllarına koyar. Ama Ziya Gökalp 1923'te milletvekili olarak Ankara'ya geldi ve birlik bu adı Cumhuriyet'ten sonra aldı. Anlatılanlar büyük olasılıkla 1923-1925 arasına ait.

  Neden iğnesi yok. Kahvenin adı yok, yeri tek bir tanığın anlatımında yalnız semt düzeyinde geçiyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Çankırıkapı'daki bir kahvede açılan Muallimler Birliği'nde Ziya Gökalp İslam dininde reform üzerine bir konferans verdi. Mustafa Necati ve Hamdullah Suphi her akşam buraya geliyordu.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Atatürk ve Seymen Alayı, 1971 s. 61-62, Tonga 2016 s. 87 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 87.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Esra Köseoğlu. Cumhuriyet döneminde modern sanat eğitimi-Ankara Devlet Konservatuvarı'nın kuruluşu ve kurumsallaşması (1923-1982). Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. 2026. Kaynağa git

• Alişan Bey'in konağı ve Müneccim Tepesi

  19. yüzyıl ortası · Samanpazarı ile Hisar altı

  Âşık Dertli son yıllarını Ankara'da geçirdi ve toprak ağası Alişan Bey'in konağında öldü. Mehmed Kemal konağı Yahudi Mahallesi'nin üstüne, Samanpazarı'nın altına koyar. Ahmet Talat Onay'a göre Dertli Hisar altındaki Müneccim Tepesi'nin meyhanelerinin de gediklisiydi. Tepenin bugün tam olarak neresi olduğu bilinmiyor.

  Neden iğnesi yok. İki yerin de yalnız tarifi var ve her tarif tek bir kaynağa dayanıyor.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Toprak ağası Alişan Bey'in konağı 19. yüzyılda halk şairlerinin sığınağıydı. Dertli son yıllarını burada geçirdi. Erzurumlu Emrah da Alişan Bey'i öven şiirler yazdı.

    Tanıklık Mehmed Kemal, Doktor Şair, Dost 1967; Şükrü Kutlu, Şair Dertli, 1979. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 66-67.

  • Ahmet Talat Onay'a göre 19. yüzyıl ortasında Hisar altındaki Müneccim Tepesi'nde meyhaneler vardı. Söz ve saz sahipleri burada harabat alemleri kuruyordu.

    Tanıklık Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, 2. bs. 2004 s. 368-369. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 66.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Nuri Yüce. Dertli. TDV İslam Ansiklopedisi, cilt 9. 1994. Kaynağa git

• Yağcının Fehmi'nin Kahvesi

  19. yüzyıl sonundan 20. yüzyıl ortasına · Eski Ankara

  Yağcıoğlu Fehmi Efe Ankara seymen müziğinin önde gelen bağlama icracılarındandı. Fatma Ahsen Turan'a göre kahvesi uzun yıllar âşıkların ve sazında usta seymenlerin buluştuğu yerdi. Ömer Can Satır onu oyun ve oturak havalarıyla zeybeklerin çalındığı bir meşk merkezi olarak anar.

  Neden iğnesi yok. Kahvenin yeri hiçbir kaynakta yok.

  Kaynaklar

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Ömer Can Satır. ANKARA OYUN HAVALARININ KISA TARİHİ. Art-e Sanat Dergisi, Cilt 15, Sayı 29, s. 284-306. DOI: 10.21602/sduarte.1070650. 2022. Kaynağa git

• Mücellit Ömer Efendi'nin dükkanı

  1910'lar · Zincirli Camii yakını

  Mahir İz Ankara Sultanisi'nde, yani Taş Mektep'te okurken arkadaşlarıyla Zincirli Camii yakınındaki mücellit Ömer Efendi'nin dükkanında toplanırdı. İz okulu 1916'da bitirdi, toplantılar 1910'lara düşer.

  Neden iğnesi yok. Dükkanın yeri yalnız Mahir İz'in tarifinden biliniyor, sokağı yok. Taş Mektep

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Taş Mektepli gençler Zincirli Camii yakınındaki mücellit Ömer Efendi'nin dükkanında toplanıyordu. Askeri Hastahane'nin yüzbaşısı Şükrü Bey'in öncülüğünde Hayalat Cemiyeti'ni kurdular.

    Tanıklık Mahir İz, Yılların İzi, 3. bs. 2003 s. 78. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 69.

  • Cemiyet üyeleri Maksud ortak adıyla takma adlar aldı. Mahir İz Maksud Sürhi, reis Şükrü Bey Maksud Hiçi oldu.

    Tanıklık Mahir İz, Yılların İzi, 3. bs. 2003 s. 78. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 69.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Samanpazarı'ndan inen eski mahalleler

  19. yüzyıl sonundan 1970'lere · Samanpazarı'ndan aşağı inen mahalleler ve Cebeci tarafları

  Ahmet Hamdi Tanpınar Ankara'daki öğretmenlik yıllarında Samanpazarı'ndan aşağı inen eski mahallelerde, çarşıya ve kaleye çıkan yollarda dolaşırdı. Beş Şehir'de bu kerpiç evlerin arasında sıtmaya benzer bir ürperti duyduğunu, bu yoksulluğun altındaki ruh bütünlüğüne sarılmak istediğini yazar. Aynı semt Sadri Ertem'in bir hikayesine ve Aka Gündüz'ün bir romanına da girdi. 19. yüzyılın sonunda Ankara'da ticaret Taşhan, Suluhan ve Pirinçhan gibi hanlarda ve Çıkrıkçılar Yokuşu, Saraçlar, Atpazarı, Samanpazarı, Koyunpazarı gibi çarşı caddelerinde sürüyordu. Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1920'lerde Ankara'da doğmuş tanıkların anlatımında Hamamönü ile Samanpazarı sık anılan alışveriş yerleridir. Güven Dinçer'e göre Samanpazarı adı kentin ihtisas pazarlarından birinden gelir. Dinçer'in anlattığına göre Samanpazarı ile Yahudi Mahallesi arasında İstiklal, Albayrak ve Özel Işık ilkokulları vardı, üçü de Cumhuriyet'ten önce yapılmış ahşap binalardaydı ve sonradan yıkıldı. Dinçer bunlardan İstiklal İlkokulu'nda okudu. Ona göre Samanpazarı'ndan Tacettin Camii'ne kadar uzanan konut alanları 1959-1960'ta başlayan istimlaklerle ortadan kalktı.

  Neden iğnesi yok. Tanpınar belli bir yapıyı değil geniş bir alanı anlatıyor.

  Anılar ve kaynaklar (7 anı)

  • Tanpınar bu sokaklarda Yakup Kadri'nin Ankara romanının ilk bölümlerinin ona verdiği iç burukluğunu hatırlar.

    Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, aktaran Âbide Doğan 2019. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 6.

  • Sadri Ertem'in Dünya Şaheserleri Antolojisi hikayesinde Samanpazarı eski evleri, eğri büğrü sokakları, sokak içindeki kahveleri ve pazarlarıyla eski bir Anadolu şehridir. Bentderesi küçük bir kasaba izlenimi verir, Cebeci sırtlarında köyler vardır.

    Edebi eserden. Sadri Ertem, Dünya Şaheserleri Antolojisi hikayesi. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 410.

  • Bir Şoförün Gizli Defteri'nde Erol ile Çiler evlenip Hamamönü'nde kiralık bir eve yerleşir. Çiler İstanbul'dayken Erol Hamamönü kahvesinde nargile içer. Sonra yüksek misafirleri ağırlamak için Samanpazarı'nda cadde üstü bir eve taşınırlar.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

  • Yekta Güngör Özden Aralık 1962'de Reşide Bayar'ın cenaze törenini izledi. Cenaze Samanpazarı'ndan büyük bir yürüyüşle geçip gitti. Özden kalabalığa baktığında ne fesli ne kalpaklı bir adam gördü.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 159, 367.

  • Hamamönü'nden gelip Esen Park'ın yanından Koyunpazarı'na çıkılan yerde kasap gibi dükkanlar, bir yazlık sinema ve sinemanın önünde Güven Çarşısı vardı. Güven Çarşısı'nın önündeki meydandan Saraçlar ve Kavaflar Çarşısı, Hisar'a giden çarşılar ve Ulucanlar Çarşısı başlardı.

    Tanıklık Güven Dinçer. Okuduğumuz kaynak Güven Dinçer, 2014, s. 53.

  • Kumaşı Ulus'tan, Samanpazarı'ndan alırlardı. Hazır giyim yok gibiydi, kazak bulunurdu ama etek de pijama da yoktu. Gelinlere ipek, damatlara pijama satılır, gündelik giysilerin hepsi evde dikilirdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda doğmuş Cebecili bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 211.

  • Babası alışverişi Samanpazarı'ndan yapardı. Tuvalet kağıdı altı aylık toptan alınır, büyük teneke peynirler de oradan gelirdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'larda ve 1970'lerde Küçükesat'ta büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 210.

  1. Âbide Doğan. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Ankara'sı. Sosyal Bilimler Dergisi (The Journal of Social Sciences) 6(42), Ekim 2019, s. 1-10. 2019. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Fatih Aydoğan. Beş Şehir’in Hafıza Mekânları. Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR) 39, Bahar 2016, s. 29-60. 2016. Kaynağa git
  4. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  5. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  6. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git
  7. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Kuşbaba yatırı

  Tahtakale yangınına kadar · Hal civarı

  Tanpınar Beş Şehir'de Evliya Çelebi'nin andığı Erdede Sultan'ı Ankara'da aradığını ama bulamadığını yazar. Bir Ankaralı ona Kuşbaba denen eski bir yatırın Erdede Sultan olabileceğini, mezarının da Hal yakınında yeni yapılan okulun altında kaldığını söyler. Hikmet Tanyu ise türbenin adının Kurtbaba olduğunu, Hal binası ile İnkılap İlkokulu arasında durduğunu ve Tahtakale yangınında yandığını yazar.

  Neden iğnesi yok. Yatırın adı kaynaklarda farklı geçiyor ve yeri bugün belirsiz. Ulus Hali

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Tanpınar Evliya Çelebi'yi eleştirmek için değil ona inanmak için okuduğunu söyler. Erdede Sultan'ın hikayesini okuduktan sonra kale ve eski Ankara gezintilerinden dönerken garip bir zevk duyar.

    Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, Doğan 2019 s. 8 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 8.

  1. Âbide Doğan. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Ankara'sı. Sosyal Bilimler Dergisi (The Journal of Social Sciences) 6(42), Ekim 2019, s. 1-10. 2019. Kaynağa git
  2. Nuran Tezcan. Evliyâ Çelebi'nin Bir Günah Çıkarma Kurmacası, Er Dede Sultan Türbesi. Zemin 5, s. 112-131. 2023. Kaynağa git

• Yakup Kadri'nin Ankara'daki evleri

  1923 ve 1932-1934 · İlki Hamamönü tarafları, Kadro yıllarındaki evin yeri bilinmiyor

  Yakup Kadri 1923'te Mardin mebusu olunca Ankara'ya yerleşti. Falih Rıfkı Atay'ın anlattığına göre ikisi ilk yıllarda Hamamönü taraflarında kerpiç bir evde birlikte oturdu. Yakup Kadri'nin 1930'ların başındaki evi Kadro dergisinin doğduğu yer olarak anılır ama hiçbir kaynak yerini vermiyor. Dergi 1932-1934 arasında çıktı. Yakup Kadri Tiran elçiliğine atanınca evdeki toplantılar da bitti.

  Neden iğnesi yok. İlk evin yalnız semti biliniyor, Kadro yıllarındaki evin semti bile kaynaklarda yok. Hamamönü Tarihi Evleri

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Falih Rıfkı ile Yakup Kadri yemek yiyip yazı yazmak için eve bir masa yaptırdı. Masanın dört ayağından hiçbiri ötekine koşut değildi. İkisi karşısına geçip bu masanın nasıl düz durabildiğine şaşardı.

    Tanıklık Falih Rıfkı Atay, Çankaya, s. 408, Gündoğan 2018 s. 68 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 68.

  • Kadro'yu çıkarma kararı Yakup Kadri'nin evinde alınır. Kıvılcım, Şevket Süreyya'nın Ankara Türk Ocağı'nda verdiği İnkılap ve Kadro konferansıdır. Ekip her ay birkaç gece burada yazılarını okur.

    Tanıklık Vedat Nedim Tör, Yıllar Böyle Geçti, 1999; Tör, Milliyet Sanat, Aralık 1974. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 258-259.

  • Necip Fazıl 1930'larda gecelerini ya Yakup Kadri'nin ya Falih Rıfkı'nın evinde geçirir. Bu evlerde kendini misafir değil ev sahibi gibi hissettiğini yazar.

    Tanıklık Necip Fazıl Kısakürek, Bâbıâli, 1975; O ve Ben. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 259.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Sezin Seda Altun. Romanda bir kent imgesi olarak Ankara: 1920-1955. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git

• Ankara romanındaki Taceddin Mahallesi

  Romanda 1921-1922 · Hamamönü, Taceddin Camii çevresi

  Taceddin Mahallesi Ankara'nın eski mahallelerindendir ve adını Taceddin Camii'nden alır, 1924 tarihli mahalle listesinde de geçer. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 1934'te çıkan Ankara romanının Milli Mücadele yıllarını anlatan ilk bölümü bu mahallede, ikinci bölümü Yenişehir'de geçer.

  Neden iğnesi yok. Mahalle bir alan. Roman da belli bir evi göstermiyor. Hamamönü Tarihi Evleri

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Ankara romanında Selma ile Nazif Bey önce Taceddin Mahallesi'nde bir ev kiralar. Evin bazı yerleri öbür kiracılarla ortaktır.

    Edebi eserden. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

  • Romana göre Taceddin Mahallesi'nde yoksulluk ve sıkıntı ortaklığı vardır. Bu ortaklık oradaki insanlara samimiyet, güven ve yakınlık vermiştir.

    Edebi eserden. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Erman Tamur. Ankara'da Mahal İsimlerine Yansıyan Tarih. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 29 (2010). 2010. Kaynağa git
  3. Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git
  4. S. Dilek Yalçın Çelik. Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara romanı bağlamında Kemalist ideoloji ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Bir Başkent İnşası. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 2(1), s. 93-107. 2014. Kaynağa git

• Menekşe Apartmanı

  1935-1937 · Ulus

  Aliye Ali'nin anlattığına göre Sabahattin Ali ile 1935'te evlendikten sonra Ulus'taki Menekşe Apartmanı'nın çatı katına taşındılar. Aile 1937 başında bu evi boşalttı. Sabahattin Ali askerlik dönüşünde ailesiyle Kızılay'da Karanfil Sokak'taki Adalar Apartmanı'na yerleşti.

  Neden iğnesi yok. Apartmanın sokağı hiçbir kaynakta yok. Karanfil Sokak

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Aliye Hanım çatı katındaki basık tavanlı odaları, tahta masa ve sandalyeleri, somyayı ve kırmızı yorganı anlatır. Ev hiç hoşuna gitmemiştir.

    Tanıklık Aliye Ali, Laslo ile Özkırımlı 1979 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 186.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Ulus'un çarşı yılları

  1920'lerden 2000'lere · Ulus

  1927'de eski kent gece gündüz canlıydı, Sıhhiye ve Kızılay ise sessizdi. Uğuz'un görüştüğü kent sakinlerine göre Ulus 1960'lara kadar kültür hayatının merkeziydi ve en çok anılan Sus, Sümer, Yıldız ve Park sinemaları Ulus ile Sıhhiye arasındaydı. Giyim, kumaş ve terzi alışverişi de 1960'lara kadar Ulus'ta yapılırdı, bu tür dükkanlar 1960 ile 1970 arasında bulvara kaydı. On sekiz görüşmeciden on altısına göre 1970'ten önce tamir malzemesi ve ev eşyası bulunacak tek yer yine Ulus'tu. Bademli'ye göre 1985'te yönetim ve gözde ticaret Kızılay'da toplanmıştı, Ulus ise dar gelirlilere ve toptancılığa kalmıştı. 1990'da onaylanan Ulus koruma imar planı 2005'te belediye meclisi kararıyla iptal edildi, aynı yıl Mimarlar Odası Ankara Şubesi'nin kurduğu Ulus Girişimi yıkımdan etkilenecek esnafı desteklemek için her cumartesi Ulus'ta buluşmalar planladı. Güven Dinçer'e göre Ankaralılar önceleri Taşhan, sonraları Ulus adını yalnız meydan için değil çevresindeki bütün idari, ticari ve yaşam alanları için kullandı. Dinçer'e göre çarşının çevresindeki ihtisas çarşılarında mobilyacılar Işıklar Caddesi ile Konya Sokak'ta, bakırcılar ve kalaycılar Koyunpazarı'nda, saraçlar, semerciler ve fırınlar Ulucanlar'daydı. Selda Tuncer'in aktardığı Raci Bademli verilerine göre 1954'te kentteki iş yerlerinin yüzde 64,5'i Ulus merkezinde, yüzde 12,4'ü Kızılay merkezindeydi.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, kentin eski merkezi olan semtin kendisi. Ulus Meydanı

  Anılar ve kaynaklar (5 anı)

  • Hakimiyet-i Milliye 1932'de eski Ankaralıların sokak alışkanlıklarından yakındı. Gazeteye göre onlar hâlâ kaldırımlarda oturuyor, kavun kabuklarını yere atıyordu. Dar sokaklarda gelip geçenin üstüne çuval silkeliyorlardı.

    Tanıklık Hakimiyet-i Milliye, 15 Ekim 1932; Tankut 1980 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 114.

  • 1950'de Kızılay'da yeni açılan bir sinemaya gitmek için çamurlu yollardan geçtiler, her yerleri çamur oldu ve bir daha gelinmez dediler. Kızılay'da dükkanlar açılınca da oraya gitmediler. Ona göre “Ulus'takiler kaliteli, Kızılay'dakiler uyduruk şeylerdi”.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 140.

  • Sevgi Soysal'ın Yenişehir'de Bir Öğle Vakti romanında Samanpazarı'nda oturan tezgahtar Ahmet için Ulus'tan alınmış malın hiçbir değeri yoktu. Annesi ona çocukluğu boyunca Kızılay'dan alışverişin kazıklanmak olduğunu söylemişti. Ahmet para kazanmaya başlayınca her şeyi Kızılay'ın en pahalı mağazalarından almaya özendi.

    Edebi eserden. Sevgi Soysal, Yenişehir'de Bir Öğle Vakti. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 369.

  • 1948'in Cumhuriyet Bayramı olmalıydı, akşam 19.00 ile 20.00 arasında meşaleli askerler fener alayı yaptı. Kimi yürüyordu, kimi halkın “Cemse” dediği askeri kamyonların kasasında oturuyordu, kaldırımları dolduran kalabalık onları içtenlikle alkışladı. Gece Ulus'un kamu binaları duvar uçlarına dizilen ampullerle ışıklandırıldı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 194-195.

  • Ailesi baharat, toptan alınan yiyecekler ve kışlık erzak için Ulus'taki çarşıya giderdi. Babası oraları daha çok severdi, taze meyveyi ve sebzeyi oradan alırdı. Görüşme yıllarında da oradan geçerken uğrayıp Antep'ten gelen bir baharatı arardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1954 doğumlu, Küçükesat'ta büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 209.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  5. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git
  6. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
  7. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git
  8. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

• At Pazarı

  Osmanlı döneminden 1970'lere · Ulus, Kale'nin güneyi

  At Pazarı Kale'nin güneyindeki hayvan ve tarım ürünü pazarlarından biriydi, Koyunpazarı ile Samanpazarı da bu pazarlardandı. Kıral'a göre bedesten ve hanlar da en çok bu bölgede toplanmıştı. 19. yüzyıl sonunda Ankara'da ticaret hâlâ Taşhan, Suluhan ve Pirinçhan gibi hanlarda, Çıkrıkçılar Yokuşu, Saraçlar, Atpazarı, Samanpazarı ve Koyunpazarı gibi çarşılarda sürüyordu. Küçüktaşdemir'e göre bu eski ticaret bölgelerinin işlevi 1930'lardan sonra Ulus Meydanı ve çevresine geçti. Bir tanığın anlattığına göre At Pazarı'ndaki hanlarda sepet örenler vardı. Küçüktaşdemir'in görüştüğü kent sakinlerinin andığı yıllarda salı günleri At Pazarı'nda semt pazarı kurulurdu. Güven Dinçer'e göre Cumhuriyet'in ilk yıllarında eski kentin bittiği bugünkü Ticaret Lisesi'nin yerinden Hisarönü'ndeki meydana doğru sırasıyla Arabapazarı, Odunpazarı, Samanpazarı, Koyunpazarı, Atpazarı ve Ekinpazarı uzanırdı. Dinçer'e göre geniş anlamıyla Samanpazarı Kale önündeki Ekinpazarı ile Atpazarı'ndan başlardı. Serpil Özaloğlu'nun görüştüğü bir Ankaralıya göre 1938-1940 yıllarında burası At Pazarı diye anılırdı ve hanlarda at bulunurdu, zahire almaya gelenler atlarını buraya bağlar, dönüşte alıp giderdi.

  Neden iğnesi yok. Pazarın sınırlarını veren bir kaynak bulamadık. Ankara Kalesi

  Kaynaklar

  1. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  2. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git
  5. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git

• Ulus'un lokantaları ve Denizciler Caddesi

  1930'lardan 1970'lere · Ulus, Denizciler Caddesi'nin başı ve çevresi

  Tanıklara göre Denizciler Caddesi Ulus'tan Samanpazarı ve Kız Lisesi yönüne çıkan yoldu, başı o yılların Adliye binasının karşısındaydı. Küçüktaşdemir'in görüştüğü kent sakinleri 1930-1956 arası için Ulus'ta Karpiç'i, Hacıbey'i, Karadeniz Lokantası'nı, Üç Nal'ı, Yeşil Nalın'ı ve Uludağ Lokantası'nı anar. 1956-1976 arası için Akman Pastanesi, Merkez Lokantası, Cihan Palas Lokantası, Boğaziçi Lokantası ve Çiçek Lokantası sayılır. Cihan Palas o yıllarda Ulus'ta Sanayi Caddesi'nde bir oteldi, 1966 tarihli bir gazete ilanı onu Ulus Meydanı civarında tarif eder. 1964 tarihli Ankara turist rehberi Ulus'taki Hacıbey ve Uludağ kebapçılarını turistlere yerel yerler olarak tanıtıyordu.

  Neden iğnesi yok. Lokantaların tam yerleri bilinmiyor, Denizciler Caddesi ise bugün de yerinde. Boğaziçi Lokantası

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Kız Lisesi'ne arkadaşlarıyla Denizciler Caddesi'nden yürüyerek giderdi. Bu caddeye yemeğe gittiklerinde Bursalıların yerlerinde İskender türü kebaplar yerlerdi, Karpiç'e ise hiç gitmedi. Hacıbey Kebap Ulus'ta postanenin arkasındaydı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 324-326.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 5. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 46 (2018), s. 427 vd. 2018. Kaynağa git
  3. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git

• Hacettepe bahçesindeki açık gazino

  1940'lar-1950'ler · Hacettepe, bugünkü hastanelerin yeri

  Hacettepe'de bugünkü hastanelerin yerinde 1940'larda ve 1950'lerde ortasında havuzu olan bir park vardı. Duyan'a göre Kızılay'daki Havuzbaşı'nın su perisi heykeli 1940'larda Ulus'tan bu parka taşındı. Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir tanığa göre bu bahçe sonra Hacettepe Üniversitesi'nin yerleşkesi oldu.

  Neden iğnesi yok. Gazinonun bahçenin neresinde olduğu bilinmiyor, bahçe sonra üniversite yerleşkesine katıldı. Taş Mektep

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Hacettepe'nin havuzlu bahçesinde geceleri halkın eğlendiği açık bir gazino vardı, müziğinin sesi uzaktan Yenişehir'e kadar gelirdi. Belki ses sanatçıları da gelirdi, çevrede eski kıraathaneler vardı. Yenişehirli aileler o tarafa pek gitmezdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 154-155.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Uğur Duyan. Su Perileri: “Başkentin Kayıp Heykelleri”*. İDEALKENT, Cilt 2, Sayı 4, s. 130-146. 2011. Kaynağa git

• Santral Kıraathanesi

  1940'lar-1960'lar · Ulus ile Dışkapı arası

  Santral Kıraathanesi'ni Küçüktaşdemir'in görüştüğü iki tanık anar, ikisi de yerini tam vermez. 1940'ta Yüksek Ziraat Enstitüsü'ne gelen tanık kıraathaneyi okulunun çevresinde, Etlik ve Keçiören yollarının ayrıldığı, Ulus'a iki kilometre kadar uzaklıktaki kesimde anar. Öteki tanık onu Ulus civarındaki kıraathaneler arasında sayar, kıraathanenin sahibi bir arkadaşının babasıydı ve oraya bile kadınların pek gittiğini görmemişti.

  Neden iğnesi yok. Kaynaklar kıraathanenin sokağını vermiyor. Yüksek Ziraat Enstitüsü Yerleşkesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ulus'a gitmeden önce Santral Kıraathanesi'ne uğrar, bilardo oynayanları seyreder, kendisi de oynardı. Bilardoyu lisede İstanbul'da öğrenmişti, burada kendine epey rakip buluyordu. Ona göre o yıllarda kahvehaneye kadınların gitmesi düşünülemezdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda Yüksek Ziraat Enstitüsü'nde okumuş bir tanık. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 318-319.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Hacettepe Parkı

  1935-1960'lar · Hacettepe, bugün üniversite hastanelerinin bulunduğu tepe

  Hacettepe Mahallesi'ndeki tepe önceleri Keltepe diye anılırdı, belediye 1935'te tepeyi ağaçlandırıp parka çevirdi. Gençlik Parkı'nın yapıldığı yıllarda su perisi heykelli büyük havuz Hacettepe Parkı'na taşındı. Hacettepe Spor Kulübü 1941'de o zaman Yağlıdede diye de anılan bu parkta kuruldu. Tepeye üniversite hastanelerinin binaları yükseldikçe park eski önemini yitirdi ve havuz Tandoğan Meydanı'na taşındı. Türkyılmaz havuzun parkta 1960'lara kadar kaldığını, Erdoğan, Günel ve Narince ise 1970'lerde taşındığını yazar. Tepede bugün Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin ve hastanelerinin binaları var.

  Neden iğnesi yok. Park bütün bir tepeyi kaplıyordu, tepede bugün hastane binaları var.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Özden'e göre Hacettepe'de bugün hastanenin bulunduğu yerde bir park vardı ve park gece gündüz kalabalık olurdu. Parkın orta yerinde bir havuz vardı, öğrenciler orada düzenli olarak ders çalışırdı. Yiyecek içecek ihtiyacını seyyar satıcılar karşılardı.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 154.

  • Keleş'e göre bugün Altındağ Belediyesi'nin bulunduğu tepenin üstünde Ankara'yı gören çok güzel bir park vardı. Ulus'a oradan inerlerdi ve en çok kullandıkları yol buydu.

    Tanıklık Ruşen Keleş, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 154. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  • O yollardan yürürken Harp Okulu öğrencileri buraların tehlikeli olduğunu söyleyip kızlara eşlik etmeyi önerirdi. O da “Asıl siz tehlikelisiniz” diye karşılık verip yollarına gitmelerini isterdi. Kızlar yanlarında yorgan iğnesi taşırdı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulu'nda okumuş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 154.

  • Hacettepe o zamanlar bir piknik yeriydi ve oraya sık giderlerdi. Akşam yemeği için evdeki herkes, bütün mahalle oraya giderdi. Yazın bağda oldukları için oraya çoğunlukla sonbaharda ve ilkbaharda gider, yemeklerini orada yerlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1941 doğumlu, çocukluğu Hamamönü'nde geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 173-174.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git
  3. Mehtap Türkyılmaz. Ankara'da Havuzbaşları: 1923-1950. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 3(1), s. 105-136. DOI: 10.5505/jas.2015.14622. 2015. Kaynağa git
  4. Uğur Duyan. Su Perileri: “Başkentin Kayıp Heykelleri”*. İDEALKENT, Cilt 2, Sayı 4, s. 130-146. 2011. Kaynağa git
  5. Metin Özaslan. Bir Ankara Efsanesi Olarak Hacettepe. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 88-93. 2014. Kaynağa git
  6. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Karadeniz Lokantası

  1930'lar-1955 · Ulus, Anafartalar Caddesi'nden ayrılan bir sokak

  Önder'e göre Karadeniz Lokantası Ulus'ta Cihan Sokak'taydı. Özaloğlu'nun görüştüğü bir tanık lokantayı Anafartalar Caddesi'nde Mühendis Hanı'nı geçip yukarı çıkarken bir sokakta anar ve onu bugünkü Bulvar Palas'ın sahiplerinin işlettiğini söyler. Bir başka tanık 1950'lerin başından Karadeniz'i oldukça büyük bir lokanta olarak hatırlar. Küçüktaşdemir'in tanıkları da Karadeniz'i 1930-1956 arasında Ulus'ta yemek yedikleri yerler arasında sayar. Önder'e göre lokanta 1955'te Kızılay'da İzmir Caddesi'ne taşındı, 1967 Ankara İl Yıllığı da Yenişehir lokantaları arasında Karadeniz'i İzmir Caddesi adresiyle ve A sınıfı olarak gösterir.

  Neden iğnesi yok. Önder'in andığı Cihan Sokak'ı Ulus'ta bulamadık, lokantanın tam yeri bilinmiyor. Mühendis Hanı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Keleş öğrenciyken arkadaşlarıyla Ulus'ta bir iki lokantaya giderdi, bunlardan birinin adını “Karadeniz'di galiba” diye hatırlıyor. Öğrenci kesesine daha uygun yerler Hamamönü'ndeydi ve akşam yemeğini çoğunlukla oralarda yerlerdi.

    Tanıklık Ruşen Keleş, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 183.

  1. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  2. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Yeşil Nalın

  1950'lerin ortası · Ulus, Denizciler Caddesi'nin başı

  Küçüktaşdemir'in tanıkları Yeşil Nalın'ı 1930-1956 arasında Ulus'ta anılan yeme içme yerleri arasında sayar. Yerini yalnız Yekta Güngör Özden tarif eder. Özden'in andığı Etibank binasının hangi yapı olduğunu belirleyemedik, Sıhhiye'deki Etibank Genel Müdürlüğü ile karıştırılmamalı.

  Neden iğnesi yok. Yeri yalnız bir tanığın tarifinden biliniyor ve andığı binayı belirleyemedik.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • 1954-1955'te gün içinde Ulus'ta yemek yedikleri yerler Denizciler Caddesi'nin başındaydı. Orada Etibank'ın altında barımsı bir yer olan Yeşil Nalın vardı. Ona göre Denizciler Caddesi Adliye'nin karşısındaki sokağın başındaydı.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 183.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• İş Kur Han

  1950'ler · Ulus

  İş Kur Han Ulus'ta avukatlık bürolarının toplandığı bir iş hanıydı. Hanı yalnız Yekta Güngör Özden'in anlatımından biliyoruz, Özden onu Anafartalar Adliyesi ve Börekçiler Han ile birlikte anar. Yerini ve bugün ayakta olup olmadığını bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Hanın adresini bulamadık. Anafartalar Caddesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Özden'in anlattığına göre Ulus'ta avukatlık büroları İş Kur Han ile Börekçiler Han'daydı. İş Kur Han otuz kırk avukat bürosunun bulunduğu kalabalık bir iş hanıydı.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 140.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Gonca Sokağı

  1940'lar · Ulus, Çerkeş Sokağı'na açılan bir çıkmaz

  Gonca Sokağı Ulus'ta Hacıdoğan Mahallesi'ndeki Çerkeş Sokağı'na açılan yedi sekiz evlik bir çıkmazdı, Çıkmaz Sokak diye de anılırdı. Savaş Sönmez'in 1940'lara uzanan çocukluk anıları bu sokakta ve Çerkeş Sokağı çevresinde geçer. Sönmez'e göre sokak sonradan bütün yapılarıyla yok edildi, yeri 2016'da iki dükkanın arasından girilen bir açık hava deposu ve çöplüktü. Sönmez o yılların Ermeni asıllı komşularının çoğunun yurt dışına göç ettiğini, kalanların semt değiştirdiğini yazar.

  Neden iğnesi yok. Sokak bütün yapılarıyla yok oldu, yerinden iz kalmadı. Erbirbir ve Erberber bakkalı

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Sokağın girişindeki evlerde Ermeni asıllı komşuları otururdu. Bu komşular aklında siyah giysili yaşlı kadınlar olarak kaldı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 191.

  • Sokağın ve çevresinin bazı evlerinde su tesisatı yoktu, su mahalle aralarındaki belediye çeşmelerinden alınırdı. Annesi ve herkes bu şebeke suyuna İstanbul'da Terkos Gölü'nden gelen suyun adıyla terkos derdi. Seyrek de olsa Kavacık ve Elmadağ suyu akan iyi su çeşmeleri vardı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 200.

  • İyi suyu sakalar boyunlarındaki askının iki ucuna sallanan kapalı tenekelerle evlere taşırdı. Getirdikleri teneke sayısını sokak kapısının pervazına tebeşirle işaretler, parasını ayda bir alırlardı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 200.

  • Buzdolabı henüz yoktu, artan yemekler tel dolaplarda saklanırdı. Bahçesinde kuyu olan evler yemeklerini bir düzenekle kuyuya sarkıtıp serin tutardı, kimileri bu hizmeti komşularına da verirdi.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 200.

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

• Muzaffer'in Fırını ve Isparta Kahvehanesi

  1940'lar-1976 · Ulus, Çerkeş Sokağı

  Posta Caddesi'nden merdivenlerle Çerkeş Sokağı'na inilince soldaki ilk dükkan Muzaffer'in Fırını'ydı. Savaş Sönmez'in fırıncının oğluyla birlikte hatırladığına göre fırın 1940'larda açıldı, Muzaffer Bey onu 1976'da taşınma yüzünden kapattı. Fırında simit, poğaça ve kelle güveç tepsisi pişerdi.

  Neden iğnesi yok. İki dükkanın bulunduğu yapılar ve bugünkü durumları bilinmiyor. İbadullah Camii

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Annesinin evde hazırladığı kurabiye tepsilerini pişirmek için bu fırına götürürdü. Sıcak tepsiyi gazete kağıtlarıyla tutar, beline yaslayarak eve getirirdi.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 192.

  • Sokak hafif bir eğimle Pala Sokağı'nın köşesindeki kasaba inerdi, bu yoldaki dükkanlardan biri Isparta Kahvehanesi'ydi. Kahvenin içinde fıskiyeli küçük bir havuz vardı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 192.

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

• Ege Han

  1937'den 2010'lara · Ulus, Posta Caddesi, Çerkeş Sokağı merdivenlerinin yakını

  Savaş Sönmez'e göre Ege Han 2019'da Ulus'ta Posta Caddesi'nde, Çerkeş Sokağı'na inen merdivenlere yakın bir iş hanı olarak ayaktaydı. Sönmez'in yayımladığı 1937 tarihli bir fotoğrafta bina Ankara Ticaret ve Sanayi Odası olarak görülür, Oda sonraki yıllarda bitişikteki binayı da kullandı. Sönmez'e göre iki binanın üstüne o yıllardan sonra birer kat eklendi. Hanın güney yanındaki Taşdöşeme Sokağı girişinde Ege Birliği adlı ticarethanenin buzhanesi ile Ermeni kökenli bir buzdolabı imalatçısının dükkanı vardı. Ege Birliği peynir, krema, zeytin ve zeytinyağı satardı, satış mağazası Anafartalar Caddesi'ne merdivenle açılan Şekerciler Sokağı'ndaydı.

  Neden iğnesi yok. Hanın binası OSM'de işaretli değil, yerini bina düzeyinde doğrulayamadık. İbadullah Camii

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • 1955'te hanın Taşdöşeme Sokağı'na açılan bodrumunda bir terzinin yanında çalışmaya başladı. O yıllarda bodrumda pek çok terzi vardı. Öteki katlarda bir sünnetçi, bir fotoğrafçı, bir cerrah ve bir çocuk doktoru çalışırdı, mühendis ve avukat büroları da vardı.

    Tanıklık Sönmez'in görüştüğü, hanın bodrumunda çalışmış bir terzi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 273.

  1. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git

• Markiz Pastanesi

  1950'ler · Ulus, Posta Caddesi

  Markiz Pastanesi 1950'lerde Ulus'ta Posta Caddesi'ndeydi. Savaş Sönmez'in görüştüğü iki tanığın tarifine göre pastane Ermeni asıllı bir ayakkabıcının hemen yanındaydı, ayakkabıcının vitrininde minicik bir kundura tamircisi biblosu dururdu. Bir tanık ayakkabıcıyı sonradan yıkılan Kızılbey Han'ın altında anar, bir başka tanığa göre dükkan bitişikteki Yusuf Hikmet Apartmanı'nın altındaydı. Sönmez'in görüştüğü esnafa göre Kızılbey Han yıkılıp yerine bir banka binası yapıldı, bu bina 2019'da Özaylar İşhanı'ydı.

  Neden iğnesi yok. Pastanenin bitişik iki binadan hangisinin altında olduğu kesin değil. Palabıyık'ın Meyhanesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Çocukken arkadaşlarıyla Markiz Pastanesi'nin vitrinindeki pastalara bakıp yutkunurlardı. Bir gün yoldan geçen biri hepsine pasta ısmarladı.

    Tanıklık Sönmez'in görüştüğü, 1950'lerde Posta Caddesi'nde çocukluğu geçen bir Ankaralı. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 266.

  1. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git

• Şark Halı Pazarı ile arkasındaki bahçeli ev

  1930'lardan 1960'lara · Ulus, Posta Caddesi

  Yavuz İşçen'in saptamalarına göre Şark Halı 1930'larda Karaoğlan Caddesi'nde bir ticarethaneydi, 1951'de Şark Halı Pazarı adıyla Memurlar Kooperatifi'nin arkasına taşındı. Dükkan 1960'ların başında Posta Caddesi'ne geçti, 1964 tarihli bir faturasında kendini İngilizce “The Largest Rug Shop In Middle East” diye tanıtıyordu. Savaş Sönmez'e göre dükkanın bulunduğu Aslan Han bu yıllarda yapılmış olmalı, han ile halı mağazası sonradan yerini Zümrüt Otel'e bıraktı. Han yapılmadan önce caddeden arkaya çatal biçimli bir çıkmaz sokak açılıyordu. Sönmez'in görüştüğü bir tanığa göre sokağın cadde tarafına han yapılınca sokak iptal edildi, çıkmazın ucundaki bahçeli ev de sonradan yıkılıp otopark oldu. Sönmez'e göre evin bahçesi han ve ek otel binasının inşaatından artan molozların altında kaldı.

  Neden iğnesi yok. Dükkan birkaç kez taşındı, arkadaki çıkmaz da ev de bugün yok.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Çıkmazın en ucundaki evde ailesiyle 1940'tan 1962'ye kadar oturdu. Evin bahçesinde 300 gül vardı, mermer havuzunda alabalıklar yüzerdi. Bahçede Kütahya çinili, üzerinde bir heykel duran bir çeşme vardı.

    Tanıklık Sönmez'in görüştüğü, bu evde büyümüş bir Ankaralı. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 272.

  1. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git

• Ankara Eczanesi ve Mektepliler Pazarı

  1920'lerden 1960'lara · Ulus, Anafartalar Caddesi, eski Adliye Sarayı'nın karşısı

  Anafartalar Caddesi'nde eski Adliye Sarayı'nın karşısındaki üç katlı Hayati Bey Apartmanı'nı Üsteğmen Hayati Bey yaptırdı, Hayati Bey 1919'da Atatürk'le Samsun'a çıkanlardandı. Turan Tanyer'e göre zemin kattaki ilk dükkanlardan biri 1927'de açılan Mektepliler Pazarı'ydı, burada kırtasiye, fotoğraf malzemesi, gramofon ve taş plak satılırdı. Dükkan İstanbul'un Yakacık ve Taşdelen sularının da bayisiydi, 1930'da Yakacık'ın büyük damacanası 350 kuruştu. 1941'den sonra yirmi yıl kadar aynı yerde İsmail Dorman Kırtasiye ve Kitabevi çalıştı, apartman da 1944-1945'te Adalet Han adını aldı. Hemen yanındaki binanın altında Ankara'nın ilk eczanelerinden Ankara Eczanesi vardı, sahibi Nureddin Arzuman 1931'de Belediye Meclisi'ne seçilmişti. Tanyer'e göre eczanenin bulunduğu bina sonradan yıkıldı, Adalet Han ise 2018'de yerinde duruyordu.

  Neden iğnesi yok. Eczanenin binası yıkıldı, kırtasiyenin bulunduğu hanı haritada adıyla bulamadık. Anafartalar Caddesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ocak 1937'de ölen Nureddin Arzuman'ın tabutu parti üyelerinin ve Halkevlilerin omuzlarında, kapalı eczanesinin önüne kadar getirildi. Tabut oradan cenaze arabasına konuldu, kurumların ve şehrin büyüklerinin çelenkleri bir kamyona dolduruldu. Pek çok otomobil mezara kadar gitti.

    Alıntı Ulus gazetesi, 17 Ocak 1937, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 499.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 5. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 46 (2018), s. 427 vd. 2018. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 3. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017). 2017. Kaynağa git

• Ankara'nın ilk doğumevi

  1925-1949 · Hamamönü, Hacı Musa Mahallesi

  Savaş Sönmez'e göre Ankara'nın ilk doğumevi 1925'te Hamamönü'nde, Hacı Musa Mahallesi'nde kiralık kerpiç bir yapıda beş yatakla açıldı. Doğumevi 1929'da başka bir binaya taşındı ve on beş çocuk ile on beş anne yatağına çıktı. Sönmez'e göre doğumevi 1935'te yine aynı yörede başka bir binaya geçti, bu binanın yerini kendisi de saptayamadı. Güven Dinçer'e göre Hamamönü'nde Cebeci Ortaokulu'nun karşısındaki doğumevi binasının yapımı 1940'ta bitti, bina sonradan genişletildi. Sönmez ise sonradan Zekai Tahir Burak adını alan 300 yataklı doğumevinin 3 Mart 1949'da açıldığını yazar.

  Neden iğnesi yok. Doğumevinin ilk binalarının yeri bilinmiyor. Hamamönü Tarihi Evleri

  Kaynaklar

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
  2. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git

• Posta Caddesi

  1930'lardan 1960'lara · Ulus, Atatürk Bulvarı ile Anafartalar Caddesi arası

  Güven Dinçer'e göre Jansen Planı'ndan sonra açılan Posta ve Sanayi caddeleri Atatürk Bulvarı'nı Anafartalar'a bağladı, bu caddelerde yapı malzemesi satan dükkanlar toplandı. Mehmet Tunçer'e göre 1929 Tahtakale yangınında yanan kesim sonradan doldurulup yükseltildi, cadde Sulu Han'ın birinci kat seviyesinden geçirildi. Savaş Sönmez'in gösterdiği 1941 polis rehberinde yolun adı Kızılbey Caddesi'dir, 1944-1946 rehberlerinde Posta Caddesi'dir ve esnafın çoğu inşaat malzemecisi, müteahhit ve otomobil parçacısıdır. Sönmez'in aktardığına göre caddenin 30 numaralı binasında 1950'de kurulan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği çalıştı, Birlik yeni binasına geçince binaya Ankara Ticaret Odası taşındı. Sönmez'e göre caddenin Ermeni asıllı kahvecileri, terzileri ve ayakkabıcıları sonradan işyerlerini bıraktı, kurumlar taşınıp kent merkezi Yenişehir'e kayınca dönemin ünlü lokanta ve meyhaneleri de kapandı. Şavban Han'ın altında 1946'da açılan Başkent Eczanesi'nin tezgahları ve camekanları Savaş Sönmez'e göre 2019'da hâlâ kuruluş yıllarından kalmaydı. Caddenin bugünkü adı Şehit Teğmen Kalmaz Posta Caddesi'dir.

  Neden iğnesi yok. Hikaye tek bir yapıyı değil, bir caddeyi ve yitip giden dükkanlarını anlatıyor. Büyük Postane

  Anılar ve kaynaklar (5 anı)

  • O yıllarda Posta Caddesi'nde siyah körüklü faytonlara sık rastlardı, faytonlar zamanın yaygın taşıtlarındandı. Faytonlar daha çok Ankara Garı'nın önündeki alanda toplu beklerdi. Trenden inen yolcular kente faytonlarla ulaşırdı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 198.

  • 30 numaralı binanın katlarında Türkiye İktisat Gazetesi ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nin büroları vardı, gazeteler zemin kattaki matbaada basılırdı. Teras kattaki Tüccar Lokantası ile Tüccar Kulübü öğle yemeklerine açıktı. Caddede açılan ilk banka şubesi Etibank da 1956-1957'de binanın caddeye bakan zemin katındaydı.

    Tanıklık Sönmez'in yazıştığı, caddede uzun yıllar iş yeri olmuş bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 274.

  • Anafartalar ile Posta caddelerinin köşesindeki Vakıf İşhanı'nın Posta Caddesi'ne bakan dükkanlarından Sayar Tarım 1944'ten beri açıktı. Tahtakurulu yıllarla baş etmek için DDT'yi bu dükkandan alırlardı. Hanın zemin katı o yıllardan beri Anafartalar Caddesi'ne koşut bir kapalı çarşı olarak sürdü, 2019'da üzerinde Vakıf Kuyumcular Çarşısı yazıyordu.

    Tanıklık Savaş Sönmez, Bir Zamanlar Posta Caddesi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 269.

  • Posta Caddesi ile Anafartalar Caddesi'nin köşesindeki Hanif Han'ın altındaki çarşıda bir zamanlar Güneş Mağazası vardı. Kadınlar dükkanın ortasına yığılan seri sonu ayakkabıların öbür tekini bulmak için boğuşurmuş.

    Tanıklık Savaş Sönmez, Bir Zamanlar Posta Caddesi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 275-276.

  • Vakıf İşhanı'nın Posta Caddesi köşesindeki zemin katta Ülkü giyimevi vardı, mağazada kadın giysisi, çocuk elbisesi ve erkek kumaşı satılırdı. Köşenin birinci katındaki daire bir diş hekiminin muayenehanesiydi. 1950'lerin sonunda bu muayenehane onun kabusu olmuştu.

    Tanıklık Savaş Sönmez, Bir Zamanlar Posta Caddesi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2019, s. 269-270.

  1. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git
  2. Mehmet Tunçer. Ankara Sulu Han (Hasan Paşa Hanı), Tahtakale Çarşısı ve Çevresi: 1929 Yangını Öncesi. İDEALKENT, Cilt 2, Sayı 4, s. 38-59. 2011. Kaynağa git
  3. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git
  4. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

• Taşdöşeme ve Nurtopu sokakları

  1920'lerden 1950'lere · Ulus, Hacıdoğan Mahallesi'nde Çerkeş Sokağı'nın yan sokakları

  Taşdöşeme ve Nurtopu sokakları Ulus'ta Hacıdoğan Mahallesi'nde Çerkeş Sokağı'na açılan yan sokaklardı. Taşdöşeme Sokak bugün de aynı adla durur, Savaş Sönmez'e göre girişi Posta Caddesi'ndeki Ege Han'ın güney yanındadır. Nurtopu Sokağı'nı bugünkü haritalarda bulamadık. Sönmez son yıllardaki araştırmaları sırasında yaşıtı altı Ermeni asıllı Ankaralıyla söyleşti, bunların çoğu Taşdöşeme ya da Nurtopu sokağındandı. Söyleşiler bu tanıkların çalıştığı dükkanlarda yapıldı.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan tek bir yapı değil, iki sokak ve orada yaşamış bir topluluk. İbadullah Camii

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Tahtakale şimdiki Belediye'nin ardıyla Posta Caddesi'ni ve Hacıdoğan Mahallesi'ni içine alan bölgeydi. Hacıdoğan Mahallesi'nde Ermeniler otururdu. 1929 yangınından Ermeni mahallesi pek zarar görmedi ama çarşı tümden yandı.

    Tanıklık Mehmed Kemal, Türkiye'nin Kalbi Ankara, Tunçer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Mehmet Tunçer, 2019, s. 119.

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
  2. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git
  3. Mehmet Tunçer. Ankara'nın Kaybolan Doğal ve Kültürel Değerleri. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 2(2), s. 108-138. 2019. Kaynağa git

• Köklü Han ve Osman Darcan'ın stüdyosu

  1947'den 1960'lara · Ulus, Anafartalar Caddesi

  Köklü Han Ulus'ta Anafartalar Caddesi'nde bir iş hanıydı. Gülseren Mungan Yavuztürk'e göre fotoğrafçı Osman Darcan'ın Modern Foto Stüdyosu bu handaydı, Darcan 1947'de caddede açtığı fotoğrafhanede stüdyo çekimlerine başladı. Darcan 1943'ten 1963'teki ölümüne kadar Devlet Konservatuvarı'nın ve Devlet Tiyatrosu'nun oyunlarının sahne fotoğraflarını da çekti. Stüdyosunda devlet adamlarının ve tiyatro, opera ve bale sanatçılarının portrelerini çekti, Yıldız Kenter On İkinci Gece'deki Olivia kostümüyle ilk stüdyo pozlarını onun objektifi karşısında verdi. Kaynaklar adresi farklı verir, Savaş Sönmez hanı 14 kapı numarasında anar, Mungan Yavuztürk fotoğrafhanenin 1947'deki adresini 164 diye yazar. Sönmez 2016'da aynı binanın bodrum katında Foto Lale'nin bulunduğunu yazar.

  Neden iğnesi yok. Hanın bugün caddenin hangi binası olduğunu sınayamadık. Anafartalar Caddesi

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Köklü Han'ın önünden geçerken bazen bir şipşakçıya yakalanırlardı, bu gezgin fotoğrafçılar daha çok Ulus'ta heykelin çevresinde dururdu. Şipşakçı geçenleri çeker gibi yapardı. Fotoğrafı isteyene “Belki yanmıştır, garanti olsun diye bir poz daha alalım!” der, gerçekten çektiği fotoğrafı ertesi gün almak için dükkanının kartvizitini verirdi.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 199.

  • Bir zamanlar Köklü Han'daki Modern Foto Stüdyosu'nda Osman Darcan'ın objektifi karşısına geçebilmek bir ayrıcalık sayılırdı. Darcan çekim yaptığı zamanlar stüdyoya kimsenin girmesine izin vermezdi.

    Tanıklık Mungan Yavuztürk'ün 2000'de görüştüğü, Foto Rıdvan'ın eski sahiplerinden bir fotoğrafçı. Okuduğumuz kaynak Gülseren Mungan Yavuztürk, 2015, s. 224, 226.

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
  2. Gülseren Mungan Yavuztürk. Bir Ankara Fotoğrafçısı: Osman Darcan. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 3(2), s. 220-227. DOI: 10.5505/jas.2015.32032. 2015. Kaynağa git

• Mavi Gişe

  1930'lardan 1950'lere · Ulus, Sanayi Caddesi'nin Anafartalar Caddesi'ne açıldığı köşe, sonra Bankalar Caddesi

  Mavi Gişe 1930'larda Ulus'ta Sanayi Caddesi'nin Anafartalar Caddesi'nden girişinde, sol başta Türk Tayyare Cemiyeti'nin piyango biletlerini satan bir gişeydi. Turan Tanyer'e göre sahibi Müzeyyen Abla'ydı, Tanyer onu İstanbul'un ünlü Nimet Abla'sı gibi Ankara'nın piyango kraliçesi sayar. Serpil Özaloğlu'nun görüştüğü, 1930'ların sonunda Ulus'ta esnaflık yapan bir Ankaralı da gişeyi Sanayi Caddesi'ne çıkan yolun köşesinde anar. Ayşegül Yüksel'in aktardığı Enver Behnan Şapolyo'ya göre ise gişeyi meydandan Anafartalar'a çıkarken sağdaki ilk dükkanda önce kösele satan, Ankara'nın ilk polis müdürü Mehmetçe açmıştı. Tanyer'e göre gişe Nisan 1940'ta Akın Piyango Gişesi adını aldı ve Bankalar Caddesi'nde otobüs durağının arkasındaki 64 numaraya taşındı. Güven Dinçer ise 1944-1955 yıllarını anlatırken Mavi Gişe'yi Anafartalar'daki dükkanlar arasında sayar, Özaloğlu'nun görüştüğü bir başka tanık da gişeyi 1940'ların ikinci yarısında Anafartalar'da hatırlar.

  Neden iğnesi yok. Gişenin iki yeri de tam bilinmiyor, ilk yerindeki dükkanlar 1960 istimlaklerinde kalktı. Anafartalar Caddesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Müzeyyen Abla süslenip püslenip vitrindeki taş bebekler gibi tezgahın önünde otururdu. Elinden bilet çekenlere “Hayırlı olsun!” diye gülümserdi.

    Tanıklık Mehmed Kemal, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2016, s. 223.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 1. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 42 (2016), s. 206 vd. 2016. Kaynağa git
  2. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
  3. Ayşegül Yüksel. Erken cumhuriyet döneminde gündelik yaşamın mekansal izdüşümleri: Ankara Anafartalar Caddesi. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  4. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git

• Cumhuriyet Bahçesi ve Tiyatrosu

  1920'lerden 1935'e · Ulus, Bent Deresi'nde Tabakhane yolu üstü

  Bent Deresi'nde, Mehmed Kemal'e göre Tabakhane yolu üstünde Cumhuriyet Bahçesi adlı bir umumi bahçe ve ona bitişik büyükçe ahşap bir tiyatro barakası vardı. Metin And'a göre Ankara'ya temsile gelen topluluklar ya Yeni Sinema'da ya da bu salaş tiyatroda oynardı, Turan Tanyer'e göre tuluat kumpanyalarının ineceği tek durak burasıydı. 1929'da salonda Ankaralı Asri Sahne topluluğu, ardından Ankara Güneşi Temsil Heyeti oynadı, Aralık 1929'da salon kısa bir süre Cumhuriyet Sineması oldu. Bahçede hanendeler ve saz heyetleri çalardı, 1931 tarihli bir gazete ilanı hanende Hüsnü Bey'in sazını ve muganniye Şahika Nermin Hanım'ı duyuruyordu. Tanyer bir gazete haberinde Türk Tiyatrosu diye anılan salonu da bu tiyatro sayar, Mehmed Kemal ise Türk Tiyatrosu'nu ayrı bir yer olarak anar. Ankara Evkaf Müdürlüğü 1935'te Tabakhane mahallesindeki harap tiyatroyu ve bahçenin mülkiyetini satışa çıkardı, ihale 4 Kasım 1935'te yapıldı.

  Neden iğnesi yok. Bahçenin ve tiyatronun yerini gösteren bir plan ya da adres bulamadık. Bentderesi

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Gazete Asri Sahne'nin Taş Parçası'nı oynayacağını duyunca oyundan önce Reşat Nuri'ye fikrini sordu, yazar da dudak bükerek bir şey ummadığını gösterdi. Salaş bir binada, kağıttan dekorlar arasında ciddi bir eserin hissedilerek oynanabileceğine inanılmıyordu. Oyundan sonra Reşat Nuri “Tahminimden yüzde yüz fazla, cidden muvaffak oldular” dedi.

    Alıntı Hakimiyeti Milliye, 24 Ekim 1929, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2025, s. 362.

  • Sonbaharın son güzel günlerinde bahçede bir kadın hanende dinledi, sesi gür, kalın ve biraz kısıktı. Sıcak ama çok rüzgarlı bir geceydi, ipek elbisesinin bollukları rüzgarla durmadan oynuyordu. Ona göre “talim gördükten sonra çıkacağı bir operamız olsaydı” bu kadın belki yarının mükemmel bir kontraltosu olurdu.

    Alıntı Nahit Sırrı Örik, Ankara'da Mevsimler Sonbahar, Muhit, 1932, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2025, s. 361.

  • Gazete bir akşam Türk Tiyatrosu'nda İş Bankası Kumbaraları adlı bir vodvilin oynandığını yazdı. Sahneye İş Bankası'nın büyük bir kumbarası çıkarıldı, oyunun sözleri sürekli alkışlandı. Halk sonunda “Yaşasın İş Bankası” diye alkış tuttu.

    Tanıklık Dönemin bir gazete haberi, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2025, s. 363. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 12. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 60 (2025), s. 351 vd. 2025. Kaynağa git

• Kok Kömürü Tevzi Deposu

  1940'ların sonu · Ulus, bugünkü Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası yapılarının çevresi

  Kok Kömürü Tevzi Deposu 1940'ların sonunda ailelerin yıllık kok kömürünü aldığı bir dağıtım deposuydu. Savaş Sönmez'e göre depo bugünkü Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası yapılarının bulunduğu yerde, o zamanki Toptancı Hali'nin bitişiğindeydi. Mehmet Saner'e göre demiryolu boyundaki bu eski endüstri alanında ambarlar, 1933-1937'de Ankara Hububat Silosu ve 1942'de bir toptancı hali yapıldı. Saner'e göre toptancı hali sonradan kent dışına taşındı, alandaki depolama yapıları 1980'lerin başında yıkıldı. Bu alanda bugün 2020'de açılan Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası konser salonu duruyor.

  Neden iğnesi yok. Deponun ve yanındaki toptancı halinin tam yerini gösteren bir plan bulamadık. CSO Ada Ankara

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Sobalarda yakılan kok kömürü istendiği kadar alınamazdı, aile nüfusuna göre miktarı belirleyen bir kömür karnesi vardı. Yıllık kömür sonbahar sonunda depodan alınır, tek atlı ya da kasası perdelerle yükseltilmiş iki atlı arabalarla eve taşınırdı, atların zorlandığı yokuşlarda araba itilirdi. Kömür, ellerinde baltalarla “Var mı odun kömür kırdıran?” diye bağırarak dolaşan gündelikçilere kırdırılıp kömürlüğe istiflenirdi.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 200.

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
  2. Mehmet Saner. Sahne Arkasından Başrole: Ankara’nın Eski Endüstri Alanı ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Yeni Konser Salonu. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 11(2), s. 251-278. DOI: 10.5505/jas.2023.26918. 2023. Kaynağa git

• Yıldız ve İnci açık hava sinemaları

  1949 · Ulus'un doğusu, Bentderesi asfaltında Aktaş ve Samanpazarı

  Zafer gazetesinin 21 Mayıs 1949 tarihli bir ilanına göre Yıldız Sineması Bentderesi asfaltı üzerinde, Aktaş'ta bir açık hava sinemasıydı. Aynı ilan Samanpazarı'ndaki İnci Gazinosu'nda İnci adlı bir yazlık sinemanın yakında açılacağını duyuruyordu. Felekoğlu 1950'lerde Hamamönü'nde İnci adlı bir sinema sayar, bunun ilandaki yazlık sinema olup olmadığını bilmiyoruz. Ankara'da aynı adı taşıyan başka sinemalar da vardı, Felekoğlu Telsizler'de bir Yıldız açık hava sineması ve Kurtuluş'ta 1950'lerde açılan 1200 kişilik bir İnci Sineması anar.

  Neden iğnesi yok. Sinemaların ve İnci Gazinosu'nun tam yerini gösteren bir kaynak bulamadık. Bentderesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • İlan Aktaş'taki Yıldız Sineması'nda o akşam 9.30'da Türkçe sözlü ve şarkılı büyük Şark filmi Sihirli Yüzük ile kahkahalı komedi Üç Kafadarlar'ın oynayacağını duyuruyordu. Samanpazarı'ndaki İnci Sineması'nın “yazlık sinemaların incisi olarak” yakında kapılarını açacağını, Dışkapı'da Telsiz Asfaltı üzerindeki Telsiz Sineması'nın da yakında açılacağını yazıyordu. Son satırı “Yer bulmak için sinemalara erken geliniz” diyordu.

    Alıntı Zafer gazetesinin ilanı, 21 Mayıs 1949, Tuncer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 200.

  1. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
  2. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git

• Ulus Oteli

  1920'den 2010'lara · Ulus, Hükümet Caddesi'nden ayrılan Adliye Sokağı'nın başı

  Savaş Sönmez 2016'da eski adını koruyan Adliye Sokağı'nın hemen başında Ulus Oteli olduğunu yazar. Sönmez sokağı Hacıbayram, Bentderesi, Hal ve Heykel kavşağından Hacıbayram'a doğru giden Hükümet Caddesi'nin sağa açılan ilk sokağı diye tarif eder. Ona göre bina 1920'de Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nce okul olarak yaptırıldı. Sonra sırasıyla Adliye Vekaleti, Şeriye ve Evkaf Vekaleti, Tan Gazetesi Matbaası ve Hukuk Mektebi'nin yemekhanesiyle yatakhanesi oldu. Bina 1940'ların başında ve 1963-1981 arasında Anafartalar Polis Karakolu olarak kullanıldı. Sönmez'e göre bina 1983'te Ulus Oteli oldu, Taşçıoğlu Konağı diye de bilinir. Sönmez 2016'da alt katlarında bir hacı malzemeleri mağazası olduğunu yazar. Binanın bu geçmişini Sönmez'den başka bir kaynakta bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Binanın sokağın başındaki iki köşeden hangisinde olduğunu ve bugün otel olarak çalışıp çalışmadığını doğrulayamadık. Zincirli Camii

  Kaynaklar

  1. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Özel evlerin kapı ve daire numarasını yazmıyoruz.

Bu yerlerden geçen rotalar

Tek tek gezmek yerine bir hikayenin peşinden yürümek isterseniz.