🏛️Antik Ancyra: Roma ve Galatlar

MS 3. yüzyılda İmparator Caracalla döneminde inşa edilen bu hamam, 80x130 metrelik devasa boyutuyla antik Ancyra'nın büyüklüğü hakkında çarpıcı bir fikir verir. Frigidarium (soğukluk), tepidarium (ılıklık) ve caldarium (sıcaklık) bölümlerini ayırt edebilirsiniz.

Yeraltındaki hypocaust (Roma'nın dahiyane yerden ısıtma sistemi) hâlâ görülebilir durumda: küçük tuğla sütunlar üzerine oturtulmuş döşemenin altından sıcak hava dolaştırılıyordu. Köleler yakıt olarak odun yakardı; sıcaklık 40°C'yi geçerdi. Romalılar hamamı sadece yıkanmak için değil, iş görüşmeleri, dedikodu ve siyasi ittifaklar için kullanırdı: antik dünyanın sosyal medyası burasıydı. 1.800 yıl önce inşa edilmiş bu mühendislik harikası, modern yerden ısıtma sistemlerinin atasıdır. Tuğla sütunların arasından geçerken elinizi duvara koyun, yazın bile serinliğini hissedeceksiniz.

MS 362'de İmparator Julianus'un Pers seferine çıkarken Ankara'yı ziyareti anısına dikilen bu 15 metrelik sütun, andezit kaide üzerine oturtulmuş kireç taşı bloklardan oluşur. Tepesindeki zarif akantus yapraklı Korint başlığı yüzyıllar boyunca halkın hayal gücünü ateşlemiş, kadınsı güzelliğiyle ilişkilendirilerek 'Belkıs Minaresi' adını almıştır.

Her ilkbahar tepesine yuva kuran leylekler bir zamanlar sütunu canlı bir kentsel simgeye dönüştürürdü; kentleşmeyle bu gelenek sona erdi. Julianus ilginç bir imparatordu: Roma'nın son pagan hükümdarı olarak Hristiyanlığı geri çevirmeye çalışmış, antik Yunan felsefesine ve çok tanrılı dine dönüşü savunmuştu. Pers seferinde hayatını kaybetti ve onunla birlikte Roma paganizmi de son nefesini verdi. Bu sütun, kaybedilen bir dünyanın Ankara'daki son anıtıdır.

MÖ 25-20 yıllarında Roma İmparatoru Augustus adına inşa edilen bu tapınak, dünya tarihinin en önemli belgelerinden birini barındırır: Res Gestae Divi Augusti: Augustus'un siyasi vasiyetnamesi. Duvarlarına kazınmış Latince ve Yunanca metin, imparatorun hayatı boyunca yaptıklarının özeti olup dünyadaki en iyi korunmuş kopyasıdır.

Roma'daki orijinal bronz tabletler çoktan kayboldu; Ankara'daki bu taş kopya, Augustus'un 'son sözlerinin' insanlığa en eksiksiz biçimde ulaşmasını sağlayan kaynak. Tapınağın hemen bitişiğindeki Hacı Bayram Camii ile yan yana duruşu, pagan Roma ile İslam tasavvufunun eşsiz buluşmasıdır: Ankara'nın en ikonik ve felsefi manzarası. Latince metni giriş bölümünün iç duvarlarında, Yunanca çevirisini ana odanın dış duvarında arayın; iki bin yıllık bu taş gazete, bir imparatorun kendini nasıl pazarladığının en eski örneklerinden biridir.

1982'de bir inşaat kazısı sırasında tesadüfen keşfedilen bu tiyatro, antik Ancyra'nın ne denli canlı bir kültür merkezi olduğunun kanıtıdır. MS 1-2. yüzyıla tarihlenen yarım daire planlı yapıda, orkestra bölümü, seyirci tribünleri ve sahne binası kalıntıları görülebilir.

Gözlerinizi kapatın ve 2.000 yıl öncesini hayal edin: burada Romalı vatandaşlar togalarıyla oturuyor, Yunan tragedyalarını veya gladyatör dövüşlerini izliyordu. Tiyatronun oturma kapasitesi yaklaşık 3.000-5.000 kişiydi, o dönem Ancyra'nın nüfusu düşünüldüğünde, şehir nüfusunun önemli bir kesimi buraya sığabiliyordu. Tiyatro, Ankara Kalesi'nin eteklerindeki doğal yamaca yaslanır. Oturma sıralarının önemli bir kısmı sonradan kale surlarında devşirme taş olarak kullanıldı, özgün yerinde yalnız iki sıra bulundu. Tribünlerin üst sıralarına tırmanın, oradan kalenin silueti tam karşınızda belirir.

MÖ 2. binyıldan günümüze kesintisiz iskân görmüş Ankara Kalesi, 8 farklı uygarlığın mimari DNA'sını surlarında taşır. Roma dönemine ait sütun başlıkları ve friz parçaları, Selçuklu-Osmanlı surlarına yapı malzemesi olarak gömülmüştür: medeniyetlerin birbirini literal olarak 'inşa ettiğinin' taş kanıtı.

Galatlar burayı ilk kale olarak tahkim etti, Romalılar genişletti, Bizanslılar restore etti, Selçuklular ve Osmanlılar yeniden inşa etti. Her kuşatma ve depremden sonra yıkılan surlar, bir önceki uygarlığın taşlarıyla onarıldı. İç Kale'nin en yüksek noktasına çıktığınızda, deniz seviyesinden 978 metrede Ankara'nın 360 derecelik panoraması sizi bekler. Güneybatıda Anıtkabir, kuzeyde kızıl çatılı eski Ankara evleri, doğuda modern gökdelenler: kale burçlarından bakan her yüzyılın farklı bir Ankara'sı var. Surların arasında Roma, Selçuklu ve Osmanlı taşlarını ayırt etmeye çalışın.