Ankara Üniversitesi Botanik Bahçesi (10. Yıl Parkı)

Ankara Üniversitesi'nin Beşevler 10. Yıl Yerleşkesi, eski adıyla Tandoğan Kampüsü, şehrin ortasında ağaçlarla kapanmış bir ada gibidir. Fen Fakültesi'nin bahçesi, seraları ve botanik koleksiyonları burada toplanır. Adındaki 10. Yıl ibaresi bir botanik bahçesine değil yerleşkenin kendisine aittir; burada küratörlü bir botanik parkı değil, olgunlaşmış bir üniversite bahçesi bulunur. Fark önemlidir ve önceden bilinmesi hayal kırıklığını önler.

Yerleşkenin çekirdeği Fen Fakültesi'dir. Fakülte, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin özel olarak çıkardığı 17 Eylül 1943 tarih ve 4492 sayılı kanunla kuruldu; kuruluşta Fizik, Matematik ve Kimya enstitüleri, 1944'te de Astronomi Enstitüsü oluşturuldu. İlk yıllarını Gazi Terbiye Enstitüsü binasında, yani bugünkü Gazi Üniversitesi Rektörlük binasında geçirdikten sonra 1950-51 akademik yılında bu yerleşkeye taşındı. Yapılar, İkinci Ulusal Mimarlık akımının öncülerinden Sedad Hakkı Eldem imzalıdır ve Kültür Bakanlığı tarafından tarihi eser olarak korunmaktadır. Fakültenin toplam alanı 195.000 metrekare, kapalı alanı 46.300 metrekaredir. Taş kaplı kütleler, sütunlu geçitler ve çevrelerinde yetişmiş ağaçlar birlikte düşünülmüş bir peyzajın parçasıdır.

Buranın botanik değeri iki yerde toplanır. Birincisi herbaryum. Herbarium Turcicum adıyla da anılan ANK, 1933'te Kurt Krause ve Hikmet Birand tarafından bu üniversite bünyesinde kuruldu ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk herbaryumudur. Koleksiyonunda iki yüz bin çiçekli bitki ve eğrelti örneğinin yanı sıra on beş bin mantar, karayosunu ve liken örneği bulunuyor. İkincisi yerleşkenin kendi bitki örtüsü. Hakemli bir dergide yayımlanan flora çalışmasında yerleşkede 79 familya ve 281 cinse bağlı 445 bitki taksonu saptanmış; bunların 151'i odunlu, 294'ü otsu ve 8'i endemiktir, endemizm oranı yüzde 1,8'dir. Bu rakam bir koleksiyon envanteri değil, kendiliğinden yetişenler dahil yerleşkede sayılan tüm bitkilerin dökümüdür.

Bugün buraya gelen bir ziyaretçi, kent gürültüsünün hemen yanı başında gölgeli yollar ve olgun ağaçlar bulur; burası Ankara'nın en sakin yürüyüş alanlarından biridir. Yürüyüş için en iyi zaman ilkbahar, özellikle nisan sonu ile mayıs, çünkü ağaçlar ve çiçekler o dönemde en toplu görünür. Herbaryum ve seralar ise birer araştırma birimidir, kapıları gezginlere sürekli açık değildir; görmek isteyenlerin Biyoloji Bölümü'ne önceden danışması gerekir.