Kızılay ve Çankaya'da Gezilecek Yerler

Haritaya girmeyen izler

Kaynaklarda adı geçen ama haritaya iğne olarak koymadığımız yerler. Kiminin yeri tam bilinmiyor, kimi özel bir ev. Her birinin altında nedenini yazdık.

• Necip Fazıl ile Şevket Rado'nun dairesi

  1936 · Sıhhiye, Sıhhiye Vekaleti'ne yakın bir apartmanın zemin katı

  Necip Fazıl Kısakürek ile Şevket Rado 1936'da Sıhhiye civarında bir apartmanın zemin katında oturdu. Necip Fazıl yeri Sıhhiye Vekaleti'nin bulunduğu taraflar diye tarif eder. Necati Tonga'ya göre Ağaç dergisinin Ankara'da çıkan ilk altı sayısı bu dairede hazırlandı. Rado'nun anlattığına göre ev bütün edebiyatçıların uğrağıydı ve akşamları burada toplanılırdı. Toplantılar Mart 1936'da başladı, Ağaç altıncı sayısından sonra İstanbul'a taşınınca bitti. Turan Tanyer'e göre derginin ilk sayısı 14 Mart 1936'da çıktı. 18 Nisan 1936 tarihli altıncı sayının iç kapağı Ağaç'ın bu sayıdan sonra İstanbul'a gideceğini duyurdu. Dergi İstanbul'da çıkmayı sürdürdü, 29 Ağustos 1936 tarihli 17. sayı son sayı oldu.

  Neden iğnesi yok. İki tanık da semti veriyor, sokağı vermiyor.

  Anılar ve kaynaklar (6 anı)

  • Necip Fazıl, Ağaç için Celal Bayar'dan 1600 liralık yardım alır. Paranın yarısı İş Bankası'ndan, yarısı Sümerbank'tandır. Bu parayla Sıhhiye'de zemin katta bir daire tutulur.

    Tanıklık Şevket Rado, Edebiyatta Gençlik Hâtıraları, 1 Haziran 1978. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 260.

  • Necip Fazıl daireyi antikacılardan aldığı eşyayla döşer. Soylu kimseler soba değil salamandra yakar diye özel bir salamandra aranıp bulunur.

    Tanıklık Şevket Rado, Edebiyatta Gençlik Hâtıraları, 1 Haziran 1978. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 260.

  • İki şair altı ay bir hizmetçiyle bu dairede yaşar. Yemeklerini Karpiç'ten sipariş ederler. Necip Fazıl kendine Prens dö Kısakürek, Rado'ya Kont dö Rado, Cahit Sıtkı'ya Şövalye der.

    Tanıklık Şevket Rado, Edebiyatta Gençlik Hâtıraları, 1 Haziran 1978, Tonga 2016 dipnot 785. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 260-261.

  • Ağaç'ın ilk altı sayısı bu dairede hazırlanır. Akşam toplantılarına Tecer, Tanpınar, Dıranas, Cahit Sıtkı ve Sabahattin Ali gelir. Necip Fazıl Bâbıâli'de Yaşar Nabi'yi Teneşir Horozu lakabıyla anar.

    Tanıklık Şevket Rado, 1978 ve Necip Fazıl Kısakürek, Bâbıâli, 1975 s. 210. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 261-262.

  • Necip Fazıl yüksek telif vaadiyle yazı topluyor ama parayı vaktinde ödeyemiyordu. Hikayesinin parasını alamayan Sabahattin Ali bir akşam eve gelip tatlı tatlı konuştu. Gece ayrılırken masadaki süslü lambayı telif hakkı olarak koltuğunun altına alıp gitti.

    Tanıklık Şevket Hıfzı Rado, anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 497.

  • Bir süre sonra parası kalmayan Necip Fazıl evdeki eşyayı bir eskiciye satıp İstanbul'a gitti. Rado'ya haber bile vermemişti. Rado kendi eşyasını evin yeni sahibinden güçlükle kurtardı.

    Tanıklık Şevket Hıfzı Rado, anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 497.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Bahanur Garan Gökşen ve Erol Gökşen. 1923’ten 1960’a Kadar Ankara’da Çıkan Edebiyat-Kültür ve Sanat Dergileri Üzerine Tanıtıcı Bir Kaynakça Denemesi. Kültürel Mirasın İzinde Ankara (haz. Gonca Gökalp Alpaslan, Pelin Şahin Tekinalp), Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2016, s. 121-218. 2016. Kaynağa git
  3. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 3. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017). 2017. Kaynağa git

• Behçet Kemal Çağlar'ın evi

  1940'lar · Cihan Sokak

  Mustafa Necati Karaer'in anlattığına göre şair Behçet Kemal Çağlar'ın Cihan Sokak'taki evi 1940'larda hafta sonları şairlerle dolardı. Hisar dergisini kuracak gençler hece şiirinin ustalarıyla bu evde tanıştı.

  Neden iğnesi yok. Necati Tonga evi Sıhhiye'deki Cihan Sokak'a koyuyor. Ulus'ta da bir Cihan Sokağı vardı ve tanıklar semti vermiyor. Sıhhiye'deki Cihan Sokağı 1950'lerin başında da bu adla anılıyordu, Türk Dil Kurumu o sırada bu sokaktaki küçük bir evdeydi. Bu yine de evin hangi Cihan Sokağı'nda olduğunu kesinleştirmiyor. Türk Dil Kurumu'nun Cihan Sokağı'ndaki evi

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Behçet Kemal'in Cihan Sokak'taki evine sağdaki merdivenle çıkılır. Salonda Atatürk resimleri ve Kayseri halıları vardır. Âşık Veysel birkaç kez gelip çalar ve söyler.

    Tanıklık Mustafa Necati Karaer, Çağlar'ın Ardından, Hisar, Aralık 1969. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 269.

  • Bekir Sıtkı'nın Binbirinci Gece şiiri ilk kez bu evde okunur. Behçet Kemal şiiri defalarca okutur ve Şadırvan dergisinin ilk sayısında yayımlar.

    Tanıklık Bekir Sıtkı Erdoğan'ın anlatımı, Bozkurt 2002 ve Şadırvan, Nisan 1949, Nu. 1. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 272.

  • Hisar'ı kuracak gençler hece ustalarıyla bu evde tanışır. Sonra Halkevi'nin aylık şiir günlerine katılırlar. Dergiyi çıkarma kararını İstanbul Pastahanesi'ndeki sohbetlerde verirler.

    Tanıklık Halil Soyuer, Şair Dostlarım, 2004 s. 74. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 272-273.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Ceylan Lokantası

  1959 · Yenişehir, Zafer Meydanı yakını

  Mehmet Çınarlı'nın anlattığına göre Hisar dergisinin kurucuları 1959'da Zafer Meydanı yakınında yeni açılan Ceylan Lokantası'nda buluşurdu. Kapanış saatinde müşteriler ve garsonlar da onların masasına toplanırdı.

  Neden iğnesi yok. Yalnız semti biliniyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • 1959'da Hisar dergisi çıkmıyordu ama kurucular Ankara'daydı. Çınarlı ailece buluşmaya teferruatlı, erkek erkeğe buluşmaya teferruatsız diyor. Teferruatsız buluşmalar Zafer Meydanı yakınındaki Ceylan Lokantası'nda olurdu. Meyhane kapanma saatinde müşteriler ve garsonlar da masalarına toplanırdı.

    Tanıklık Mehmet Çınarlı, Sanatçı Dostlarım, 1979 s. 88-89. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 252.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Cihan Kıraathanesi

  1970'ler · Sıhhiye, Necatibey Caddesi'nden İzmir Caddesi'ne inen dar bir sokak

  Mustafa Şerif Onaran, Ahmet Muhip Dıranas'ın son yıllarında Sıhhiye'deki Cihan Kıraathanesi'ne gittiğini yazar. Onaran'a göre şair öğleden önce gelip nargile içerdi, ama burada bir edebiyat çevresi oluşmadı. Kahve 2013'te hâlâ açıktı.

  Neden iğnesi yok. Tek tanığın tarifi var, sokağın adı bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ahmet Muhip Dıranas son yıllarında Sıhhiye'deki Cihan Kıraathanesi'ne gider. Onaran'a göre burada bir edebiyat çevresi oluşmaz.

    Tanıklık Mustafa Şerif Onaran, Tütün Düşkünü Bir Ozan, Varlık, Şubat 1999. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 296.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git

• Sergen Kıraathanesi

  1950'ler · Kızılay

  Ahmet Oktay'ın anlattığına göre şehrin merkezi Ulus'tan Kızılay'a kayınca Oktay ile Ahmed Arif Kızılay'daki Sergen Kıraathanesi'nde buluşmaya başladı.

  Neden iğnesi yok. Kaynak yalnız Kızılay diyor. Sakarya Caddesi'ndeki Sergen Pastanesi'yle aynı yer olduğunu gösteren bir kaynak yok.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Merkez Ulus'tan Kızılay'a kayınca Oktay ile Ahmed Arif Sergen Kıraathanesi'nde buluşmaya başlar.

    Tanıklık Ahmet Oktay, İnsan Yazar Kitap, 1995, s. 557. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 296.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Edebiyat dergisinin idarehanesi

  1969-1984 · Akay Yokuşu

  Nuri Pakdil'in Edebiyat dergisi Şubat 1969 ile Aralık 1984 arasında Akay'daki yönetim evinden çıktı. Arif Ay'ın anlattığına göre genç şairler okul çıkışı buraya gelirdi.

  Neden iğnesi yok. Akay Yokuşu'nda olduğu biliniyor, binası bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Edebiyat dergisinin Akay Yokuşu'ndaki yönetim evine genç şairler okul çıkışı gelir. Ay başlarında gece geç saate kadar zarflara adres yazıp pul yapıştırırlar.

    Tanıklık Arif Ay, Kar Altında Erdem Bayazıt Hüznü, Yedi İklim, Şubat-Mart 2008. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 306.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Töre dergisinin idarehaneleri

  1971'den sonra · Konur Sokak, sonra Necatibey Caddesi, sonra Çankaya'da bir ev

  Töre dergisi 1971'de yayına başladı. İdarehanesi önce Konur Sokak'taydı, sonra Necatibey Caddesi'nde bir apartman dairesine taşındı. Sadık Tural'ın 1976'da yazdığına göre toplantılar önce salı, Şubat 1973'ten sonra cumartesi günleri yapıldı. Dergi 1976'dan sonra Emine Işınsu ile İskender Öksüz'ün Çankaya'daki evinde hazırlandı. Işınsu'nun anlattığına göre bu ev Töre çevresine sık sık ev sahipliği yaptı.

  Neden iğnesi yok. İdarehanelerin kapı numarası bilinmiyor. Son adres özel bir ev olduğu için yerini yazmıyoruz.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Töre'nin toplantıları önce salı, Şubat 1973'ten sonra cumartesi yapılır. Dergi 1976'dan itibaren Emine Işınsu'nun evinde çıkar.

    Tanıklık Sadık Tural, Sadık Kemâloğlu imzasıyla, Töre'nin Fikir ve Sanat Hayatımızdaki Yeri, Töre, Nu. 61, Haziran 1976. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 306-307.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Ercan Apartmanı

  1936'dan sonra · Atatürk Bulvarı, Sağlık Bakanlığı ile Kızılay arası

  Beki L. Bahar'ın ailesi 1937'de Galata'dan Atatürk Bulvarı'ndaki yeni yapılmış Ercan Apartmanı'na taşındı. Bahar apartmanı kaloriferli ve musluklarından sıcak su akan bir ev olarak anlatır. Apartman bulvarda Sağlık Bakanlığı ile Kızılay arasındaydı, Özen Pastanesi bir adım ötedeydi. Uzgören Ercan Apartmanı'nı Bulvar'daki kira apartmanları arasında sayar, mimarını Bekir İhsan Ünal, yılını 1936 diye verir. Ünal 1930'larda Bulvar'da Soysal, Sönmez, Kınacı, Tuna ve B. Faik apartmanlarını da tasarladı.

  Neden iğnesi yok. Bulvardaki yeri biliniyor ama hangi bina olduğu belirlenemedi.

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Morhaim ailesi 1937'de Galata'dan Atatürk Bulvarı'ndaki Ercan Apartmanı'na taşındı. Kaloriferli, musluklarından sıcak su akan yeni bir apartmandı. Yenişehir'de yalnız beş altı Yahudi ailesi oturuyordu.

    Tanıklık Beki L. Bahar, Ordan Burdan Altmış Yılın Ardından, 1995; Tunçel 2021 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 24.

  • Ercan Apartmanı'ndan çamlı bulvar, akasyalı Tuna Caddesi'nin iki katlı bahçeli evleri, Elmadağ, Hacettepe sırtları ve Zafer Meydanı'ndaki Atatürk heykeli görünüyordu.

    Tanıklık Beki L. Bahar, Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri, 2003; Tunçel 2021 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 25.

  • Denizi özleyen Bahar'a balkondan görülen çıplak Hacettepe tepesi alacakaranlıkta bir adaya dönüşürdü.

    Tanıklık Beki L. Bahar, Ordan Burdan Altmış Yılın Ardından, 1995; Tunçel 2021 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 25.

  1. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
  2. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git

• Sezenler Caddesi

  1950'ler · Sıhhiye

  Strazburg ve Necatibey caddelerini bağlayan Sezenler Caddesi ellilerde Ankara Yahudilerinin yeni mahallelerinden biri oldu. Beki L. Bahar burada Müslüman ve Yahudi ailelerin iç içe yaşadığını yazar. Özgür Bal'ın görüştüğü bir tanığa göre aileler önce Samanpazarı'ndan Sıhhiye'ye, sonra Kızılay, Kavaklıdere ve Gaziosmanpaşa'ya yayıldı.

  Neden iğnesi yok. Cadde bugün de duruyor. Edebiyatla bağı yalnız bir anı kitabından geldiği için ayrı bir iğne koymadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ellilerde Strazburg ve Necatibey caddelerini bağlayan Sezenler Caddesi bir Yahudi mahallesine dönüştü. Müslüman ve Yahudi aileler iç içe yaşadı.

    Tanıklık Beki L. Bahar 2003, s. 118; Tunçel 2021 s. 28 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 28.

  1. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
  2. Özgür Bal. Memory, identity, home: Self-perception of identity among the Armenian and Jewish communities in Ankara. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2006. Kaynağa git

• Filiz Pastanesi

  Kızılay, Meşrutiyet Caddesi ile Karanfil Sokak çevresi

  Filiz Pastanesi Kızılay'da Meşrutiyet Caddesi ile Karanfil Sokak çevresindeydi. Halil Soyuer şair Sami Ayhan'la hemen her gün burada buluştuklarını anlatır. Necati Tonga 2016'da pastanenin Karanfil Sokak'ta hâlâ çalıştığını yazar. Yenal ve Özdamar 1950-1978 arasında yayımlanan telefon rehberlerinden ve literatürden dönemin pastanelerini çıkardı. Bu listede Filiz, Hüdaverdi, Ecevit, Funda ve Sercan'la birlikte Kolej'deki pastaneler arasında geçer.

  Neden iğnesi yok. Bugün açık olup olmadığını doğrulayamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Halil Soyuer Meşrutiyet Caddesi'ndeki Filiz'de Sami Ayhan ile hemen her gün buluşurdu. Sami Ayhan Almanya'dan yazdığı bir şiirde Milka ile Filiz'i özlemle anıyor.

    Tanıklık Halil Soyuer, Anılarla Şairler Albümü I, 1982, s. 41-42. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 200.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar. Ankara'nın 1950-1980 Dönemi Sosyal Doku Haritası ve Pastane Mekânları. İDEALKENT, Cilt 17, Sayı 47, s. 114-149. DOI: 10.31198/idealkent.1490268. 2025. Kaynağa git

• Bomonti Gazinosu

  1930'lar-1960'lar · Maltepe, eski havagazı fabrikasının yakını

  Bomonti Maltepe'de, havagazı fabrikasının yakınında bir açık hava gazinosuydu. Kaynakların çoğuna göre 1930'larda açıldı ve 1960'lara doğru kapandı. Füruzan Hüsrev Tökin 1941'de arkadaşlarıyla her akşam Kutlu'da toplanıp oradan Bomonti'ye içmeye gittiklerini yazar. Samet Ağaoğlu burada Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat'la yapılan sohbetleri anar. Zafer gazetesinin 1 Temmuz 1950 tarihli ilanı Bomonti Bahçesi'nde saz ile caz ve dansı aynı programda duyuruyordu. Saz bölümünde ses sanatçısı Sabite Tur ile piyanist Feyzi Aslangil, caz ve dans bölümünde Brezilyalı şarkıcı Elena Vargas ile İtalyan caz şefi Mario Biran vardı. İlanın ortasında Müzeyyen Senar Işıl'ın adı duruyordu, program o akşam başlıyordu. Selda Tuncer'e göre Ankara'da park gazinolarına çoğunlukla orta sınıf aileler giderdi, modern binalardaki gazinolar ise üst sınıfa alafranga müzik sunardı. Tuncer'in görüşmelerine göre 1950'lerde ve 1960'larda orta sınıftan evli çiftler de akşamları ara sıra Gar Gazinosu'na ve Bomonti'ye giderdi.

  Neden iğnesi yok. Yerinde bugün çok katlı bir otopark olduğu biliniyor ama otoparkı haritada kesin işaretleyemedik.

  Anılar ve kaynaklar (7 anı)

  • Bomonti açık hava gazinosunu Fehmi Uluer 1930'larda Maltepe'de açtı. Yeri bugünkü çok katlı otoparkın bulunduğu yerdi. 1960'lara kadar çalıştı. Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat burada sohbet ederdi.

    Tanıklık H. Akgün, Bomonti, Ankaramız, 14 Eylül 1950; Samet Ağaoğlu, İlk Köşe, 1978, s. 27, 100-101. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 251.

  • Sıhhiye'deki Bomonti Bira Parkı havagazı fabrikasının yanındaydı. Savaş yıllarında aileler evden yemek getirir, fıçıdan Arjantin denen kalın kulplu bardaklarla bira içip dans ederdi.

    Tanıklık Beki L. Bahar, Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri, 2003, s. 104, Ulusoy Tunçel 2021 s. 31 aktarımı. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 31.

  • Savaşın ilk yıllarında Yahudi Mahallesi'nde oturan ve bir ıtriyatçıda çalışan Dario Moreno kısa süre Bomonti Gazinosu'nda gitar çalıp şarkı söyledi.

    Tanıklık Beki L. Bahar, Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri, 2003, s. 104, Ulusoy Tunçel 2021 s. 31 aktarımı. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 31.

  • Füruzan Hüsrev Tökin 1941'de her akşam Kutlu'da toplandıklarını yazıyor. Oradan Bomonti'ye içmeye giderlerdi. Toplantıları Sadri Ertem yönetirdi.

    Tanıklık Füruzan Hüsrev Tökin, Öldü Ölümden Bir Şeyler Umarak, Yeditepe, 15 Kasım 1956. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 197.

  • Sadri Ertem'in yönettiği toplantılar Kutlu, Bomonti ve Buket'te başlamıştı. Sonra Şükran'da sürdü. Şahap Sıtkı dünyanın bütün şiir meselelerini kendilerinin çözdüğünü sandıklarını yazıyor.

    Tanıklık Rauf Korkmaz 2002, s. 46; Şahap Sıtkı İlter, Büyük Doğu, 27 Mart 1959, s. 16. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 225.

  • Tanık Bomonti Bahçesi'ne giderdi, açık havada sanatçılar gelir, şarkılar dinlenirdi. Gazinoya aile olarak, düğünler için gidilirdi. Gar Gazinosu'na da gitmişti ama Bomonti'ye daha sık giderdi, çünkü yazın açık havada vakit geçirmek için uygun bir yerdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçmiş emekli bir öğretim üyesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 179, 327.

  • Genç kızken Safiye Ayla'nın ve Müzeyyen Senar'ın konserlerine giderdi. Ona göre Bomonti erkek lisesinin oralardaydı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1929 doğumlu, Aşağı Ayrancılı bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 204.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
  3. Hulusi Alkan. Popüler kültür ve eğlence hayatı, Ankara'nın eğlence hayatı üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı. 2008. Kaynağa git
  4. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  5. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Gölbaşı Sineması

  1950'lerden 1980'lere · Maltepe, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Maltepe Camii'nin karşısı

  Gölbaşı Sineması Maltepe'de, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı'nda Maltepe Camii'nin karşısındaydı. Kaymaz sinemanın 1957'de açıldığını yazar, Felekoğlu'nun aktardığı Aralık 1955 tarihli bir Akis yazısı ise Gölbaşı'nı Büyük Sinema'nın işletmecisi Kazım Rüştü Güven'in sinemaları arasında sayar. Nurullah Ataç Günce'sinde burada Hitchcock'un Arka Pencere'sini izlediğini ve filmi hiç beğenmediğini yazar. Gülseren Mungan Yavuztürk bu notu 1956'ya yerleştirir. 1200 kişilik salonun sahibi Mehmet Balbudak'tı. Salon zamanla küçüldü, 1987'de 620 koltuğu vardı. Felekoğlu'na göre sinema Maltepe köprüsü yapılırken yıkıldı.

  Neden iğnesi yok. Yeri biliniyor ama edebiyatla bağı tek bir günlük notundan ibaret, bugünkü durumu da bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • 1956'da Gölbaşı Sineması'nda Hitchcock'un Arka Pencere'sini izleyip çok kötü buldu. Aynı hafta Ekmek, Aşk ve Kıskançlık'a hayran kaldı. Günce'de sinemadan son kez burada söz ediyor.

    Tanıklık Nurullah Ataç, Günce 2 s. 162-163, Mungan Yavuztürk 2016 s. 187 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Gülseren Mungan Yavuztürk, 2016, s. 187.

  • Mete Ragıp Soysal Gölbaşı Sineması'nı İnci Sineması'yla birlikte Ankara'nın en güzel, en nezih sinemaları arasında saydı. Soysal sinemayı Kavaklıdere'de andı, öbür kaynaklar onu Maltepe'de, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı üzerinde gösterir.

    Tanıklık Mete Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 171. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  1. Gülseren Mungan Yavuztürk. Ataç’ın Ankara’daki Sinema Günleri. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 180-188. DOI: 10.5505/jas.2016.02997. 2016. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 6. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 48 (2019), s. 365 vd. 2019. Kaynağa git
  3. Elif Kaymaz. An Architectural History of the Movie Theaters in Ankara. Yüksek lisans tezi, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi. 2019. Kaynağa git
  4. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  5. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Suut Kemal Yetkin'in evi

  1980'e kadar · Kavaklıdere

  Mustafa Şerif Onaran'ın anlattığına göre edebiyat evleri toplantıları Suut Kemal Yetkin'in Kavaklıdere'deki evinde başladı, sonra katılanların evlerinde sürdü. Toplantılarda şiir okunur, yeni kitaplar ve divan şiiri tartışılırdı. Yetkin 18 Nisan 1980'de ölünce toplantılar seyrekleşti ve 1980'lerin sonunda bitti.

  Neden iğnesi yok. Evin sokağı hiçbir kaynakta yok. Toplantılar da tek bir eve bağlı kalmadı.

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Suut Kemal'in evinde başlayan toplantılar sonra katılanların evlerinde sürer. Başlangıç tarihi tespit edilemiyor. Toplantılarda divan şiiri de yorumlanır, Gölpınarlı, Fahir İz ve Gökyay zaman zaman gelir.

    Tanıklık Mustafa Şerif Onaran, Cumhuriyet Kitap 2011 ve Varlık 2000 yazıları. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 276-277.

  • Hikmet Dizdaroğlu toplantılara gündem ve ön hazırlık getirilmesini ister. Topluluk bunu kabul etmez, sohbetler doğaçlama sürer.

    Tanıklık Mustafa Şerif Onaran, Hikmet Dizdaroğlu, Varlık, Ocak 2001. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 277.

  • Suut Kemal 18 Nisan 1980'de ölür. Toplantılar Onaran'ın çabasıyla seyrelerek sürer. Buyrukçu'nun 13 Nisan 1986 günlüğüne göre biri Hasan Şimşek'in Tandoğan Kültür Sokak'taki evinde yapılır.

    Tanıklık Muzaffer Buyrukçu, Dillerinde Dünya, 1998, s. 232. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 277-278.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Yaşar Nabi Nayır'ın evi

  1930'ların sonu-1946 · Bahçelievler

  Yaşar Nabi Nayır 1933'te Ankara'ya gelince önce Ulus'taki Evkaf Apartmanı'nda bekar bir odada oturdu, sonra ailesiyle Bahçelievler'e geçti. Mehmet Seyda'nın anlattığına göre ev Bahçelievler'deki Ufuk Apartmanı'ndaydı. Bahçelievler'in kooperatif evleri 1930'ların ikinci yarısında yapıldığı için taşınma büyük olasılıkla 1930'ların sonuna düşer. Melih Cevdet Anday bu evde cuma akşamları toplantılar yapıldığını yazar. Varlık 1946'ya kadar Ankara'da çıktı, o yıl İstanbul'a taşındı.

  Neden iğnesi yok. Yalnız semti biliniyor. Apartmanın adı tek bir anlatımdan geliyor. Küçük Tiyatro

  Anılar ve kaynaklar (6 anı)

  • Melih Cevdet, Yaşar Nabi'nin evinde cuma akşamları toplantı yapıldığını yazar ama ayrıntı vermez. Gaffar Güney, Sabahattin Ali ve Cevdet Kudret gelenler arasındadır.

    Tanıklık Melih Cevdet Anday, Akan Zaman Duran Zaman 1, 1984, s. 98; Kabacalı, Bedrettin Tuncel'e Mektuplar, 1995; İhsan Kudret, İhsan Benimle Çalışır mısın, 1998. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 257.

  • Öğrenci Halim Yağcıoğlu bir güz sabahı Yaşar Nabi'nin Bahçelievler'deki kapısını çalar. Duvardaki tablolar, akvaryum ve kitaplarla dolu çalışma odası onu çok etkiler.

    Tanıklık Halim Yağcıoğlu, Tanıdığım Sanatçılar 5, Çağrı, Kasım 1964, Nu. 82. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 258.

  • Yaşar Nabi 1946'da evini satıp İstanbul'a taşınır. Varlık o yıla kadar Ankara'da çıkar.

    Tanıklık Tonga'nın kendi anlatımı, kaynak göstermiyor. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 258.

  • Varlık'ın hazırlıkları İstanbul Pastanesi'nde ve Yaşar Nabi'nin evinde yapılır. Gelen yazılar incelenir, sayfalar düzenlenir, dergi paketlenir. Yaşar Nabi Hâkimiyet-i Milliye'ye geçince arkadaşları yavaş yavaş çekilir ve yük ona kalır.

    Tanıklık Mehmet Seyda ve Filiz Nayır Deniztekin. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 184.

  • Kızı Filiz Nayır Deniztekin babasının dostlarını yemekte ağırladıklarını anlatır. Konuklar arasında Oktay Akbal, Necati Cumalı, Behçet Necatigil ve Cevdet Kudret vardır. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin Rusça okutmanı Gaffar Güney de gelir.

    Tanıklık Filiz Nayır Deniztekin, Yaşar Nabi Nayır ve Varlık. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 184.

  • Tercüme Bürosu yıllarında “haftanın perşembe akşamları” Yaşar Nabi'nin evine de giderlerdi. Ressam Malik Aksel ile Rus öykülerinin az bulunur çevirmenlerinden Gaffar Güney de orada olurdu.

    Tanıklık Melih Cevdet Anday, anıları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2018, s. 445. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Bahanur Garan Gökşen ve Erol Gökşen. 1923’ten 1960’a Kadar Ankara’da Çıkan Edebiyat-Kültür ve Sanat Dergileri Üzerine Tanıtıcı Bir Kaynakça Denemesi. Kültürel Mirasın İzinde Ankara (haz. Gonca Gökalp Alpaslan, Pelin Şahin Tekinalp), Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2016, s. 121-218. 2016. Kaynağa git
  4. Özlem Makbule Taşkıran. Atatürk Döneminde Ankara'da günlük yaşam. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  5. Arzu Neslihan Akcan. Birinci ulusal mimarlık döneminde Macar eserler: Ankara örneği. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Balkan Çalışmaları Anabilim Dalı. 2024. Kaynağa git
  6. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 5. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 46 (2018), s. 427 vd. 2018. Kaynağa git

• Salim Şengil ile Nezihe Meriç'in evi

  1950'ler-1970'ler · Bahçelievler

  Seçilmiş Hikayeler ve Dost dergilerinin yayımcısı Salim Şengil ile öykücü Nezihe Meriç'in Bahçelievler'deki evi 1950'lerden 1970'lerin ortasına kadar yazarların uğrak yeriydi. Nezihe Meriç bu toplantıları Dost dergisinde Sanatçılar Arasında başlığıyla yazdı. Turgut Uyar, Cemal Süreya ve Edip Cansever gelenler arasındaydı.

  Neden iğnesi yok. Evin sokağı hiçbir kaynakta yok.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Nezihe Meriç, Bahçelievler'deki evlerinde yapılan toplantıları Dost dergisinde Sanatçılar Arasında başlığıyla yazar. Dipnotta bu yazılar Nezim imzasıyla gösteriliyor. Turgut Uyar, Cemal Süreya ve Edip Cansever gelenlerdendir.

    Tanıklık Nezihe Meriç, Nezim imzasıyla, Sanatçılar Arasında, Dost, 1959-1960 ve Salim Şengil, Anılarda Kalan Portreler, 1991. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 281.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Ahmet Tufan Şentürk'ün evi

  1970'ler-2005 · Seyranbağları

  Şair Ahmet Tufan Şentürk 1970'lerden 2005'teki ölümüne kadar Seyranbağları'ndaki evinde ayda bir şiir toplantısı yaptı. Yahya Akengin bu evi bay ve bayan şairlerin dergahı diye anar.

  Neden iğnesi yok. Kaynağın verdiği sokak bugünkü haritalarda bulunamadı.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ahmet Tufan Şentürk 1970'lerden itibaren Seyranbağları'ndaki evinde ayda bir şiir toplantısı yapar. Ev Yuva Sokak'ta, Doğuş Apartmanı'ndadır. Akengin evi “bay ve bayan şairlerin dergâhı” diye anar.

    Tanıklık Yahya Akengin, Bir Semaverlik Muhabbet, 2010; Rıdvan Çongur, 1997. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 284.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git

• Tanpınar'ın 1960 Kızılay'ı

  1930'lardan 1970'lere · Kızılay ve Bakanlıklar

  Ahmet Hamdi Tanpınar Eylül 1960'ta bir UNESCO toplantısı için Ankara'ya geldi. Adalet ve M. Ali'ye yazdığı mektupta havayı billur gibi bulur, Kızılay'ın ve Bakanlıkların söğüt ve kavaklarını över. Yeni villalar, apartmanlar ve lüks binalar da dikkatini çeker. Bakanlıklar'da İçişleri Bakanlığı'nı 1932-1934'te, Bayındırlık Bakanlığı'nı 1933-1934'te, Yargıtay binasını 1933-1935'te Clemens Holzmeister yaptı. Tarım ve Orman Bakanlığı binası 1945-1946 tarihlidir. Bayındırlık ile İçişleri bakanlıkları 1973'te, Yargıtay ile Tarım ve Orman Bakanlığı 2007'de tescil edildi.

  Neden iğnesi yok. Mektup belli bir yapıyı değil bütün bir semti anlatıyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Uğuz'un görüştüğü 25 kişiden 10'u Bakanlıklar yolunu andı. Bu yol yurttaşların yürüdüğü bir yaya yoluydu, Gıda Sergisi ve Askeri Uçak Sergisi gibi sergiler burada açılırdı. 1970'lerin ortasından sonra girişinde ve çıkışında denetim yapılan, insanların dışarıda tutulduğu kapalı bir alana dönüştü.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü Ankaralılar. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 107.

  1. Âbide Doğan. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Ankara'sı. Sosyal Bilimler Dergisi (The Journal of Social Sciences) 6(42), Ekim 2019, s. 1-10. 2019. Kaynağa git
  2. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  3. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Seymen Alayı'nın karşılaması

  27 Aralık 1919 · Dikmen sırtları ile bugünkü Genelkurmay Başkanlığı önü

  Mustafa Kemal ve Heyet-i Temsiliye 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankaralılar onları atlı ve yaya seymenlerle karşıladı, atlılar Dikmen'e kadar gitti. Kalabalığın asıl toplandığı yer bugünkü Genelkurmay Başkanlığı'nın önüydü. Gonca Gökalp Alpaslan'a göre bu yerde bugün bir Karşılama Anıtı duruyor.

  Neden iğnesi yok. Karşılama Dikmen sırtlarından bugünkü Genelkurmay Başkanlığı'na uzanan geniş bir alanda yapıldı.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Enver Behnan Şapolyo Seymen Alayı'nı Oğuzlardan kalma, yalnız milli felaket günlerinde kurulan bir gelenek olarak anlatır.

    Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Atatürk ve Seymen Alayı, 1971. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 92-93.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Oğuz Aytepe. 85. Yılında Mustafa Kemal Paşa'nın Ankara'ya Gelişi. Atatürk Yolu Dergisi, Cilt 8, Sayı 29-30, s. 31-38. DOI: 10.1501/Tite_0000000261. 2002. Kaynağa git
  3. Gonca Gökalp Alpaslan. Ankara’yı Anılardan Okumak. Koç Üniversitesi Yayınları / VEKAM, VEKAM Yayın No 80, çevrimiçi, 278 s., ISBN 978-625-8520-13-2. 2025. Kaynağa git

• Bulvardaki üç sefaret

  1920'lerin ortası-1940 · Atatürk Bulvarı ve Tahran Caddesi

  Ahmet Hamdi Tanpınar Beş Şehir'de erken başkentin yeni mimarisini anlatırken üç elçilik binasını anar. Sovyet sefareti 1920'lerin ortasında Atatürk Bulvarı'nda yapıldı. İran ve Belçika sefaretlerinin binaları 1930 dolayında bitti. Belçika'nınki bugün de büyükelçinin konutu olarak kullanılıyor. Yabancı temsilciler Ankara'nın kalıcı başkent olacağına inanmıyordu, taşınmayı hızlandırmak için İsmet İnönü 1925-1926'da elçiliklere arsa verdi. Bulvar'da Macaristan'ın elçilik binasını 1933'te Giulio Mongeri, Avusturya'nınkini 1935-1936'da Clemens Holzmeister, İtalya'nınkini 1938-1940'ta Lombardiya ve Friuli'den gelen ustalarla Paolo Caccia Dominioni yaptı. Uzgören Sovyet binasının 1970'lerde yıkıldığını ve yerine bugünkü Rus Ticaret Müsteşarlığı'nın yapıldığını yazar, Yekta Güngör Özden ise 2017'de eski binaların sefarette durduğunu anlatır. Elçilik bahçeleri halka kapalıdır, çevrelerine özellikle 1970'lerde ve 1980'lerde yüksek duvarlar ve çitler yapıldı, Bulvar'ın güney kesimindeki üçüncü derece doğal sit alanlarının çoğu da bu bahçelerdir. Yugoslavya Krallığı'nın Ankara elçiliği 1936'da Ivan Ivancic'in tasarımıyla Kosta J. Jovanovic tarafından yapıldı. Uzgören'e göre 8026 metrekarelik arazideki üç binada Belgrad'daki Dedinje Sarayı örnek alındı ve Morava yöresinin üslubu izlendi. Yerleşkede bugün Sırbistan ile Bosna-Hersek'in büyükelçilikleri var.

  Neden iğnesi yok. Belçika ile İran'ın binaları ayakta ama büyükelçilik alanlarının içinde duruyor. Sovyet sefaretinin binasının yeri ve akıbeti kaynaklarda çelişkili.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Tanpınar Sovyet sefaretini modern mimarinin kendini aradığı yılların en atılgan denemelerinden biri sayar ve büyük bir vapura benzetir. İran sefaretinin eski Sasani saraylarının hatırasından bir doğu üslubu aradığını yazar. Birkaç arkadaşıyla Belçika sefaretinin sakin, gösterişsiz ve klasik yapısını sevdiklerini söyler.

    Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, aktaran Âbide Doğan 2019. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 6.

  • Falih Rıfkı Atay anılarında Çankaya yolunda ilk elçilik binasını Sovyetlerin yaptığını yazar. Elektriğin bir gelip bir gittiği yıllarda bu binanın büyük ve süslü salonları uzun süre Ankara'nın tek lüksü olarak kaldı. Büyükelçi Suriç sık sık kalabalık davetler verir, konuklarına bol votka ve havyar ikram ederdi.

    Tanıklık Falih Rıfkı Atay, Çankaya. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 98.

  1. Âbide Doğan. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Ankara'sı. Sosyal Bilimler Dergisi (The Journal of Social Sciences) 6(42), Ekim 2019, s. 1-10. 2019. Kaynağa git
  2. Gonca Gökalp Alpaslan. Ankara’yı Anılardan Okumak. Koç Üniversitesi Yayınları / VEKAM, VEKAM Yayın No 80, çevrimiçi, 278 s., ISBN 978-625-8520-13-2. 2025. Kaynağa git
  3. M. Haluk Zelef. Ankara'da Elçiliklerin İnşa Sürecinde Az Bilinen Bir Aktör: Jacques Aggiman. Ankara Araştırmaları Dergisi 5(2), s.161-196. 2017. Kaynağa git
  4. Fatih Aydoğan. Beş Şehir’in Hafıza Mekânları. Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR) 39, Bahar 2016, s. 29-60. 2016. Kaynağa git
  5. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  6. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Söğütözü mesire yeri

  1930'lar-1950'ler · Söğütözü, Çiftlik tarafı

  Söğütözü 1930'lardan beri Ankaralıların kır gezilerine gittiği bir mesire yeriydi. Sezai Karakoç'un anlattığına göre Mülkiye'deki sınıfı 20 Nisan 1952 Pazar günü buraya gezi yaptı ve Karakoç arkadaşlarının ısrarıyla Monna Rosa'yı okudu. Şiirin ilk nerede yayımlandığı kaynaklarda farklı geçiyor. Karakoç Hisar dergisini anar, Necati Tonga ise ilk bölümün Mülkiye dergisinin 4 Aralık 1952 sayısında çıktığını yazar.

  Neden iğnesi yok. Mesire yeri bugünkü Söğütözü'nün içinde kaldı, tam yeri belli değil. Mülkiye Binası

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Geziye katılan Cevat Geray ertesi gün şiiri istedi ve Hisar dergisindeki arkadaşlarına götürdü. Karakoç'a göre şiir Hisar'da çıkınca o tür şiirler yazmak moda oldu.

    Tanıklık Sezai Karakoç, Hatıralar XLIX, Diriliş 1989. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 170-171.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Bengi Su Ertürkmen Aksoy, Nihan Oya Memlük Çobanoğlu ve Bilge Beril Kapusuz Balcı. Ankara Spor Kulüpleri Etkinliklerinin Rekreatif Boş Zaman Etkinliğine Dönüşümü ve Yeni “Mahal”lerinin Üretimi: 1922-1946. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 10(2), s. 177-201. DOI: 10.5505/jas.2022.24119. 2022. Kaynağa git

• Dikmen, Ayrancı ve Frenközü bağları

  Milli Mücadele yıllarından 1960'lara · Şehrin güneyindeki bağlar, Dikmen ile Ayrancı arası ve Küçükesat'ın yanı

  Dikmen ve Ayrancı eski Ankara'nın bağlık semtlerindendi, Ankaralılar yazın bağlara göçerdi. 1920'lerde mebuslar ve memurlar da bu bağlarda ev kiraladı. Besim Atalay Milli Mücadele yıllarında aylığının 25 lirasını Ayrancı'daki evin kirasına verdiğini ve Meclis'e bir saat yürüdüğünü anlatır. Sonradan Türközü diye anılan Frenközü bağları Küçükesat bağlarının yanındaydı. Fatma Ahsen Turan'a göre hafta sonları âşıklar burada saz çalıp söylerdi. Aka Gündüz de Dikmen'de bir bağ evinde otururdu. Ahmet Muhip Dıranas'ın anlattığına göre evin kuyusu yakınında yaşlı bir yılanla dost olmuş, onu sofra artıklarıyla beslemişti. Yazar bazı romanlarını Dikmen tarihiyle bitirdi ve bu bağları romanlarına taşıdı. Bulvar'ın güney kesimine yakın Kavaklıdere ve Çankaya vadilerinde de Ankara'nın bağları vardı. Resuloğlu'nun görüştüğü Kavaklıdereliler Tunalı'nın bağlık bahçelik olduğunu, Esat Dörtyol'un yukarısının 1963'te yeni evler yapılmaya başlanana kadar tepelere dek bağ evleriyle dolu olduğunu anlatır. Bu bağlar kentin hızla yapılaşmasıyla yok oldu.

  Neden iğnesi yok. Bağlar geniş alanlardı, bugünkü semtlerin içinde kaldılar. Sınırlarını veren bir kaynak yok.

  Anılar ve kaynaklar (11 anı)

  • Halide Edip'in Ateşten Gömlek romanında İhsan mebus amcasının kızıyla Dikmen bağlarında dolaşır. Kız ona Dikmen Bağı'nda bir söğüt altında çektirdiği fotoğrafla bir aşk mektubu yollar.

    Edebi eserden. Halide Edip Adıvar, Ateşten Gömlek. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 358.

  • Aka Gündüz'ün Dikmen Yıldızı romanında Yıldız'ın babası Kamil Bey, Osmanzade Hamdi Bey ile Dikmen'deki bağında gül fidanı yetiştirir. Amaçları bu çiçeksiz beldeye çiçek merakı aşılamaktır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 359.

  • Dikmen Yıldızı'nda Dikmen şehir merkezine uzaktır. Karakoldaki odacı Yıldız'a Öteyüz'den mi geldiğini sorar. Yıldız Dikmen bağlarından geldiğini söyler. Çarşıya gidişini “şehre indim” diye anlatır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 368-369.

  • Ben Öldürmedim Kokain romanında kahraman arkadaşı Süleyman Bey'in Dikmen bağlarındaki çiftliğine misafir olur. Kahramanlar burayı Ankara'nın en güzel yeri diye anlatır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Ben Öldürmedim Kokain. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 360.

  • Çapkın Kız romanında kahraman gezinti arkadaşlarıyla Ayrancı bağlarında tanışır. Yazar Ayrancı'yı sağını Çankaya'ya, solunu Dikmen'e vermiş mutlu bir bölge diye anlatır. Ayakları ise kiremit ve zevksizlik yığını olan şehre uzanır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 358.

  • Romanda Ayrancı'dan Dikmen Yıldızı'nın birkaç yıl önce oturduğu köşkün balkonu görünür. Bağlarda kınalı keklikler ve kuyu başında gülümseyen Ankara kızları vardır. Kızlar seher ayazında iğde çiçeği toplayıp şurup kaynatır.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 358-359.

  • Çapkın Kız ve arkadaşları Frenközü'nden Mühye Köyü'ne ata binerek gider. Yanlarında on bir zabit ve kumandanları İsmail Hakkı Bey vardır. Barsak boğazından sapıp küçük gölden büyüğüne geçerler. Dönüşte Keklikpınarı üzerinden Dikmen'e çıkılması önerilir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Çapkın Kız. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 359.

  • Bir Şoförün Gizli Defteri'nde Aka Gündüz kendini de romana koyar ve oturduğu Dikmen semtini Dağ mahallesi diye tanıtır. Karşısında Adliye Vekâleti Hukuk İşleri Müdürü, sağında Emniyet-i Umumiye şefi, solunda Şehremaneti mektupçusu, arkasında Fırka Başkatibi oturur. Yazar mahallesini polis müdürünün iş odasına benzetir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 370.

  • 1940'larda Aşağı Ayrancı hâlâ köy gibiydi. Meneviş Sokak Ayrancı'nın merkeziydi, aşağı kesime Tatar mahallesi derlerdi ve inekleriyle mandıracılar orada otururdu. Sabahları sütü çoğunlukla kadınlar pırıl pırıl güğümlerle getirirdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda Ulus'tan Ayrancı'ya taşınmış bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 77.

  • Ailesinin bağı Türközü'nde, anneannesininki Küçükesat'taydı. Çocukken bir tepe inip bir tepe çıkarak iki bağ arasında gidip gelir, ikinci tepeye varınca el sallar, annesi de onu görürdü. O zaman herkes birbirini tanırdı, “yedi dönüm sekiz dönüm bağ içinde bi tane ev” vardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, çocukluğu Türközü ve Küçükesat bağlarında geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 207-208.

  • Ailesinin Türközü'ndeki bağı piknik için çok güzel bir yerdi, bütün akrabalar ve aile dostları oraya pikniğe gelirdi. Meyve bahçesinin hemen yanından bir dere akardı, içinde balıklar kıpırdardı. Armut ve daha sayamayacağı kadar çok meyve vardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, çocukluğu Türközü ve Küçükesat bağlarında geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 172.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Ankara'sının Devraldığı Edebî Miras: Cumhuriyet Dönemine Kadar Ankara'daki Edebiyat Hayatı ve Edebiyat Mahfilleri. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 2(2), s. 184-202. DOI: 10.5505/jas.2014.10820. 2014. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. İlber Ortaylı. Ankara’nın Eski Bağevleri. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 112-115. 2014. Kaynağa git
  4. Banu Öztürk. 1918-1938 yılları arasında Ankara'da sosyal ve kültürel hayat. Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı. 2019. Kaynağa git
  5. Sezin Seda Altun. Romanda bir kent imgesi olarak Ankara: 1920-1955. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  6. TBMM Kültür ve Sanat ve Yayın Kurulu. Milli Mücadelede Ankara : Ankara, 28 Nisan 1986. TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları No. 19. TBMM Kütüphanesi kayıt 11543/1768. 1986. Kaynağa git
  7. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git
  8. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  9. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git
  10. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Çankaya dergisi

  Mayıs 1928 · Çankaya

  Mayıs 1928'de Ankara'da Çankaya adlı bir dergi tek sayı çıktı. Barnas, Yunan mitolojisindeki Parnassos dağının o günkü yazımıdır ve Ahmet Ağaoğlu bu sayıda Çankaya'yı Türk'ün Barnas'ı diye andı. Aynı sayıda Hikmet Şevki'nin Çankaya adlı bir hikayesi de vardı. Hatice Gündoğan'a göre Çankaya dönemin hikayelerinde öne çıkan ilk semttir.

  Neden iğnesi yok. Dergi bir yapıyı değil Çankaya'nın kendisini anlatıyor.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Ahmet Ağaoğlu derginin ilk sayısındaki yazısında eski Yunanlıların ilhamı Barnas Dağı'ndan aldığını hatırlatır. Türk gençliğinin ilhamını Çankaya'dan alacağını yazar.

    Alıntı Ahmet Ağaoğlu, Çankaya, Çankaya dergisi sayı 1. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 194.

  • Hikmet Şevki'nin Çankaya hikayesinde İstanbul'daki buhran Naci Efendi'yi Anadolu'ya taşınmaya iter. Ankara'da sokaklarda gördüğü askerlerin ve halkın kararlılığı ona umut verir. Hikayede Süheyla Çankaya'nın havasında ruhundaki dertleri dindiren bir güç bulur ve burayı bütün memlekete istiklal havası sunan vatan köşesi diye över.

    Edebi eserden. Hikmet Şevki, Çankaya hikayesi, Çankaya dergisi sayı 1. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 407-408.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Ebrar Yeniçerioğlu. 1928-1929 yıllarında Ankara basınında edebî hareketlilik. Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2024. Kaynağa git

• Veled Çelebi'nin Ankara'daki evleri

  1921-1953 · Önce Çankaya bağları, sonra Mithatpaşa Caddesi ve Olgunlar Sokağı

  Veled Çelebi İzbudak 1921'de Ankara'ya geldi ve önce Mevlevihane'de konuk oldu. Biyografisini yazan Nevin Korucuoğlu'na göre ailesini getirtince Atatürk'ün isteğiyle Çankaya'daki bağ evlerinde oturdu. Aile önce Pembe Köşk'ün yerindeki bağ evinde, sonra Gül Bahçesi diye anılan bir arsadaki evde kaldı. Pembe Köşk adı hem İsmet İnönü'nün evine hem Atatürk'ün 1932'de taşındığı yeni köşke verildiği için hangi yerin kastedildiği belli değil. Aile sonra şehrin merkezine, Mithatpaşa Caddesi'nde tek katlı bir eve, ardından Olgunlar Sokağı'nda bir apartman dairesine taşındı. Veled Çelebi 1953'teki ölümüne kadar Ankara'da yaşadı.

  Neden iğnesi yok. Evlerin hiçbirinin yeri bilinmiyor. Biyografi yazarının andığı Pembe Köşk adı da iki ayrı yapıya verilir.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • 1925'te Kastamonu dönüşü istasyondaki karşılamanın ertesi sabahı Atatürk çok erken Veled Çelebi'nin Çankaya'daki evine gelir. İkram edilen kahveyi içerken Kastamonu konuşmasını anlatır. İstasyonda Çelebi'yi gücendirmiş olmaktan çekinmiştir.

    Tanıklık Nevin Korucuoğlu, Veled Çelebi İzbudak, Gündoğan aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 127.

  • Çankaya'dan merkeze inince Çelebi Mithatpaşa Caddesi'ndeki tek katlı evde oturur. Hasan Ali Yücel onu burada ziyaret eder, birlikte Mevlana'nın rubailerini konuşurlar.

    Tanıklık Nevin Korucuoğlu, Veled Çelebi İzbudak. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 126.

  • Mithatpaşa yıllarında Çelebi her akşamüstü Yenişehir'in tek eczanesinin önünde oturur. İnce uzun sakalı ve nükteli konuşmasıyla burayı bir sohbet yerine çevirir. Kızılay'da oturanlar onu birkaç dakika görmek için eczaneye uğrar.

    Tanıklık Nevin Korucuoğlu, Veled Çelebi İzbudak. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 127.

  • Eczane sohbetine gelenler arasında Ulus gazetesi yazarlarından Nurettin Artam da vardır. Gündoğan'a göre burayı daha çok 1940-1950 kuşağı ziyaret eder.

    Tanıklık Nevin Korucuoğlu, Veled Çelebi İzbudak. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 127.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  3. Necdet Aysal. Mustafa Kemal Paşa'nın Ankara'da İlk Günleri "Ziraat Mektebi". Atatürk Yolu Dergisi, Cilt 10, Sayı 39, s. 359-396. DOI: 10.1501/Tite_0000000107. 2007. Kaynağa git

• Sadri Maksudî Arsal'ın evi

  1930-1935 · Yenişehir, Atatürk Bulvarı ile Mithat Paşa Caddesi'nin köşesi

  Adile Ayda'nın anlattığına göre babası Sadri Maksudî Arsal 1930-1935 arasında Yenişehir'de, Atatürk Bulvarı ile Mithat Paşa Caddesi'nin köşesinde bahçe içinde iki katlı küçük bir evde oturdu. Evin kapısı edebiyatçılara açıktı. Mithat Paşa Caddesi tarafındaki üç katlı komşu apartmanın orta katında da 1928'den beri milletvekili olan şair Celal Sahir eşi ve oğullarıyla otururdu. Celal Sahir 1935'te öldü.

  Neden iğnesi yok. Köşenin hangi yanında olduğu bilinmiyor, bütün anlatı tek bir tanığa dayanıyor.

  Anılar ve kaynaklar (5 anı)

  • Sadri Maksudî Türk Ocağı'nın İlim ve Hars Heyeti üyesidir. Arkadaşlarıyla Meclis'te ve Türk Ocağı'nda buluşur, yakınlarıyla evinde siyasi ve edebi sohbetler yapar.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken, Gündoğan'ın özeti. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 178.

  • Hisar Ankara'da Hamdullah Suphi ile birlikte Sadri Maksudî Arsal'ın evindeki fikir ve edebiyat toplantılarına katılır.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 142.

  • Hisar'ı eve ilk kez Hamdullah Suphi getirir. Hisar o sırada İstanbul'dan yeni gelmiştir ve iş aramaktadır. Ama Hamdullah Bey'e fikirlerini yüzüne söylemekten çekinmez.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 179.

  • Fazıl Ahmet eve gelip Adile'ye Albert Samain'in Le Chariot d'or kitabını ve kendi Fazıl Ahmet adlı kitabını hediye eder. Sadri Maksudî ile çaydan, uykusuzluktan ve sinir ilaçlarından konuşurlar. Sonra Atatürk-İnönü ilişkisine dair siyasi dedikodulara geçerler.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 178.

  • Mehmet Emin, Hamdullah Suphi gibi Ocakçılar bu evde buluşunca ağızlarından “Zavallı Yakup!” sözü eksik olmaz. Yakup Kadri o sırada akciğer rahatsızlığı çekmektedir.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 179.

  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Veysel Hasar. Atatürk Döneminde Ankara Halkevi ve faaliyetleri (1932-1938). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı. 2022. Kaynağa git

• İngiliz sefaretindeki çay daveti

  1930'lar · Çankaya, bugünkü Şehit Ersan Caddesi

  İngiltere'ye büyükelçilik için Çankaya'da verilen arsa Temmuz 1926'da teslim edildi, ilk binanın çizimleri Mayıs 1929'da hazırlandı. İngilizler Ankara'ya taşınan son elçiliklerdendi. Adile Ayda'nın anlattığı çay daveti büyük olasılıkla 1930 ile Abdülhak Hâmit'in öldüğü 1937 arasına düşer.

  Neden iğnesi yok. Büyükelçilik bugün de çalışıyor ve ziyarete açık değil.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Adile Ayda, Abdülhak Hâmit'i İngiliz sefaretindeki bir çay davetinde gözler. Şair çizgili pantolon ve jaketatay giymiştir, yakasında beyaz karanfil, gözünde tek gözlük vardır. Ayda'nın babası Sadri Maksudî şairle uzun bir sohbete dalar. Ayda'ya göre Hâmit kesik kesik konuşur, iltifatlar yağdırır ve espriler yapar.

    Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 140-141.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. M. Haluk Zelef. Ankara'da Elçiliklerin İnşa Sürecinde Az Bilinen Bir Aktör: Jacques Aggiman. Ankara Araştırmaları Dergisi 5(2), s.161-196. 2017. Kaynağa git
  3. Sezin Seda Altun. Romanda bir kent imgesi olarak Ankara: 1920-1955. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  4. Cemile Burcu Kartal. Değişen iktidar ilişkileri içinde iki kentin dönüşümü: İmparatorluk'tan Cumhuriyet'e- payitaht İstanbul'dan makarr-ı hükümet Ankara'ya (Dönem basınına yansıyan tartışmalarla: 1920-1940). Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı. 2012. Kaynağa git

• Cevdet Kudret ile İhsan Kudret'in evleri

  1937-1939 · Önce Cebeci'de Konservatuvar'ın karşısı, sonra Meşrutiyet Caddesi'nin bir köşesi

  İhsan Kudret'in anlattığına göre Cevdet Kudret 1937 sonbaharında Ankara Devlet Konservatuvarı'na edebiyat öğretmeni olunca okulun Cebeci'deki binasının tam karşısında bir ev kiraladılar. Atatürk'ün ölümünden sonra Cevdet Kudret Ankara Lisesi'ne atandı ve aile Meşrutiyet Caddesi'nin köşesindeki bir apartmanın alt katına taşındı.

  Neden iğnesi yok. İki evin de binası bilinmiyor, bütün bilgi İhsan Kudret'in anılarına dayanıyor. Musiki Muallim Mektebi

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Konservatuvar'ın karşısındaki ev hole açılan salon-salamanje düzenindedir, iki yatak odası ve arkada bir bahçe vardır. İhsan Hanım salonu Mersin'den kalma Viyana malı Thonet takımla döşer. Hole kömür sobası kurulur. Ona göre bu Ankara'da yaşamanın bir nimetidir, Anadolu hâlâ odun ve tezek yakar.

    Tanıklık İhsan Kudret, İhsan Benimle Çalışır mısın? Anılar. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 155-156.

  • Evin pencereleri sokaktan aşağıdadır ve geçenlerin yalnız dizden aşağısı görünür. Cevdet Kudret burada Apartıman şiirini yazar ve Hasan Ali Yücel'e ithaf eder. Evi şehir insanını gözlediği bir atölye gibi kullanır.

    Tanıklık İhsan Kudret, İhsan Benimle Çalışır mısın? Anılar. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 156-157.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Yenişehir'in ilk yılları

  1925'ten 1970'lere · Yenişehir

  Yenişehir 1925'te çıkan bir kanunla kamulaştırılan topraklarda Lörcher'in planına göre kurulmaya başlandı, Jansen planıyla gelişti. Ankara Belediyesi 1926'da bugünkü Sıhhiye çevresinde 405 evin yapımına başladı. Dönemin yazarları yeni şehri bahçe duvarlarıyla, asfalt sokaklarıyla ve eski Ankara'dan uzaklığıyla anlattı. Jansen planı tek bir kent merkezi gözettiği için Yenişehir'e ayrı bir ticaret bölgesi ayırmadı, zamanla hemen her sokakta dükkan açıldı. Ticari kullanımlar İlkay'a göre 1930'ların ortasında yaygınlaştı, Uzgören'e göre pastaneler, lokantalar ve sinemalar 1930'ların sonunda ve 1940'ların başında Sıhhiye tren köprüsünü aşıp yeni apartmanların zemin katlarına yerleşti. 1950'lerin başındaki imar kararlarıyla zemin katların pasaja dönüşmesine ve bitişik nizama izin verildi, üç katlı binalar dört, Bulvar'dakiler beş kata çıktı. 1960'ların ikinci yarısında Kızılay'da Onur, Rumeli Han, Soysal, Yeni Konak, Moda Çarşı ve Kalabalık gibi çok sayıda çarşı ve iş hanı yapıldı, bunların çoğunu Demirtaş Kamçıl ile Rahmi Bediz gerçekleştirdi. Sıhhiye Meydanı ve meydandaki demiryolu köprüsü eski kent ile yeni kent arasında resmi olmayan bir sınırdı. 1930'ların sonunda ve 1940'ların başında pastaneler, lokantalar, dükkanlar ve sinemalar köprüyü aşıp Yenişehir'e ulaştı, modern apartmanların zemin katlarında açıldı.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, yeni kurulan semtin kendisi.

  Anılar ve kaynaklar (19 anı)

  • İhsan Kudret 1938 baharında akasyaların bakımını anlatır. Mavi tulumlu adamlar ucu makaslı uzun sopalarla kuru dalları ayıklar. Yeni şehrin sokakları asfalttır, toz ve çamur yoktur.

    Tanıklık İhsan Kudret, İhsan Benimle Çalışır mısın? Anılar. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 156.

  • Ankara romanında Selma Hanım Taceddin Mahallesi'nden Yenişehir'e taşınır ve oranın soğukluğundan yakınır. Bahçe duvarlarıyla ayrılmış evler ona birer fildişi kule gibi gelir.

    Edebi eserden. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369.

  • Romanda Selma Hanım'ın kocası balolarda yabancı bir kadınla flört eder. Bu flört Yenişehir salonlarında dilden dile dolaşır. Selma Hanım kadının sosyal hayata ancak çalışarak katılabileceğine inanır.

    Edebi eserden. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 348.

  • Sadri Ertem'in “Dünya Şaheserleri Antolojisi” hikayesinde Ankara bir mozaiğe benzetilir. İstasyonun yanındaki köprü altı bir kapıdır. Bu kapıdan geçince modern bir şehrin, yani Yenişehir'in içine girilir.

    Edebi eserden. Sadri Ertem, Dünya Şaheserleri Antolojisi hikayesi. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 410.

  • Nahit Sırrı Örik 1935'te Varlık'ta çıkan Ankaramız İçin yazısında İsmet Paşa Mektebi'nin karşısındaki sırtta oturduğunu anlatır. Mahallesini bazı Yenişehir kibarlarının içinden geçmeye bile katlanamayacağı bir yer olarak tarif eder.

    Alıntı Nahit Sırrı Örik, Ankaramız İçin, Varlık 1935. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 164.

  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu Ankara romanında Yenişehir'den Kavaklıdere'ye uzanan yoldaki villaları anlattı. Romana göre bu yolda kulesiz ya da saçaksız bir villaya rastlamak imkansızdı. Birbirini örnek alan bu kuleli, geniş saçaklı evler çevresi hendeklerle kuşatılmış derebeyi şatolarına benziyordu.

    Edebi eserden. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 105.

  • Başbakan İsmet İnönü at üstünde Tuna Caddesi'nden geçer, İncesu Deresi'nin ötesindeki kırlara, bugünkü Küçükesat sırtlarına giderdi. Tanık yanında eşinin de olduğunu sanıyordu. Çocuklar atlıları görünce dışarı çıkıp selam dururdu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Yenişehir'de büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 132, 341.

  • Yan evlerinde İzmirli bir milletvekili otururdu, bu evin hanımının düzenlediği günlere Mevhibe İnönü de gelirdi. Tanık okuldan dönünce kapıda dizilen siyah arabaları pencereden görürdü. Koruma yoktu, yalnız şoförler biraz ötede beklerdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Yenişehir'de büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 152, 341.

  • Tanığın ailesi 1938'de Nallıhan'dan Yenişehir'e taşındı. Tanık bunu “çok özür dilerim, sınıf atlamış gibi olduk” diye anlattı. Kılık kıyafetleri temiz ve düzgündü, bir avantajları da apartman sahibi olmalarıydı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de yaşamış bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 152.

  • Karne yıllarında şeker yalnız karneyle, kesme şeker olarak verilirdi. Tanığa göre Sağlık Bakanlığı'nın bugünkü yerinde Bakanlığa ait memur evleri vardı, yılını hatırlamadığı bir selde bakan ve milletvekili evlerinin depolarını su bastı. Depolarda saklanan şeker sandıkları ortaya çıktı, halk karneyle inlerken bu olayı bütün gazeteler yazdı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçmiş emekli bir öğretim üyesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 134, 325.

  • 1940'larda Yenişehir zamanın en konforlu yeriydi, sineması bile pahalıydı. Tanık bu yüzden oraya az gider, çoğu zaman Ulus'ta gezerdi. Yenişehir'de üç dört katlı binalardan başka bina görülmezdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'ta Ankara'ya gelmiş bir orman mühendisi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 171.

  • Güzel vitrinli, ad yapmış mağazalar Bulvar'daydı. Tanık üniversiteye giderken Paşabahçe'nin vitrininde siyah kadife üstüne dizilmiş kesme kristallerin abajur ışığında pırlanta gibi parladığını görürdü. Fiyatlar yüz yirmi beş lira kadardı, babasının verdiği aylık otuz kırk liralık harçlıkla kristal likör takımını alamadı ama hayalini kurdu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Yenişehir'de büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 97, 344.

  • Özden o yılların Ankara'sını “kırk ikindi” denen yağmurlarla andı. İkindi üzeri bir yağmur yağar, her yer pırıl pırıl olur, ardından güneş açardı. Kızılay'da ağaçlar kuşlarla doluydu, serçelerin pislikleri omuzlarına dökülürdü.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 158.

  • Tanık 1950'lerde Anafartalar Caddesi'nde çalışırken Kızılay'ı gözlerdi, bekar terzi arkadaşlarıyla buraya gezmeye gelirdi. Ona göre Kızılay Ulus'tan daha kalburüstüydü. Ulus'ta orta sınıf alışveriş yapardı, Kızılay'da ise memurlar, imkanı olanlar ve üst gelir grubu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda çocukken Ankara'ya gelmiş bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 78.

  • Tanığa göre Kızılay'a akın 1957-1958 dolayında başladı. Apartmanların giriş katlarını yıkıp dükkan yaptılar. İş merkezi böylece Ulus'tan Kızılay'a yavaş yavaş kaydı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'larda çocukken Ankara'ya gelmiş bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 141.

  • Pasajlar onlara biraz moderniteyi getirdi, bugün AVM yeni kentlilere ne anlatıyorsa pasaj da onlar için oydu. Vitrinlerde Amerikan malı gömlekler olurdu. Bir dükkan bütün vitrine tek bir gömlek koyardı, ama güzel bir gömlek.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Kocatepe'de büyüyen emekli bir planlamacı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 110.

  • Mete Ragıp Soysal'a göre özellikle 1969'dan önce televizyon olmadığı için insanlar gezer, sosyal hayat canlı olurdu. Dükkan sahibiyle tezgahtar arasında büyük bir gelir farkı yoktu. Tezgahtar haftada bir de olsa Kızılay'da bir lokantaya gider, ayda bir ailesini gazinoda matineye götürürdü.

    Tanıklık Mete Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 112.

  • Sevgi Soysal 1973'te yazdığı romanında sandviççilerin kısa sürede bütün kente yayıldığını anlattı. Sandviç yemek çoklarına göre kendi başına bir yenilikti. Romana göre “Kızılay'daki, Yenişehir'deki, başka işe yaramayacak bütün mağaza boşlukları, apartman dehlizleri, kömürlük artıkları, sandviççi oldu”.

    Edebi eserden. Sevgi Soysal, Yenişehir'de Bir Öğle Vakti. Okuduğumuz kaynak Merve Kurt Kıral, 2020, s. 78.

  • Kızılay'da bir sandviççi ile Dedem vardı, sandviççinin sosisli sandviçleri harikaydı. Dedem de döner satmaya başladı, döneri ekmek arasına koyarlardı ve orada oturacak yer bulmak imkansızdı. Oraya gitmek onlar için bir tür toplumsal statüydü.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'larda ve 1970'lerde Küçükesat'ta büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 188.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Çağlar Dölek. Erken Cumhuriyet Ankarası’nda Emeği Zapt Etmek: Altındağ’da Polisin Toplumsal Tarihi. Mülkiye Dergisi, Cilt 43, Sayı 1, s. 63-110. 2019. Kaynağa git
  3. Nehir Durna. Ankara’nın Bellek Mekânları: Seksen Yıllık Bir Dönüşümün Sözlü Tarih Denemesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 10(1), s. 127-153. DOI: 10.5505/jas.2022.07269. 2022. Kaynağa git
  4. Güven Dinçer. Ulus’tan Samanpazarı’na Anafartalar Caddesi’nin Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 36-60. 2014. Kaynağa git
  5. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  6. Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git
  7. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  8. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  9. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  10. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Cebeci ve Kayaş bahçeleri

  1920'lerden 1980'lere · Cebeci ile Hatip Çayı boyunca Kayaş

  Afganistan elçisi Ahmet Han'ın anlattığına göre Milli Mücadele yıllarında Cebeci'de Abidin Paşa Köşkü, kerpiç evli Boşnak Mahallesi ve tarlalar vardı. Cebeci Çayırı şehrin spor ve panayır alanıydı. Ankaralıların gezinti yerlerinden biri de Cebeci'den Kayaş'a uzanan Hatip Çayı vadisindeki bahçelerdi. Arabası olanlar ya da fayton kiralayanlar Kayaş bahçelerine giderdi, Kayaş'a trenle de gidilirdi. Cebeci Çayırı'na yapılacak stadyumun planı 1957'de onaylandı, stadyum çayırın kamuya kalan kesimine yapıldı. Cantek ve Zırh'a göre 37 bin kişilik stadyumun yapımı 1972'de bitti, Güven Dinçer ise inşaatın 1963'te başlayıp 1967'de bittiğini ve stadın 25 bin kişilik olduğunu yazar. Dörtyol'daki aile bahçesinde ve Cebeci Gazinosu'nda Nezahat Bayram, Ahmet Gazi Ayhan gibi halk müziği sanatçıları çalıştı. Şehremaneti 1927'de Cebeci'de ve İsmetpaşa'da memurlar için 291 ev yaptı, semtte zamanla hastaneler, yüksekokullar ve Devlet Konservatuvarı açıldı, Cebeci 1935-1950 arasında kentin sayılı gözde semtleri arasına girdi. 1950'lerde çayırda Orhan Ersin'in gezici kumpanyası oynar, yaz aylarında İsmail Dümbüllü temsil verirdi. Ankara Radyosu'nun halk müziği sanatçısı Hacer Buluş'un 1950'lerden başlayarak çayırda işlettiği açık hava sinemasında önde hususi denen pahalı koltuklar, arkada semaverden çay ve nargile içilen bir aile salonu vardı, Zeki Müren konserleri de burada verildi. Ankara'nın ilk mahalle sineması da Cebeci'de açıldı ve semt kısa sürede sinemalarıyla tanındı, 1980'lere gelince bu sinemaların çoğu düğün salonuna dönüştü.

  Neden iğnesi yok. Çayır da bahçeler de geniş alanlardı, bugünkü semtlerin içinde kaldılar.

  Anılar ve kaynaklar (23 anı)

  • Aka Gündüz'ün Dikmen Yıldızı romanında Nedim arkadaşlarıyla Kayaş'a kır eğlencesine gider.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Dikmen Yıldızı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 359.

  • Üç Kızın Hikayesi romanında Betigül ve arkadaşları Kayaş bahçelerinde eğlenip trenle döner. Başka bir gün Beti ile Filik Cebeci kırında buluşur.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Üç Kızın Hikâyesi. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 359.

  • Bir Şoförün Gizli Defteri'nde Çiler Paris dönüşü Cevriye Hanım ile Cebeci'de tek katlı bir eve yerleşir. Evde elektrik, telefon, aşçı ve hizmetçi vardır. Romanda bu ev bir randevu evidir.

    Edebi eserden. Aka Gündüz, Bir Şoförün Gizli Defteri. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 369-370.

  • O yıllarda Tuna Caddesi Bulvar'dan Hıfzıssıhha'ya, Cebeci fidanlığına kadar uzanırdı, fidanlık da Yenişehir Pazarı'ndan Kurtuluş'a kadar giderdi. Tanık ve yakınları fidanlığın içinden korkarak Kurtuluş'a geçerdi. Annesiyle babasından duyduğuna göre fidanlık Ankara'nın çok eski bir mezarlığıydı, babası orayı kazınca bulduğu bir kafatasını eve getirip annesini korkutmuştu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1930'larda Yenişehir'de büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 129, 337-338.

  • Ankara'da doğan tanıkların çocukluğunda fidanlık Tuna Caddesi'nin bittiği yerden Abidinpaşa'ya uzanan ormanlık bir alandı, çocuklar orada aileleriyle uçurtma uçururdu. Bir tanığın babası 1940'larda uçurtma yapıp çocuklarıyla Kurtuluş sırtlarına çıkardı, tepede hiç ev yoktu. Çocuklar Cebeci Çayırı'nda da futbol oynardı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Ankara'da doğmuş tanıklar. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 132, 341.

  • Özden 1951-1952'de Hukuk Fakültesi öğrencisiyken Cebeci'deki öğrenci yurdunda kalıyordu. Cebeci Stadyumu'nun karşı tarafında, Kurtuluş'tan Dikimevi'ne giderken Trafik Müdürlüğü'nün köprüsünün altından geçince, dört yola çıkmadan solda öğrenci lokantaları vardı, ünlü yemekleri pilav üstü barbunya pilakiydi ve yanında ayran içilirdi. Öğrencilerin doyuncaya kadar yemeye parası yetmezdi, bu lokantalarda kızlı erkekli yemek yenirdi.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 183, 364.

  • Mete Ragıp Soysal'ın gençlik yıllarında Cebeci Dörtyol'da bir açık hava sineması ve yazlık sinemalar vardı. Kukla Kebap'ın sahibi orada kukla oynatırdı, çocuklar “Hadi Amca! Hadi Baba” derdi. Lokantanın adı buradan geldi, bütün gençler ve çocuklar oraya giderdi.

    Tanıklık Mete Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 171-172.

  • Ruşen Keleş Cebeci Çayırı diye bir alanı andı, sonradan oraya stadyum yapıldı. Ona göre üç katlı binalar önce beş, 1950'lerden sonra yedi sekiz kata çıkarıldıkça kent kimliğini kaybetti, oysa Jansen Kale'nin kentin her yerinden görünmesini önermişti. Asistanlık yıllarında alt kattaki odalardan Kale görünürdü, 1960'lardan sonra görünmez oldu.

    Tanıklık Ruşen Keleş, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 153.

  • İlkokulu Hamamönü'ndeydi, Cebeci'deki evlerinden oraya kadar yürürlerdi. Arabaları yoktu, babası onu okula götürür, sonra işine giderdi. Babası ekin tarlalarının arasından yola kadar yürüyüp iz açar, kardeşi onun ardından, kendisi de en arkadan yürürdü.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1930'larda Cebeci'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 72.

  • Eski Cebecilerin bir kısmı semtin taşra dokusunu özlemle andı. Hatip Çayı'nın üzerinde bir su değirmeni, kıyısında sebze bahçeleri vardı, sokaklarda erik ve ıhlamur ağaçları dururdu. Eski adı Balkiraz olan Abidinpaşa'da üzüm yenen bağlar vardı, Cebeci Camii'nin yukarı tarafı “su akan, böğürtlenli, yeşil” bir yerdi.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü eski Cebeciler. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 151-152.

  • Cebeci'nin eski aileleri 1930'larda ve 1940'larda çayırda yapılan koç dövüşlerini hatırladı. 1950'lerde Hacettepe'den yaşıtı erkek arkadaşlarıyla gelip Çamlık'ta ve Cebeci Çayırı'nda piyasa yapan bir görüşmeci dönemin ünlü ip cambazı Rıfat Telgezer'in gösterilerinin heyecanla izlendiğini anlattı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü eski Cebeci aileleri ve çocukluğu 1950'lerde Hacettepe'de geçen biri. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 158.

  • 10 Ağustos 1951'de kuzeni ve tanıdıkları iki kardeşle birlikte Kurtuluş Tren İstasyonu'nun çukur tarafındaki Açıkhava Çiçek Sineması'nda toplu sünnet oldu. Sünnetten önce kardeşlerin babası “biz kurbanlıkları” Morris marka taksileriyle Ankara caddelerinde dolaştırdı.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 196.

  • Boşnak Mahallesi'nde milli atlet Ekrem Koçak otururdu, mahallenin çocukları onunla yarış ederdi. Koçak'ın oturduğu sokağa sonradan onun adı verildi.

    Tanıklık Erman Tamur, Cantek ve Zırh aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 165.

  • Yazın Cebeci Dörtyol Aile Bahçesi'ne giderlerdi, burası bir çeşit kulüptü. Akşamları yalnız aile değil bütün ev halkı eğlenmeye oraya giderdi. Çoğunlukla haftada bir ya da on beş günde bir gidilirdi, Müzeyyen gibi bir sanatçı gelince bu haftada ikiye çıkardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda doğmuş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 204.

  • Biri çocukken semtte oturan Kenter Kardeşler'i sokakta görür görmez arkadaşlarıyla koşup peşlerine takıldıklarını gülerek anlattı. Öbürü apartman komşuları Kenter Kardeşler ve oyuncu bir akrabası sayesinde Ulvi Uraz ve Ruhi Su gibi sanatçılarla içli dışlı olduklarını hatırladı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü iki eski Cebecili kadın. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 164.

  • Ona göre 1950'lerde ve 1960'larda Cebeci konum bakımından Ankara'nın bir numaralı semtiydi. Sokaklardaki evler tek ya da iki katlıydı, en fazla üç katlı olurdu, bahçelerinde gül, sümbül ve lale vardı. Akşam dükkanı kapatınca gezmeye çıkar, o kokuları alırlardı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, semtin eski sakinlerinden bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 152.

  • Başkent Sokak civarında açılan Cebeci Gazinosu'nu hatırladı. Gazinoda ön tarafa bekarlar, arka tarafa aileler oturtulurdu. Radyo sanatçıları burada konser verirdi.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü bir Cebeci sakini. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 161.

  • Piknik yaptıkları yer Kayaş'tı, oraya trenle giderlerdi. Gidecekleri arkadaşlarla önceden konuşurlar, herkes bir şey hazırlardı. Kollarında sepetlerle sürü gibi kalabalık bir grup halinde Yenişehir'deki istasyondan trene binerlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1950'lerde ve 1960'larda Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 176.

  • Mesleğe yedi yaşında babasının barakasında başladı. 1960'larda çayırda bisikletleri üç turu 25 kuruştan kiraya verirlerdi.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, Cebeci'de bisikletçilik yapan bir usta. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 159.

  • Her yıl düzenlenen İnek Bayramı'nda öğrencilerle birlikte hocalar da semtin sokaklarını dolaşırdı. Şenlik için Hukuk Fakültesi'ne yakın bir gecekonduda oturan bir kadının ineği ödünç alınırdı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü eski bir Cebecili. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 156.

  • Öğrenciliğinde Çığır Lokantası ile Nedim'in Yeri rağbet gören yerlerdi. Öğrencilerle lokantacıların arası o kadar teklifsizdi ki kalabalık saatlerde yemek servisini öğrenciler yapardı. Çığır'ın bir rahatlığı da hesabı yazdırabilmekti.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, 1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında Mülkiye'de okuyan biri. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 161-162.

  • Necip Baba'nın Lokantası'nı hatırladı. Lokantanın menüsünde “Kebapların acele edilmemesi sıhhi bakımdandır” yazardı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü bir Mülkiye hocası. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 162.

  • Cemal Gürsel Caddesi'ndeki Cihan günlük menüden karışık aşçı tabağıyla meşhurdu. Ayda bir, evden para gelince bu tabaktan ısmarlamak öğrenciler için bir şölendi. Cihan'da ekmeğe ve suya para alınmaz, öğrenciler hocalarla aynı yerde yemek yerdi.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, İletişim Fakültesi'nde ders veren bir akademisyen. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 162.

  1. Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Abdülkerim Erdoğan, Gökçe Günel ve Mehmet Narince. Cumhuriyet ve Başkent Ankara (Ankara Tarihi ve Kültürü Dizisi 4). Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 242 s., ISBN 9944-473-04-9. 2007. Kaynağa git
  3. Banu Öztürk. 1918-1938 yılları arasında Ankara'da sosyal ve kültürel hayat. Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı. 2019. Kaynağa git
  4. Özlem Makbule Taşkıran. Atatürk Döneminde Ankara'da günlük yaşam. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  5. Ahmet Tak. Ankara, 1923-1950: The socio-spatial manifestation of republican will. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2007. Kaynağa git
  6. Güven Dinçer. Cumhuriyet Döneminde Ankara’da Kurulan Toplumsal Yaşam Alanları. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 5(2), s. 321-345. DOI: 10.5505/jas.2017.30074. 2017. Kaynağa git
  7. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  8. Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh. Bir Semt Monografisine Doğru: Cebeci’ye Bakmak. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 138-170. 2014. Kaynağa git
  9. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
  10. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git
  11. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git

• Tarhan Kitabevi

  1951-2002 · Önce Ulus, sonra Atatürk Bulvarı ve Kızılay'ın ara sokakları

  Kıbrıslı İzzet Tarhan'ın 1951'de Ulus'ta Yurt Sokak'ta açtığı kitabevinde ağırlıklı olarak İngilizce kitap ve dergi, başka dillerde yayınlar ve klasik batı müziği plakları satılırdı. Türk Eğitim Derneği'nin Yenişehir Lisesi 1951'de kolej olunca okulun İngilizce ders kitaplarının çoğu bu kitabevi aracılığıyla sağlandı. Uğuz'un görüştüğü kent sakinlerine göre kentte İngilizce, Fransızca, İtalyanca ya da Almanca kitap bulunabilecek tek yer Tarhan'dı. Kitabevi sonra Atatürk Bulvarı'na taşındı, görüşmeciler bu dükkanı Sıhhiye ile Kızılay arasında anar. 1970'lerde Bayındır Sokak'ta ve Sakarya Caddesi'ndeki Soysal Han'da, 1990'larda Selanik Caddesi'nde çalıştı. İzzet Tarhan 1996'da öldü, kitabevi 2002'de kapandı. Turan Tanyer'e göre İzzet Tarhan on kadar kitap da yayımladı, bunların arasında Alderson ve Fahir İz imzalı Oxford sözlüğünün yeri ayrıydı. Aranan ve arandıkça pahalılaşan sözlüğün rakibi yoktu, 1974'te 100 liraya satılıyordu.

  Neden iğnesi yok. Bulvardaki dükkanın yeri belirlenemedi, kitabevi de birçok kez taşındı. Sakarya Caddesi

  Kaynaklar

  1. Turan Tanyer. Ankara Kitabevlerine Dair. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 1(1), s. 113-129. 2013. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 1. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 42 (2016), s. 206 vd. 2016. Kaynağa git
  3. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Selanik Caddesi

  1978'den 2000'lere · Kızılay, Atatürk Bulvarı'nın doğusu

  Selanik Caddesi 1978'de Sakarya ve Tuna caddeleriyle birlikte Kızılay'ın ilk yayalaştırma projesinde trafiğe kapatıldı. Uğuz'un görüştüğü kent sakinlerine göre 1980'lerin ortasından sonra bulvar otobüs duraklarının yeri olunca Yüksel, Karanfil, Konur ve Selanik yaya yerleri olarak önem kazandı. Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 1992'de yaptırdığı yaya heykellerinin bir kısmı da Selanik Caddesi'ne kondu. Görüşmecilere göre 1995'ten sonra müzik dükkanları Hatay Sokak'tan Selanik Caddesi'ne uzanan kesimde toplanmıştı.

  Neden iğnesi yok. Cadde bugün de yerinde, anlatılan şey tek bir yapı değil caddenin kullanımı. Buket Meyhanesi

  Kaynaklar

  1. Işıl Kazaz. Public art, hegemony and counter-publics: Monuments and sculptures along the Atatürk Boulevard in Ankara, 1920s-1990s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2025. Kaynağa git
  2. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  3. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Trakya Şarküteri

  1970 öncesinden 1980'lere · Atatürk Bulvarı, Sıhhiye ile Kızılay arası

  Uğuz'un görüştüğü kent sakinleri 1970'ten önce Sıhhiye ile Kızılay arasında gündelik ihtiyaçlar için gidilen dükkanlar arasında Foto Güzel'i, Trakya Şarküteri'yi ve Büyük Eczane'yi sayar. 1970'lerden sonra da Trakya Şarküteri, İstanbul Kasabı, Besi Çiftliği, Sakarya'daki balıkçılar ve Büyük Eczane evlerin önemli alışveriş yerleri arasındaydı. Uğuz'a göre kent merkezi dağıldıkça Çankaya'da oturanlar bu ihtiyaçlar için yeni dükkanlar buldu ve bu yerler birer birer önemini yitirdi.

  Neden iğnesi yok. Dükkanın adresi kaynaklarda yok. Atatürk Bulvarı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Doktordu ve çok çalışırdı. İşten sonra akşam yemeğine misafiri geldiğinde yemek yapmaya vakit bulamaz, Trakya Şarküteri'ye gidip pişmiş tavuk alırdı. Tavuğu küçük parçalara ayırıp sofraya koyardı.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, doktor olan bir kent sakini. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 97.

  1. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Bulvarda 1968 yıkımları

  1967-1968 · Atatürk Bulvarı, Amerikan Haberler Merkezi ile Tarım Bakanlığı arası

  Uludağ Restoran 1967 Ankara İl Yıllığı'nın Yenişehir lokantaları listesinde Atatürk Bulvarı adresiyle A sınıfında yer alıyordu. Milliyet'in 13 Şubat 1968 tarihli haberine göre Ankara Belediyesi bulvarda Amerikan Haberler Merkezi'nin yanından Tarım Bakanlığı'na kadar uzanan kesimdeki bütün pastane ve lokantaları kaçak yapı saydı ve hepsinin yıktırılacağını açıkladı. Küçüktaşdemir'e göre Angora, Hülya, Milka ve Sedef pastaneleri, Uludağ Restoran, Yudum Lokantası, Meşrutiyet Caddesi köşesindeki Pariziyen ve Yüksel Palas'ın yarı açık ek yapısı bu kapsamda yıkıldı. Soysal Apartmanı'nın altındaki Restoran Cevat'ın bulvara bakan bölümü de aynı yıl yıkıldı. Milliyet Angora Pastanesi'nin yıkılışını 17 Ocak 1968'de haber yaptı. Küçüktaşdemir denetimsiz yapılaşmanın en çok Sıhhiye ile Bakanlıklar arasında görüldüğünü yazar.

  Neden iğnesi yok. Yıkılan pastane ve lokantaların hiçbirinin tam yeri bilinmiyor. Atatürk Bulvarı

  Kaynaklar

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Milka Pastanesi

  1960'lardan 2000'lere · Atatürk Bulvarı, Kızılay ile Kuğulu Park arası

  Uzgören'e göre Milka bulvarın Akay ile Kuğulu Park arasındaki kesiminde, 1930'lardan kalma Gatenby Evi'ndeydi, ev bulvardaki Mendelsohn üslubunun tek örneği sayılırdı. Sivil Mimari Bellek envanteri ise Milka Pastanesi'ni Fidanlık'ta Adakale Sokak'taki Dr. Celal Bey Evi'yle eşleştirir, evin projesi Arif Hikmet Koyunoğlu'nundur ve 1932'de yayımlanmıştır. Uğuz'un görüştüğü kent sakinlerine göre 1960'ların sonundan itibaren Güvenpark'tan Kuğulu Park'a dizilen bulvar kafelerinin en önemlileri Milka ile Angora'ydı, en gözdesi de Milka'ydı. Küçüktaşdemir Milka'yı belediyenin 1968'de kaçak sayıp yıkım kapsamına aldığı bulvar pastaneleri arasında sayar, telefon rehberlerine dayanan bir çizelge ise Milka'yı Kavaklıdere'de gösterir. Uğuz'un görüştüğü kişiler 2008'de Milka'yı hâlâ bulvardaki yerler arasında sayar, Resuloğlu ise 2011'de Milka'nın kapandığını yazar. Resuloğlu'nun görüştüğü kişiler Tunalı Hilmi Caddesi'nin üstündeki bir Milka Pastanesi'ni de anar. Resuloğlu'na göre caddedeki bu pastane 1970'lerde açıldı. Resuloğlu'nun 2011'de kapandığını yazdığı Milka da budur. Caddedeki pastanenin bulvardaki Milka'nın taşınmış hali mi yoksa ayrı bir işletme mi olduğunu bilmiyoruz.

  Neden iğnesi yok. Kaynaklar pastaneyi iki ayrı yapıya bağlıyor, pastane bir ara yer de değiştirdi. Tunalı Hilmi Caddesi ve Pasajları

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Öğleden sonraları arkadaşlarıyla Milka'da buluşur, çay ya da kahve içip gelip geçeni seyrederdi. Zeki Müren Ankara'ya geldiğinde mutlaka Milka'ya uğrar, masalarda oturanlara şakalar yapardı. Yanında taşıdığı cep radyosundan kendi reklam saatlerini dinlerdi.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü bir kent sakini. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 101.

  • Tuna Caddesi'nden Kavaklıdere'ye giden yolda Tuna ve Milka pastanelerinde yol kenarında otururlardı. “Çay, kahve içerdik, geleni gideni seyrederdik” diyor, çok canlı bir yerdi. O zaman bugünkü kalabalık duraklar yoktu, otobüs de azdı, troleybüs ve dolmuş vardı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir tanık. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 193.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar. Ankara'nın 1950-1980 Dönemi Sosyal Doku Haritası ve Pastane Mekânları. İDEALKENT, Cilt 17, Sayı 47, s. 114-149. DOI: 10.31198/idealkent.1490268. 2025. Kaynağa git
  5. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  6. Sivil Mimari Bellek Ankara proje ekibi. Sivil Mimari Bellek Ankara 1930-1980 sergi metni. sivilmimaribellekankara.com, final sergisi. 2014. Kaynağa git

• Tuna Pastanesi

  1960'lar-1970'ler · Atatürk Bulvarı, Kızılay ile Kavaklıdere arası

  Telefon rehberlerine dayanan bir çizelge Tuna Pastanesi'ni Özen, Sergen, Büyük Pastane ve Penguen'le birlikte Kızılay ve Yenişehir kümesinde gösterir. Uğuz'un görüştüğü kent sakinleri Tuna'yı Özen, Piknik, Meram ve Goralı'yla birlikte 1970'lerin sonuna kadar Sıhhiye ile Kızılay arasında süren yerler arasında sayar. Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir esnaf ise 1965-1970 dolayında Gökdelen'den yukarı binaların altına açılan kafeteryaların Kavaklıdere'ye doğru Tuna Pastanesi'ne kadar uzandığını anlatır. Resuloğlu'nun görüştüğü bir kişiye göre de Tuna bulvarda Akün Sineması'nın yanındaydı, orası sonra THY'ye geçti.

  Neden iğnesi yok. Pastanenin yeri kaynaklarda farklı veriliyor. Atatürk Bulvarı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Tiyatrodan çıkanların pastanelerde oturduğu yıllarda Tuna Pastanesi de açıldı. Ona göre “Muhteşem bir pastaneydi. Çok büyük bir yenilik oldu, yeni pastalar vardı.”

    Tanıklık Yenal ve Özdamar'ın görüştüğü bir dönem tanığı. Okuduğumuz kaynak Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar, 2025, s. 129.

  1. Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar. Ankara'nın 1950-1980 Dönemi Sosyal Doku Haritası ve Pastane Mekânları. İDEALKENT, Cilt 17, Sayı 47, s. 114-149. DOI: 10.31198/idealkent.1490268. 2025. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git

• Penguen Pastanesi

  1950'ler-1960'lar · Kızılay, Ulus Sineması'nın yakını

  Penguen 1950'lerde Kızılay'da açılan pastanelerdendi, Kıral açılışını 1950 ile 1960 arasına koyar. Küçüktaşdemir'in görüştüğü kent sakinleri 1960'tan sonrası için Yaprak ve Flamingo pastaneleriyle Set Restoran'ın yanında Penguen'i de sık anar. İki ayrı tezdeki iki tanığa göre pastane Kızılay'daki Ulus Sineması'nın yakınındaydı.

  Neden iğnesi yok. Pastanenin adresi bilinmiyor, kaynaklar yalnız sinemanın yakınında olduğunu söylüyor. Ulus Sineması

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Bulvarda Meram ve Sergen gibi birçok pastane vardı, insanlar oralara giderdi. Ulus Sineması'nın yanındaki Penguen Pastanesi ona göre en iyisiydi. Orada yediği kurabiyelerin tadını hiç unutamadı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü bir mimar. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 74.

  1. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  2. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  5. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git

• Kavaklıdere'nin bağ yılları

  1929'dan 1970'lere · Kavaklıdere

  Resuloğlu'na göre 1950'lere kadar Kavaklıdere'de bugünkü Bülten Sokak patika bir yoldu, Esat'a çıkan yol henüz açılmamıştı ve bölge üzüm bağlarıyla bahçelerden oluşuyordu. Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir tanık da Kavaklıdere'de bağ evleri olduğunu anlatır, ona göre 1955-1956'da Çankaya'da Farabi Sokak'ta yalnız konutlar vardı ve ötesi kırdı. 1950'lerden sonra gazetelerde dükkan ve apartman ikramiyesi ilanları arttı, 1959 tarihli bir apartman ilanı Kavaklıdere'yi “Ankara'nın en mutena ve iyi kira getiren semti” diye tanıtıyordu. Resuloğlu'na göre 1950'lerde Kavaklıdere bir yatırım alanı sayılıyordu, Yenişehir'in varlıklıları burada ev alıp yüksek kira ödeyebilen elçilik çalışanlarına kiraya veriyordu. Kavaklıdere Şarapları'nın tanıtım metnine göre Cenap And ile eşi Sevda 1929'da şarap üretmeye başlamış, büyük bahçeler içinde villalar yaptırıp semte yerleşmişti. Semt 1970'lere kadar esas olarak bir konut alanıydı, tek önemli işletmesi de şarap fabrikasıydı. Çılga Resuloğlu'na göre Kavaklıdere İlkokulu 1954'te Büklüm Sokak'ta iki katlı, sekiz derslikli bir binada öğretime başladı. Semtin nüfusu arttıkça okul büyütüldü, eski bina 1974'te yıkılıp yerine üç katlı yeni bir bina yapıldı.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, bağlardan apartmanlara geçen semtin kendisi. Kuğulu Park

  Anılar ve kaynaklar (9 anı)

  • Kavaklıdere'de oturduğu evin arsasında eskiden bir bağ evi vardı. Arsayı 1960'ta sekiz arkadaş bir Alman'dan aldılar, bağ evini ve kameriyesini söküp evlerini yaptılar. O yıllarda Esat dörtyolundan yukarı ancak beş altı ev vardı, Gaziosmanpaşa tepelere kadar bağ evleriydi ve yeni evler 1963'te yapılmaya başlandı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, uzun yıllar Kavaklıdere'de oturmuş bir mühendis. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2014, s. 233.

  • Eskiden Küçükesat'ta yol boyunda tek katlı villalar vardı. Fethi Bey'in köşkü ve Fethi Bey Durağı bugün Akay olan yerde, Dedeman Oteli'nin üstündeydi, köşk “çok güzel bi binaydı”. Fotoğrafçı Naim Bey'in de gül bahçesi içinde çok güzel bir villası vardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, çocukluğu Türközü ve Küçükesat bağlarında geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 208. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  • Kavaklıdere'de Fethi Bey Taksi Durağı ve Fethi Bey Köşkü vardı. Köşk 1920'lerde yapılmış, tamamen taştan iki katlı bir binaydı. Sonra yıkıldı ve yerine başka bir bina yapıldı, ona göre bu tarihi bir günahtı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, uzun yıllar Kavaklıdere'de oturmuş bir mühendis. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2014, s. 233. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  • Bağ evleri tarlaların ortasında, birbirinden epey uzakta dururdu. Esat Caddesi o zaman pis bir patikaydı, sonradan caddeye çevrildi. Komşunun kızlarıyla tahta merdivenlerle tepeden aşağı kaydıkları bile olmuştu.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, uzun yıllar Kavaklıdere'de oturmuş bir mühendis. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 59-60.

  • Bugünkü Tunalı Hilmi Caddesi'nde çok büyük bir bahçenin içinde Habibe Hanım'ın Köşkü vardı. Köşkün girişindeki çeşmeden isteyen su içerdi. Bu yer sonradan Kavaklıdere Sineması oldu.

    Tanıklık Caddenin eski sakinleri ve esnafı, Resuloğlu aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 125-126.

  • Babasıyla postaneye gider, yolda elçiliklerin bahçelerini seyrederdi. Cinnah Caddesi'nden Kavaklıdere Kavşağı'na inince sağda, bir arsanın ortasında postane dururdu. Kavaklı Dere tam altından aktığı için postanenin giriş katı hep ıslaktı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, 1958'den beri Kavaklıdere'de oturan biri. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 72-73.

  • Bugün Kuğulu Pasajı'nın bulunduğu yerde bir benzin istasyonu vardı, tam karşısında da İspanya Büyükelçiliği dururdu. Bina baştan aşağı sarmaşıkla kaplıydı. Bir süre sonra binayı yılan bastı denerek yıktılar.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, 1958'den beri Kavaklıdere'de oturan biri. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 150.

  • And Evi'nin köşesinde bir kavşak vardı, Arjantin Caddesi oradan uzanırdı. Kendi aracı olmayanlar için gidip gelmek kolay değildi, bu yollarda steyşın dolmuşlar çalışırdı. Parklarda gösteriler düzenlenir, Belediye Bandosu klasik müzik konserleri verirdi.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü bir mimar. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 69.

  • “Okulu biz yaptırdık burada” diyor. Bütün mahalle kazma kürek çalıştı, okulun temeline para attılar. Başöğretmenleri de çok emek vermişti.

    Tanıklık Kavaklıderem Derneği'nin görüştüğü, 1948'den beri Kavaklıdere'de oturan bir kadın, Resuloğlu aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2014, s. 234.

  1. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git
  2. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  4. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git

• Kent Otel

  1950'ler-1960'lar · Sıhhiye, Mithatpaşa Caddesi

  Kent Otel Sıhhiye'de Mithatpaşa Caddesi'ndeydi. Küçüktaşdemir'in görüştüğü kent sakinleri onu bürokratların sık kaldığı Yenişehir otelleri arasında sayar, aynı listede İzmir Caddesi'ndeki Balin ile Barıkan ve bulvardaki Bulvar Palas, Yüksel Palas ve Büyük Ankara Oteli de vardır. 1964 tarihli Ankara turist rehberi otelin lokantasını kentin birinci sınıf lokantaları, gece kulübünü de gece kulüpleri arasında sayar. Alkan da Kent Oteli'ni gece kulüplerinin bulunduğu dönemin belli başlı otelleri arasında gösterir. Küçüktaşdemir otelin Zafer Meydanı'ndaki Atatürk Anıtı, Holzmeister'in tasarladığı Sıhhiye Orduevi ve Zafer Pasajı ile aynı görsel çevrede durduğunu yazar.

  Neden iğnesi yok. Kaynaklar otelin kapı numarasını vermiyor. Mareşal Atatürk Anıtı ve Zafer Meydanı

  Kaynaklar

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  3. Hulusi Alkan. Popüler kültür ve eğlence hayatı, Ankara'nın eğlence hayatı üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı. 2008. Kaynağa git

• Mithatpaşa Caddesi

  1930'lardan 2000'lere · Kızılay ile Sıhhiye arası, Kocatepe yönünde

  Mithatpaşa Caddesi Kızılay'dan Sıhhiye'ye uzanır, Özaloğlu'nun görüştüğü bir tanığa göre caddenin eski adı İsmetpaşa Caddesi'ydi. Yücel ile Uybadin'in 1957 planında cadde Sıhhiye'den Kocatepe Camii'ne uzanan ikinci bir aks olarak düşünüldü, Sıhhiye'den bakınca bulvarla birlikte iki aks görülecekti. 1960 ile 1970 arasında caddedeki bazı binalar yıkıldı, yerlerine alt katlarında dükkan ve pasaj bulunan çok katlı binalar yapıldı. Tanyer'e göre Ankara'nın ilk diskoteği 1966'da Ziya Gökalp ile Mithatpaşa caddelerinin kesiştiği yerde yüksek bir binanın bodrumunda açılan Disko 1'di, ertesi yıl onu caddedeki Gazanfer Diskotek izledi.

  Neden iğnesi yok. Uzun bir cadde, tek bir noktaya bağlanamıyor. Kocatepe Camii

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Çocukken Kocatepe'de uçurtma uçururlardı, bugünkü Mithatpaşa Caddesi'ni tepeye merdivenle çıkarlardı. Kışlar o zaman başkaydı, “İki üç çocuk, bir merdivene binerdik, taa Sıhhiye'ye kadar kayardık.”

    Tanıklık Özaloğlu'nun görüştüğü, çocukluğu Yenişehir'de geçen bir mimar. Okuduğumuz kaynak Serpil Özaloğlu, 2006, s. 331.

  • Okul çıkışı bulvardan Kızılay'a yürümeyi severlerdi. Yol biraz zordu ama Sıhhiye'deki köprülü kavşak yapıldıktan sonraki kadar tehlikeli değildi. Hemzemin geçitlerin yerini üst geçitler alınca bulvar yerine Mithatpaşa'dan yürümeye başladılar.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, kavşak yapılırken Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde okuyan biri. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 127.

  1. Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git
  2. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  3. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
  4. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 7. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 49 (2020), s. 385 vd. 2020. Kaynağa git
  5. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• GAMA İş Merkezi'nin yerindeki eski yapılar

  Jansen planı döneminden 1980'lere · Kızılay, Gökdelen'in yanı

  Kızılay'da bugünkü GAMA İş Merkezi'nin parselinde Jansen planı döneminden kalan üç yapı vardı, Uzgören bunları üç dört katlı binalar diye anar. Uzgören'e göre bu binaları bir dönem Amerikan askerleri otel olarak kullandı. Flamingo Pastanesi de 1970'ten 1983'e kadar bu parseldeydi. Yıkım ve yapım yılları kaynaklarda farklı, Uzgören Oktay Veral ile Sezar Aygen'in tasarladığı GAMA İş Merkezi'ni 1987-1989'a tarihler, Kıral ise eski yapıların 1989'da yıkıldığını yazar.

  Neden iğnesi yok. Yıkılan yapıların adlarını ve görünüşünü veren bir kaynak bulamadık. Emek İşhanı

  Kaynaklar

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git

• Falih Rıfkı Atay'ın evi ve Çekoslovakya Elçiliği

  1928-1938 · Atatürk Bulvarı, bugünkü Slovakya Büyükelçiliği'nin tepesi

  Zelef'e göre Arif Hikmet Koyunoğlu'nun tasarladığı ve önce Falih Rıfkı Atay'a ait olan villa 1928'de Çekoslovakya Elçiliği'nin yerleştiği ilk yapı oldu. Villanın bakımına ve yeniden düzenlenmesine Jacques Aggiman katıldı. Çek mimar Alois Mezera 1931'de elçilik için bir proje yaptı. Mezera'nın elden geçirip küçülttüğü yeni binaların yapım ihalesini 1936'da Aggiman kazandı ve inşaatı 1938 başında tamamladı. Uzgören'e göre Atay'ın evi bugünkü Slovakya Büyükelçiliği'nin bulunduğu tepedeydi, bir süre elçilik konutu olarak kullanıldı ve yeni binalar için 1936'da yıkıldı. Mezera'nın binalarında bugün Slovakya Büyükelçiliği var.

  Neden iğnesi yok. Ev yıkıldı, yerindeki elçilik binaları ziyarete kapalı.

  Kaynaklar

  1. M. Haluk Zelef. Ankara'da Elçiliklerin İnşa Sürecinde Az Bilinen Bir Aktör: Jacques Aggiman. Ankara Araştırmaları Dergisi 5(2), s.161-196. 2017. Kaynağa git
  2. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git

• Adliye'nin yerindeki eski yapılar

  1927'den 1980'lere · Sıhhiye, bugünkü Adliye'nin yeri

  Bugünkü Adliye'nin bulunduğu yerde 1930'larda iki büyük yapı vardı, Alman Miag firmasının 1933-1937'de yaptığı tahıl silosu ile yanındaki parselde İnhisarlar Umum Müdürlüğü'nün depo ve imlahanesi. Ahsen Yapanar'ın tasarladığı depo 1937-1939'da marşandiz garının yanında yapıldı, bir cephesi şehre giden yola, öteki cephesi gara bakıyordu. Arkitekt'e göre bina mamul tütün deposu, rakı imlahanesi ve şarap imlahanesi olmak üzere üç bölümdü, sigaralar demiryolundan ayrılan bir hatla doğrudan depoya getirilirdi. Dergi binanın Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi gibi önemli yapıların yakınında olduğu için sıradan bir depo gibi tasarlanmadığını yazar. Depo 1985 dolayında, silo 1986'da yıkıldı ve yerlerini 1978-1987'de yapılan Adliye binası aldı.

  Neden iğnesi yok. Evlerin ve depoların parselin neresinde olduğu bilinmiyor, yerlerinde bugün Adliye var. DTCF Binası

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Annesiyle babası Ankara'ya atandıklarında bugünkü Adalet Sarayı'nın yeri Demiryolları'na ait boş bir araziydi, orada eski Ankara evleri vardı. 1927-1928'de bu evlerden birini kiraladılar, evin lüksü tuvaletin içeride olmasıydı. Annesine göre çinko eviyeye musluktan su akması da büyük bir konfordu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyümüş bir kadın; annesinden duyduklarıyla. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 129.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Y. Mimar Abidin Mortaş. Ankara Tasarruf Evleri Kooperatifi. Arkitekt (1931-34 arası adı Mimar), 1943-3-4 (135-136), s.76-79. 1943. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Şura-yı Devlet binası

  1950'lerden 2016'ya · Sıhhiye ile Kızılay arası, Orduevi'nin yakını

  Danıştay 1950'lerde Sıhhiye'de iki üç katlı eski bir binada çalışıyordu. Uzgören'e göre yeni Danıştay binası üç katlı Şura-yı Devlet binası yıkılarak 1969-1978'de Doğan Tekeli ile Sami Sisa'nın tasarımıyla yapıldı. Koçak ise Danıştay'ın kiralık bir binadan Sıhhiye'deki kendi binasına 1970'lerin başında taşındığını yazar. Uzgören'e göre brütalist tasarlanan bina yapım sırasında sıvandı ve 2016'da yıkıldı.

  Neden iğnesi yok. Eski binanın yeri bina düzeyinde belirlenemedi, yerine yapılan Danıştay binası da yıkıldı.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Sıhhiye'den Kavaklıdere'ye doğru yürürken sağda Orduevi'ni geçince bir park, parkın arkasında da iki ya da üç katlı bir bina vardı. Binanın altında İstatistik Genel Müdürlüğü, üstünde Danıştay çalışıyordu. Biraz daha ileride Özen Pastanesi vardı.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 363.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Feryal Ayşın Koçak. Social and spatial production of Atatürk Boulevard in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Nemfos Çeşmesi

  1927'den 2010'lara · Sıhhiye, Sağlık Bakanlığı'nın önü, sonra İzmir Caddesi

  1927'de Sıhhiye'de Sağlık Bakanlığı'nın önüne bebek su perisi ve Eros figürleriyle süslü bronz bir havuzlu fıskiye kondu, Uzgören onu Nemfos Çeşmesi diye anar. Duyan'a göre çeşme uzun yıllar bakanlığın bahçesinde kaldı, sonra Sıhhiye Meydanı'nın ortasına taşındı ve meydana 1978'de Hitit Güneş Kursu Anıtı konmadan önce oradan kaldırıldı. Uzgören ise çeşmenin bakanlığın önünden gar önüne taşındığını yazar. Çeşme 1970'lerin sonunda ya da 1980'lerin başında İzmir Caddesi'ne yerleştirildi, Duyan 2011'de onu İzmir Caddesi'ni Sakarya Caddesi'ne bağlayan üst geçidin yakınında bakımsız bir halde anlatır. Kızılay'daki Havuzbaşı'nın su perisi heykeli bundan ayrı ve daha büyük bir heykeldi.

  Neden iğnesi yok. Çeşme birkaç kez taşındı, bugünkü yerini ve durumunu doğrulayamadık. Eski Sağlık Bakanlığı Binası

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Yenişehir'de tren köprüsünü geçer geçmez manzara birden değişti, yazar kendini yeşil tablolardan bir galeride buldu. Düzgün yolun ortasında ve iki yanında çamlarla akasyalar bahar rüzgarıyla sallanıyordu. Ağaç dallarının arasında bebek heykellerinden havuza tatlı bir sesle ince bir su akıyordu.

    Alıntı Şevket, Yedigün dergisi, 1939; Türkyılmaz 2015 aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 130.

  • Ortaokula giderken Sıhhiye'deki su perisi heykelinin çevresindeki küçük banklarda otururdu.

    Tanıklık Akın Atauz, Duyan'ın 2009 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Uğur Duyan, 2011, s. 143.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Uğur Duyan. Su Perileri: “Başkentin Kayıp Heykelleri”*. İDEALKENT, Cilt 2, Sayı 4, s. 130-146. 2011. Kaynağa git

• Funda Pastanesi

  1959-1982 · Akay Caddesi ile Akay Yokuşu, sonra Hoşdere Caddesi

  Funda Pastanesi 1959'da Akay'da açıldı ve 1982'ye kadar orada çalıştı. Dükkanın bir cephesi Akay Yokuşu'na bakıyordu, ana girişi Akay Caddesi'ndeydi. Yenal ile Özdamar'a göre Funda 1939'da açılan Meram Pastanesi'nin ailesinden ayrılarak kendi adıyla kuruldu. Yenal'ın 2023 tezine göre ise Akay'daki Meram'ın adı sonradan Funda olarak değiştirildi. Pastane 1975'te Çankaya'da Hoşdere Caddesi üzerinde, Çankaya Lisesi'nin yanında bir şube açtı. Akay'dan sonra yeni semtlere taşınan Funda'yı aynı aile bugün de işletiyor.

  Neden iğnesi yok. Pastanenin Akay'daki ve Hoşdere'deki dükkanlarının tam yerini bulamadık.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Akay'daki pastanenin karşısında bir kızlar yurdu vardı ve yurtta kalan kızlar telefonu pastanede kullanırdı. Öbür yandaki Kara Harp Okulu'nun öğrencileri üniformalarını orada çıkarıp sivil giyerdi. Birçok kişi Akay Funda'da tanıştı, apartmanının anahtarını kasaya emanet eden bile olurdu.

    Tanıklık Funda'yı işleten aileden bir tanık, Yenal'ın 2023 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Zeynep Gökaydın Yenal, 2023, s. 78.

  • Akay Funda'nın açık oturma yeri zamanla yetmez oldu ve yarı açık bir kış bahçesine çevrildi. Ankara kışında dışarıda oturmak zordu. Kış bahçesinde bir soba yanar, müşteriler televizyon izler, müzik dinlerdi.

    Tanıklık Funda'yı işleten aileden bir tanık, Yenal ile Özdamar'ın 2023 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar, 2025, s. 131.

  • O yıllarda pasta salonları kokteyl salonu izniyle çalışırdı. Funda'da alkollü içki verilir, davetler ve kokteyller yapılır, resmi davetlere yemek hazırlanırdı. Bu tanımlar ve izinler sonra değişti.

    Tanıklık Funda'yı işleten aileden bir tanık, Yenal ile Özdamar'ın görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar, 2025, s. 132-133.

  • Hoşdere'deki şube öğrencilerin uğrak yeri oldu ve çevresine özgü bir müşterisi vardı. Orta yaşlılar da gelirdi ama gündüzleri ve okul çıkışlarında pastane öğrencilerle dolardı.

    Tanıklık Funda'yı işleten aileden bir tanık, Yenal ile Özdamar'ın görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar, 2025, s. 130-131.

  1. Zeynep Gökaydın Yenal ve Betül Bilge Özdamar. Ankara'nın 1950-1980 Dönemi Sosyal Doku Haritası ve Pastane Mekânları. İDEALKENT, Cilt 17, Sayı 47, s. 114-149. DOI: 10.31198/idealkent.1490268. 2025. Kaynağa git
  2. Zeynep Gökaydın Yenal. 1950 sonrası Ankara'nın değişen kent yaşamı ve pastanelerin mekânsal dönüşümü. Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2023. Kaynağa git

• Yeni Karamürsel'in Kızılay mağazası

  1969'dan sonra · Kızılay, Güvenpark'ın arkası, Gima'nın karşısı

  Daha önce Ulus'ta çalışan Yeni Karamürsel 3 Aralık 1969'da Kızılay'da bir mağaza açtı. Milliyet'teki açılış ilanı “Ankaralılar artık siz de Avrupa ve Amerika'da olduğu gibi bütün ihtiyaçlarınızı bir mağazadan temin edebileceksiniz” diyordu. İlana göre mağazada kumaşın ve hazır giyimin yanında radyo, televizyon, saat, ayakkabı, çanta, parfümeri ve tuhafiye de satılıyordu. Tanıklar mağazayı Güvenpark'ın arkasında, Gima'nın karşısında anar. Yekta Güngör Özden'e göre bu yerde önceden Afet İnan'ın evi vardı. Uğuz'a göre YKM merkezi yeri yüzünden 2000'lere kadar Kızılay'ın başlıca buluşma yerlerindendi. Umut Şumnu'ya göre Gima 1967'de kurduğu düzenle sonraki yıllarda açılan Yeni Karamürsel ve 19 Mayıs gibi departmanlı mağazalara örnek oldu. Şumnu'ya göre bu mağazaları ötekilerden ayıran pazarlıksız satış, taksitli alışveriş, iade ve değişim, ürün garantisi gibi uygulamalardı.

  Neden iğnesi yok. Mağazanın bugün çalışıp çalışmadığını doğrulayamadık. Güven Anıtı ve Güvenpark

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Ona göre Güvenpark güvensiz bir yere dönüştü ve orada bulunmayı sevmedi. Arkadaşlarıyla YKM'yi buluşma yeri olarak bıraktılar, artık Dost Kitabevi'nin önünde ya da Karanfil'deki metro çıkışında buluşuyorlardı. Son iki yılda ise dışarıda beklemek yerine bir yere oturup beklemeyi seçti.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü 28 yaşında bir genç. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 133.

  • Karamürsel mağazası o zaman yeni açılmıştı, çok büyük bir mağazaydı. Hayatında ilk kez orada bir gece elbisesi giydi. O zaman ceketi de olan, çizgili siyah bir elbisesi oldu.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1954 doğumlu, Küçükesat'ta büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 217.

  1. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  4. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• 19 Mayıs Mağazaları'nın Kızılay şubesi

  1972'den sonra · Yenişehir, İzmir Caddesi

  19 Mayıs Mağazaları Ulus'ta Anafartalar Caddesi'nin bilinen mağazalarındandı. Mağaza 1972'de Kızılay'da departmanlı bir şube açtı. İlanları Paris'teki Lafayette, Londra'daki Selfridge, Almanya'daki Kaufhof ve İtalya'daki UPIM gibi mağazaları anarak benzerlerinin artık Türkiye'de de açıldığını duyurdu. 1972 ve 1973 ilanları “ekmekten otomobile” ve “yiyecekten giyeceğe” sözleriyle mağazada her şeyin bulunduğunu vurguluyordu. VEKAM arşivindeki iki fotoğrafa göre mağaza Yenişehir'de İzmir Caddesi'ndeydi.

  Neden iğnesi yok. Mağazanın İzmir Caddesi'ndeki binasını bulamadık.

  Kaynaklar

  1. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git
  2. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Akay kavşağı ve Atatürk Meydanı

  1995-2001 · Atatürk Bulvarı ile İnönü Bulvarı'nın kesiştiği yer

  Akay kavşağı Atatürk Bulvarı ile İnönü Bulvarı'nın kesiştiği yerdedir ve Uzgören bugünkü adını İnönü Meydanı diye verir. Bulvarda trafiği kesintisiz akıtmak için 1995'te önerilen katlı kavşak meslek odalarının itirazlarına ve mahkeme kararlarına karşın 1998'de yapıldı, 2001'de açıldı. Aynı yıl kesişme yerindeki trafik adasında Atatürk Meydanı düzenlendi, ortasındaki anıt çeşmenin Türkçe ve İngilizce yazıtı Cumhuriyet'in ilanını anlatıyordu. Uzgören'e göre meydan 2017'de de yerindeydi. Uğuz'un görüştüğü 25 kişiden 22'si Kızılay ile Tunalı Hilmi arasındaki alt geçitlerden yakınıyordu, en çok anılanlar Akay ve Kuğulu alt geçitleriydi. İlkay'a göre Akay ve Kuğulu'daki katlı kavşaklar üst geçitlerle birlikte Kızılay'ı bir yaya semti olmaktan çıkardı.

  Neden iğnesi yok. Kavşak bir kültür mekanı değil, hikaye bulvarın bu kesimde yaya hayatını yitirmesini anlatıyor. Atatürk Bulvarı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Çankaya'da oturuyordu ve ara sıra işe yürüyerek gelmek istiyordu. Ona göre Kuğulu Park'tan dükkanına kadar yürümek artık neredeyse imkansızdı, yolda kaldırım kalmamıştı. Yürüyebildiği günleri anarak avunmaya çalışıyordu.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, bulvarda dükkanı olan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 130.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  3. Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git

• Çankaya semti

  1960'lar-1980'ler · Çankaya, Kızılay'ın güneyi

  Küçüktaşdemir'in görüştüğü Ankaralıların belleğinde Çankaya uzun süre Kızılay'dan uzak, ulaşması güç bir semtti. Tanıklar Çankaya yolunu Güvenpark, Sefaretler Caddesi ve Kuğulu Park ile birlikte anar. Sefaretlerin hiçbir duvarla çevrilmemiş bahçeli binaları bu yürüyüş yolunun üstündeydi. 1960'larda Çankaya tanıkların anlatımında üst gelir gruplarının oturduğu bir semt olarak anılmaya başladı.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, semtin kendisi.

  Anılar ve kaynaklar (5 anı)

  • 1965'te evlenip Çankaya'ya taşındığında otobüsler Güvenpark'tan gelir, Hoşdere Caddesi'nde dönerdi. “Çankaya'da yol yoktu, tozlu bir yol ve etrafı çalılar!” diyor, Çankaya tarafına geçmek istediklerinde araba sürtünerek geçerdi. Ertesi yıl yol açıldı, bir yıl sonra da otobüsler Çankaya'dan geçmeye başladı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1965'te evlenip Çankaya'ya taşınan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 164.

  • Kızılay Ulus'tan sonra merkez olunca Bakanlıklardan çıkan herkes yürüyüp Kızılay'dan geçerdi. Öğrenciyken canları sıkıldığında arkadaşlarıyla bu kalabalıkta yürürlerdi, ilerleyen yıllarda daha sakin ve huzurlu olduğu için Çankaya'ya doğru yürümeyi seçtiler. Bu yürüyüşler üniversite yıllarının sonuna, 1970'lere kadar sürdü.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1960'ların ikinci yarısında üniversite öğrencisi olan bir tanık. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 147.

  • Ona göre Çankaya'ya en büyük değeri sefaretler katıyordu. Sefaret binaları öteki binalardan daha modern ve alışılmadık yapılardı, bakımlı bahçeleri vardı ve “Sanki o ülkede yaşamıyor da daha ileri bir yerde yaşıyormuş havası veren tipolojilerdi” diyor. İki yeşil aks da semti zenginleştiriyordu, İller Bankası'nın arkasındaki yeşil alan sonradan yok oldu.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1960'ların ikinci yarısında üniversite öğrencisi olan bir tanık. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 167.

  • Ülkealan'ın çocukluğunda Ankara'nın merkezi Ulus'tu, sonra merkez Kızılay'a kaydı. Üniversiteden sonra dükkanını açtığında Köroğlu ve Çankaya tarafı moda olmaya başladı. Ardından şehir Eskişehir Yolu'na doğru gelişti ve hayata alışveriş merkezleri girdi.

    Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 200.

  • Esat Dörtyol'dan yukarısı tepelere kadar bağ evleriyle doluydu. Çankaya'da ise evlerin yüzde doksanı gecekonduydu, Çankaya Köşkü'nün hizasından Gaziosmanpaşa'ya kadar hep gecekondu vardı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, uzun yıllar Kavaklıdere'de oturmuş bir mühendis. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 59-60.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git

• Meşrutiyet Caddesi

  1930'lardan bugüne · Kızılay, Atatürk Bulvarı'ndan doğuya uzanan cadde

  Meşrutiyet Caddesi Kızılay'da Atatürk Bulvarı'ndan doğuya uzanır, Konur ve Karanfil sokakları bu caddeye bağlanır. 1960 ile 1970 arasında caddedeki bazı binalar yıkıldı ve yerlerine alt katları dükkan ve pasaj olan çok katlı binalar yapıldı. 2010'larda cadde yoğun araç trafiği ve yaya üst geçitleriyle anılıyordu. Turan Tanyer'e göre caddenin ilk kitapçısı 1956'da eski milletvekili Cahit Zamangil'in açtığı Hür Kitabevi'ydi. O yıllarda Selanik Caddesi'nden inip caddeye sola dönünce Hemşin Bakkaliyesi, Hür Kitabevi, bir ayakkabı tamircisi ve bir erkek berberi sıralanırdı, biraz aşağıda Bahar Pastanesi vardı. Caddenin yukarısında Kocatepe Kuru Kahvecisi'nin yanındaki eski kitap ve dergi dükkanının vitrininden Ömer Dürrü Tesal'ın Ruhlarla Hasbihâl kitabı hiç inmezdi. Bahar Pastanesi'nin karşısındaki Babaoğlu Apartmanı'nın altında caz çalınan İntim Gece Kulübü vardı, Tanyer'e göre Dizzy Gillespie bile buraya uğrayıp trompet çalmıştı.

  Neden iğnesi yok. Cadde bir yapı değil, hikaye caddenin oturulan bir yerden iş yerlerine dönüşmesini anlatıyor. Karanfil Sokak ve Dost Kitabevi

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Meşrutiyet Caddesi'nde bir apartmanın altındaki mütevazı dükkanın vitrin camında küçük, sade harflerle Hür Kırtasiye Evi yazıyordu, vitrini renk renk kitaplar süslüyordu. Uzun boylu, zayıf, esmer bir adam bir süre vitrine baktı, sonra cebinden anahtarlarını çıkarıp içeri girdi. Küçük yazıhanesinin masasına oturunca artık bir tüccar, bir esnaf olduğunu mırıldandı.

    Alıntı Akis dergisi, 25 Şubat 1956, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 507-508.

  • 1956-1963 yıllarında oturdukları eve yakın olan Hür Kitabevi'ne sık sık giderdi, bazen babasıyla birlikte uğrarlardı. Babası ile Cahit Bey günün siyasi gündemine dalıp sohbet ederken o çizgi roman karıştırırdı. Çoğu İtalyan kökenli çizgi romanları elden geçirir, seçtiklerini babasına aldırıp eve dönerlerdi.

    Tanıklık Turan Tanyer, çocukluk anısı. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 509.

  • Ülkealan eczane yıllarından caddeyi “Meşrutiyet Caddesi de çok zarif çok güzel bir caddeydi” diye anıyor. O zaman cadde bu kadar iş yerine dönmemişti, insanlar orada otururdu. 1985'e kadar aradaki Konur ve Karanfil sokaklarında ünlü müteahhitlerin ve siyasilerin ofisleri vardı, Konur Sokak'ta Cumhuriyet Gazetesi bulunurdu.

    Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 200.

  1. Merve Kurt Kıral. Kentsel mekan öğesi olarak pasajlarda mekansal biçimlenme: Ankara- Yenişehir pasajları. Doktora tezi, Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2020. Kaynağa git
  2. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  3. Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git
  4. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 3. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017). 2017. Kaynağa git

• Anadolu Kulübü

  1926'dan sonra · Önce Ulus, 1953'ten sonra Yenişehir'de İzmir Caddesi çevresi

  Anadolu Kulübü 31 Ekim 1926'da Atatürk'ün isteğiyle, Ankara'da oturan Türk ve yabancı üst düzey kişilerin buluşup görüşmesi için kuruldu. Kurucuları arasında Hamdullah Suphi Tanrıöver, Falih Rıfkı Atay ve Fevzi Çakmak vardı. Önder'e göre kulüp Ulus'ta Vakıflar İdaresi'nin bir binasında açıldı ve 1953'te Kızılay'da İzmir Caddesi'ne taşındı. Küçüktaşdemir'in görüştüğü Ankaralılar kulübü Balin Oteli, Barıkan Oteli ve Küçük Tiyatro ile birlikte İzmir Caddesi boyunca yürüdükleri yolun durakları arasında anar.

  Neden iğnesi yok. Kulübün Yenişehir'deki binasını ve adresini kaynaklarda bulamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ülkealan'a göre Ülkealan Pasajı'nın yeni açıldığı yıllarda İzmir Caddesi olağanüstü güzel bir semtti ve yanında Anadolu Kulübü vardı. “Bütün siyasi çevre orasıydı” diyor. 1983'ten sonra da kulüp milletvekilleri ve milletvekili düğünleriyle Ankara'nın çok seçkin bir çevresinin uğrak yeri olmayı sürdürdü.

    Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 227-228.

  1. Hulusi Alkan. Popüler kültür ve eğlence hayatı, Ankara'nın eğlence hayatı üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı. 2008. Kaynağa git
  2. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  3. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Cenap And Evi

  1930'lardan bugüne · Kuğulu Park'ın yanı

  Cenap And Evi Kuğulu Park'ın yanında, Atatürk Bulvarı üzerinde iki katlı bir evdir. Evi İkinci Ulusal Mimarlık üslubunda, Anıtkabir yarışmasını da kazanan mimar Emin Onat tasarladı, Uzgören'e göre ev 1955'te yapıldı. Ev 1976'da tescil edildi ve yanındaki Kuğulu Park aynı yıl doğal sit ilan edildi. Uzgören evi bulvar üzerinde bugüne kalan eşsiz bir örnek sayar. Resuloğlu'na göre Onat evi 1952'de tasarladı, yerel malzemeyle yapılan ev Türk evinin özelliklerini Alman evininkilerle birleştirir. Evin bugünkü kullanımı kaynaklarda ayrışır. Resuloğlu 2010 tarihli bir web kaynağına dayanarak evde Cenap And Müzik Merkezi'nin çalıştığını yazar. Uzgören ise evi hâlâ ailenin kullandığını söyler, ama bulvardaki kültür yerleri arasında bir Sevda Cenap And Kültür Merkezi de sayar.

  Neden iğnesi yok. Ev uzun süre aile konutu olarak kullanıldı, bugünkü kullanımını izinli bir kaynakla doğrulayamadık. Kuğulu Park

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Kavaklıdere şaraplarının sahibi Cenap Bey'in mülkü Avrupai tarzda yaptırılmıştı. Giriş kapısı Atatürk Bulvarı'ndaydı, bahçesi dereyi de içine alıp Özdemir Caddesi'nde bitiyordu. Modern köşkün yanında “ufak bir hayvanat bahçeli korusu” vardı.

    Tanıklık Kavaklıderem Derneği'nin görüştüğü, 1934-1950 arasında Tunalı Hilmi Caddesi'nde oturmuş biri, Resuloğlu aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2014, s. 236-237.

  • 1950'lerin başında And Evi'nin yakınında fotoğrafçı Zafer Bey'in evi dururdu. Evin Atatürk Bulvarı'na kadar uzanan çok büyük bir bahçesi vardı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü Kavaklıdereliler. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 69.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git
  3. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git

• Cinnah Caddesi'ndeki gül bahçesi

  1940'lar-1950'ler · Cinnah Caddesi, Kızılay'dan Çankaya'ya çıkarken

  Cinnah Caddesi'nin orta yerindeki gül bahçesini Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir tanığın anlatımından biliyoruz. Mimarlar Odası Ankara Bülteni'ndeki bir anıda Cinnah Caddesi'ne paralel Göreme Sokak'ta bir Gül Bahçesi anılır. Bugün Kuğulu Park'ın 250 metre kadar güneyinde, Göreme Sokak'ın yanında Gül Bahçesi Parkı adlı bir park var. Tanığın 1940'larda andığı bahçenin bu park olup olmadığını bulamadık. Özaloğlu'nun görüştüğü bir başka tanık da Cinnah Caddesi'ni henüz açılmamış, taşlık, toprak bir yol olarak hatırlar. Caddenin eski adları tanıklarda ayrışır. Resuloğlu'nun görüştüğü bir Kavaklıdere sakinine göre cadde önce Dr. Vali Reşit Caddesi'ydi, sonra yakındaki postane yüzünden Posta Caddesi oldu. Resuloğlu'nun aynı tanıklığı İngilizce aktardığı tezinde ise Posta Caddesi ilk ad olarak geçer. Bir başka Kavaklıdere sakini caddenin o yıllardaki adını Dr. Vali Reşit Galip Caddesi diye verir.

  Neden iğnesi yok. Gül bahçesinin cadde üzerindeki yeri bilinmiyor.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • 1940'larda kent Kızılay, Bakanlıklar ve Sıhhiye'nin biraz ötesinde biterdi, “Bakanlıklar'dan sonrasına gidilmezdi ve yürünmezdi zaten” diyor. Kızılay'dan Cinnah'a doğru biraz çıkınca yolun orta yerinde bir gül bahçesi vardı. “Orası çok uzak bir yerdi” diyor, Çankaya yoluna ancak arabası olanlar gidebilirdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 164.

  • 1955-1956'da Cinnah Caddesi'nde kente bakarak çektirdiği bir fotoğrafı yazara gösterdi. O yıllarda Farabi Sokak'ta yalnız konutlar vardı, çevre kır arazisiydi ve Farabi'yi kesen yolun ötesinde başka yapı yoktu. Kavaklıdere'de ise bağ evleri vardı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 166.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
  3. TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi. Bülten, sayı 89, Mayıs 2011, s. 64.
  4. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  5. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git

• Gazi Mustafa Kemal Bulvarı

  1929'dan 1970'lere · Kızılay Meydanı ile Tandoğan Meydanı arası

  Gazi Mustafa Kemal Bulvarı bugün Kızılay ile Tandoğan meydanlarını birbirine bağlar. Yolun Kızılay'dan Maarif Vekili Mustafa Necati Bey'in evine kadarki kesimine Mart 1929'da Necatibey Caddesi adı verildi. 1935'te Belediye Meclisi'nin kararıyla Kızılay Meydanı'ndan Gazi Orman Çiftliği yolunun başına kadar bütün yolun adı Gazi Mustafa Kemal Bulvarı oldu. Mayıs 1955'te bulvarda kat yüksekliği beşe çıkarıldı, 1959'da da Kızılay Meydanı, Atatürk Bulvarı ve bu bulvarda yol genişletme çalışmaları başladı. 1960'larda bulvarın Demirtepe'den Tandoğan'a uzanan kesimi gazinolar, pavyonlar, sinemalar ve tiyatro salonlarıyla doldu ve Maltepe bir dönem Ankara'nın en çok sinema ve tiyatro salonu olan semti oldu. Bulvarda Hacı Ali Demirel'in Özel Yükseliş Koleji de vardı, Tanyer'e göre kolejin binalarını bugün Gazi Üniversitesi kullanıyor. Tanyer bulvarın iki lezzet durağını da anar. Yükseliş Koleji'nin öğrencileri Akçakoca Bakkaliyesi'nin dönerli ya da salamlı, Rus salatalı sandviçleriyle karınlarını doyururdu, “Ankaragüçlü Ferit”in el arabasındaki sarımsaklı, soğanlı köfte de kapışılırdı.

  Neden iğnesi yok. Uzun bir bulvar, hikaye tek bir yapıyı değil yolun değişimini anlatıyor. Maltepe Camii

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Demirtepe'de Necatibey'e inen merdivenlerin orada Astorya diye bir yer vardı. Oraya İbrahim Tatlıses bile çıkardı, kadın matinelerine giderlerdi. Sonradan galiba kahvehane oldu.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1950'lerde doğmuş Cebecili bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 205.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 6. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 48 (2019), s. 365 vd. 2019. Kaynağa git
  2. Yasemin İlkay. Ankara’da Her Yolun Çıktığı Semt: Kızılay. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 118-132. 2014. Kaynağa git
  3. Merve Taştan. Monograph of emek işhanı. Yüksek lisans tezi, TED Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü, Mimarlık, Planlama ve Tasarım Anabilim Dalı. 2023. Kaynağa git
  4. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Meclis bahçesindeki Halkevi

  1970'lerden önce · Bakanlıklar, Meclis binasının bahçesi

  Uğuz'a göre 1970'lerden önce Kızılay ile Tunalı Hilmi arasındaki en önemli yer Meclis binasının bahçesindeki Halkevi'ydi ve görüştüğü 18 kişiden 11'i bu evin önemini anar. Anlatılara göre burası iki katlı eski bir evdi ve bir toplum evi olarak çalışıyordu. İnsanlar orada buluşur, kitap okur, toplumun sorunlarını tartışır, tiyatro hazırlar, okuma yazma bilmeyenlere ders verirdi. Bu yapının hangi kurum olduğunu ve hangi yıllarda çalıştığını başka bir kaynakta bulamadık. Ankara Halkevi ise 1932'den 1951'e kadar Namazgah'taki Türk Ocağı binasındaydı.

  Neden iğnesi yok. Yapıyı yalnız bir araştırmanın görüşmecilerinden biliyoruz, ne olduğunu ve yerini doğrulayamadık. TBMM Kampüsü (III. Meclis)

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Ona göre bu ev Meclis'in insanların ulaşabildiği, düşüncelerini paylaşabildiği gerçek bir yer olduğunu simgeliyordu. Meclis bu toplum eviyle elle tutulur bir yer oluyordu. Oraya gidip gitmemek önemli değildi, ev bir güvence gibiydi.

    Tanıklık Uğuz'un görüştüğü, 1970'lerden önceki bulvarı anlatan bir tanık. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 91.

  1. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git
  2. Döndü Sena Göndürü. Türk modernleşmesinde öncü bir kurum: Ankara Halkevi (1932-1951). Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı. 2022. Kaynağa git

• Mutlu Pastanesi

  1945'ten sonra · Kızılay, Özen Pastanesi'nin bulunduğu köşenin öbür ucu

  Mutlu Pastanesi 1945'ten sonra Yenişehir'de ve bulvarda anılan pastanelerdendi. Küçüktaşdemir tezinde tanıkların Özen ile Mutlu'yu bulvarda bürokratların buluştuğu iki pastane olarak andığını yazar. Tanyer'e göre 1939'da İzmir Caddesi köşesindeki Ragıp Devres Apartmanı'nın altına taşınan Kutlu Pasta Salonu sonraki yıllarda Yeni Kutlu Pasta Salonu ve Mutlu Lokantası adlarını aldı. Tanığın andığı Mutlu'nun bu pastane olduğunu düşünüyoruz ama ikisinin aynı yer olduğunu kesin gösteren bir kaynak bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Pastane büyük olasılıkla haritadaki Kutlu Pastanesi'nin sonraki adıyla anılıyor, ikisinin aynı yer olduğunu kesinleştiremedik. Kutlu Pastanesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Kızılay'da bir köşede Özen Pastanesi vardı, orada bürokratlar, milletvekilleri ve bakanlar oturup kahvelerini içerdi. Öbür uçta Mutlu Pastanesi vardı ve halk oraya daha rahat giderdi. Özen'e de girerlerdi ama oturmaya gitmezlerdi, “Bir saygı vardı” diyor.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 341. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 2. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 43 (2017), s. 431 vd. 2017. Kaynağa git
  3. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git

• Ramazan Efendi Dondurmacısı

  1940'ların ikinci yarısı · Kızılay

  Ramazan Efendi Dondurmacısı 1945'ten sonra Yenişehir'de ve bulvarda anılan yeme içme yerlerindendi. Dondurmacıyı yalnız Küçüktaşdemir'in görüştüğü tanıklardan biliyoruz. Aynı tanıklar o yıllardan Özen ve Mutlu pastanelerini, Büyük Pastane'yi, Pek Pak Dondurmacısı'nı ve Meram'ı da anar.

  Neden iğnesi yok. Dondurmacının Kızılay'daki yeri kaynaklarda yazmıyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • 1947-1950 arasında Yenişehir Koleji'nde yatılı okurken Kızılay'a çok seyrek inerdi. Hafta sonları indiğinde arkadaşlarıyla Ramazan Efendi'de dondurma yerdi, “Merdivenleri olan bir dondurmacıydı o” diyor. Beş arkadaş cadde üzerinde sık sık Meram'a ve Ramazan Efendi'ye giderlerdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1940'ların sonunda Yenişehir Koleji'nde yatılı okuyan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 186.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Tezkan Mağazası

  1960'lar ve 1970'ler · Önce Ulus'ta Anafartalar Caddesi, sonra Kızılay

  Tezkan Ulus'ta Anafartalar Caddesi'nin bilinen mağazalarındandı. Şumnu'ya göre Gima, Yeni Karamürsel ve 19 Mayıs gibi Ulus mağazalarının Kızılay'a şube açtığı dönemde Tezkan da Kızılay'da bir şube açtı. Mağazanın Ulus'taki ve Kızılay'daki adreslerini kaynaklarda bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Mağazanın Ulus'taki ve Kızılay'daki dükkanlarının yerini bilmiyoruz. Anafartalar Caddesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Romanda Samanpazarı'nda ailesiyle oturan tezgahtar Ahmet Tezkan mağazasında çalışır ve aylığının büyük kısmını yakışıklılık düşlerine yatırım sayarak Amado mağazasına bırakır. “Ahmet için Ulus'tan alınmış bir malın hiçbir değeri yoktur.” Para kazanmaya başlar başlamaz her şeyi Kızılay'ın en pahalı mağazalarından almaya özenir.

    Edebi eserden. Sevgi Soysal, Yenişehir'de Bir Öğle Vakti, 1973. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 369.

  1. Umut Şumnu. Sümerbank’tan Gima’ya: Ankara’da Mağazacılığın Mekânsal Dönüşümü. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 8(2), s. 361-380. DOI: 10.5505/jas.2020.69672. 2020. Kaynağa git

• Turhan Kitabevi

  1950'lerden 2020'lere · Kızılay, önce Kocabeyoğlu Pasajı, sonra Konur Sokak ile Yüksel Caddesi'nin köşesi

  Turhan Kitabevi Kızılay'daki Kocabeyoğlu Pasajı'nın sahaflarındandı. Küçüktaşdemir'in görüştüğü iki tanık Turhan'ı pasajda andıkları dükkanlar arasında sayar, Küçüktaşdemir'e göre pasajdaki sahaflar zamanla kitabevine dönüştü ve pasajdan ayrıldı. Özaloğlu'nun görüştüğü bir tanığa göre Turhan önce eski kitap satıyordu ve yeri pasajın kitapçılarla dolu alt katındaydı. Sonra işini büyüttü ve Konur Sokak ile Yüksel Caddesi'nin kesiştiği köşeye yerleşti. Diltemiz'in 2024 tezinde Turhan, Konur Sokak'ta kalan iki kitabevinden biri olarak geçer. Kitabevinin bugün açık olup olmadığını doğrulayamadık.

  Neden iğnesi yok. Kitabevinin pasaj içindeki yerini bilmiyoruz, Konur Sokak'taki dükkanın bugün açık olup olmadığını doğrulayamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Keleş üniversite öğrencisiyken ders kitaplarını ve okunmuş kitapları Kocabeyoğlu Pasajı'ndaki sahaflardan alırdı. Ona göre pasajın müşterileri orta halli ama alım gücü belli bir düzeyde olan, çoğu memur insanlardı. “O tarihte sahaf deyince aklıma ben Turhan Kitapevi gelirdi” diyor.

    Tanıklık Ruşen Keleş, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 94-95.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
  3. Merve Diltemiz. Hafıza yürüyüşlerinin alternatif bellek inşasındaki potansiyelleri: Ankara hafıza yürüyüşleri. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı. 2024. Kaynağa git

• Refik Saydam'ın apartmanı

  1930'lar ve 1940'lar · Yenişehir, Tuna Caddesi'nin sonu

  Yenişehir'de Tuna Caddesi'nin sonunda Refik Saydam'a ait, doktorların oturduğu beş altı katlı bir apartman vardı. Binayı yalnız bir tanığın anlatımından biliyoruz, adı ve tam yeri başka bir kaynakta geçmiyor. Aynı tanığa göre Yenişehir'in ilk evleri bahçe içinde tek katlı evlerdi ve sobayla ısınırdı, doktorların oturduğu apartman ise büyük olasılıkla kaloriferliydi.

  Neden iğnesi yok. Binayı yalnız bir tanığın anlatımından biliyoruz, hangi yapı olduğunu bulamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Çocukluğunda Refik Saydam'a ait, doktorların oturduğu bu apartman “bizler için gökdelen gibiydi” diyor. Bu çok katlı evde bir çocuğun pateni vardı ve Tuna Caddesi'nde patenle kayardı. Düşüp bacağını kırar diye ona paten almadılar, tahtadan bir rulet aldılar, o da patenli çocuğu içi giderek seyrederdi.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Yenişehir'de büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 130-131.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Türkiye Milli Talebe Federasyonu'nun merkezi

  1950'lerin başı · Kurtuluş, bugünkü Kıbrıs Caddesi

  Türkiye Milli Talebe Federasyonu'nun merkezi 1950'lerin başında Kurtuluş'ta Misafir Sokak'taydı. Misafir Sokak'ın adı 1964'te Kıbrıs Caddesi oldu, cadde bugün Kurtuluş semtinin omurgasıdır. Milliyet'in 17 Aralık 1951 haberine göre Türk Kadınlar Birliği federasyonun himayesinde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin konferans salonunda bir resital düzenledi. Federasyonun binasının bugün yerinde olup olmadığını bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Federasyonun caddedeki binasını bulamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Özden 1951'de heves ederek katıldığı öğrenci hareketlerinin merkezinin Misafir Sokak'taki Türkiye Milli Talebe Federasyonu olduğunu anlatıyor. “Bizim çalışma ve vakit geçirme yerimiz orasıydı” diyor. O yıllarda İnkılap Gençliği, Fikir ve Sanat Dergisi'nin yazarları ve editörleri arasındaydı.

    Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 175.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
  2. Halûk İmga. Ön Cebeci Mahallesi, Nâm-ı Diğer Kurtuluş Semti. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 172-177. 2014. Kaynağa git

• Çankaya İlkokulu

  1929'dan bugüne · Çankaya, Atatürk Bulvarı'nın güney kesimi

  Uzgören'e göre Çankaya İlkokulu'nun ilk binasını Mimar Ali Rasim 1927-1928'de yaptı. Okul 1929'da açıldı ve adını Atatürk verdi. İlk bina 1960'ta yıkıldı ve okul 1960-1962'de yapılan prefabrik bir binada çalıştı. Okul 1990'ların başında bugünkü binasına geçti, Uzgören bu binanın yılını 1992 diye verir. Bu bilgilerin hepsi tek bir kaynaktan, okulun kendi tarihçesini bulamadık.

  Neden iğnesi yok. İlk bina yıkıldı ve bugünkü okulun aynı yerde olup olmadığını bilmiyoruz.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde okurken fakültenin halk dansları çalışmalarına katıldı, gösteriler için birçok yere giderlerdi. Provalar Çankaya İlkokulu'nda yapılırdı. Provalara da gösterilere de çok şık giyinip giderdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1945 doğumlu, Aşağı Ayrancılı bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 241.

  1. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  2. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Cavga Dans Atölyesi

  1950'ler · Tanığa göre Maltepe

  Milli atlet Muharrem Dalkılıç Cavga Dans Atölyesi'ni Maltepe'de, askerlik yıllarında rastladığı bir dans okulu olarak anar. Dalkılıç Ankara'ya 1955'te gelmişti. Küçüktaşdemir tezinde okulu 8 Temmuz 1950 tarihli bir Zafer gazetesi ilanıyla birlikte verir. İlanda okulun adı okunmuyor, yalnız bir dans okulunun pazar çaylarına ve ekzersiz matinelerine çağrısı ile Sağlık Bakanlığı, Sağlık Sokak, SAN Apartmanı adresi var. Bu adres Maltepe'yi değil Sıhhiye'yi gösteriyor ve ilan ile anı arasında birkaç yıl var, ikisinin aynı okula ait olup olmadığını bilmiyoruz.

  Neden iğnesi yok. Tanığın andığı yer ile dönemin bir gazete ilanındaki adres birbirini tutmuyor.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Askerliği sırasında bir gün arkadaşıyla Maltepe'deki Cavga Dans Atölyesi'nin önünden geçerken içeri baktılar, kızlar oturmuş dans öğreniyordu. Öğleden sonra antrenmana gittikleri için ancak öğleye kadar gelebileceklerini söylediler ve beş kez derse gitti. Dansı sevdi, her türlüsünü yapar oldu ve Balkan ülkelerine gittiğinde ödül törenlerinde de dans etti.

    Tanıklık Muharrem Dalkılıç, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 180-181. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  1. Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git

• Küçükesat

  1950'lerden 2010'lara · Kızılay'ın güneydoğusu, eski Esat bağlarının yeri

  Küçükesat Kızılay'ın güneydoğusunda, Esat bağlarının yerinde kuruldu. Selda Tuncer'in aktardığına göre Şeref Erdoğdu bağlara adını veren Esat'ın öyküsünü bulamamıştı. Semtin boş arazileri 1960'lardan sonra hızla apartmanla doldu, sakinler apartmana ya arsayı müteahhide vererek ya da kooperatife girerek sahip oldu. Gelen ailelerin çoğu daha önce Ulus, Hamamönü ve Cebeci'de oturmuştu, Tuğrul Akçura'nın 1969-1970 araştırmasına göre nüfusun yüzde 30'unu kamuda ve özel sektörde çalışan memurlar oluşturuyordu. Tuncer'e göre 1960'larda ve 1970'lerde semtte azımsanmayacak sayıda sinema vardı, bunlar 1970'lerin sonuna doğru kayboldu ve yerlerine market ile küçük mağazalar açıldı. Bağlardan bugüne Bülbülderesi, Bağlar ve İncesu cadde adları kaldı, Tuncer apartman aralarındaki erik, kiraz ve kayısı ağaçlarını da bağların izi sayar.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, bağlardan apartmanlara geçen semtin kendisi. Esat Hal

  Anılar ve kaynaklar (6 anı)

  • “O zaman öyle bir kültür vardı” diyor. Mahallenin erkekleri duvarda oturur, maç yapar, çekirdek çitlerdi. En çok birdirbir ve uzun eşek oynarlardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, Küçükesat'ta doğup büyümüş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 219-220.

  • Mahalle duvarında kızlı erkekli yan yana oturup çekirdek çitlerlerdi. Demir parmaklıkların arasına bacaklarını atarak otururlardı. Duvara oturmak ona bugün bile keyif verir.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, çocukken Küçükesat'a gelmiş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 220.

  • Komşuların hepsi ayrı yerlerden gelmişti, burada tanışıp kardeş gibi oldular. Kırk yıl birlikte oturduğu komşuları taşınırken onlara kendisi evde yokken gitmelerini söyledi. Taşındıklarını görse çok üzülecekti.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'ların sonunda Küçükesat'a taşınan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 216-217.

  • Semtte trafik çok yoğunlaşmıştı. Oğlu onu görmeye geldiğinde ancak dört tur atıp bir park yeri bulabiliyordu. Yine de evini seviyordu, mahalle ona göre sakindi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, evlenince Ulus'tan Esat'a gelen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 223.

  • Çayyolu'nun tek katlı, bahçeli evleri çok hoşuna gidiyordu ama yolda geçecek zamanı göze alamıyordu. Yaşam felsefesi “hastaneye, pastaneye ve postaneye yakın olsun” idi, Esat'ta oturmaktan memnundu.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1970'lerin başında Ankara'ya gelen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 223-224.

  • Emrah Serbes'in Son Hafriyat romanında Esat küçük ve büyük diye ikiye ayrılan şirin bir semttir, burada “aşk acısı çeken sempatik insanlar” oturur. Semtin sınırları belirsiz olduğu için pek çok Ankaralı Esat'ta oturmadığı halde kendini Esatlı sanır.

    Edebi eserden. Emrah Serbes, Son Hafriyat. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 203.

  1. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git

• Bestekar Sokak

  1990'lar-2000'ler · Kavaklıdere, Tunalı Hilmi Caddesi'nin batısı

  Bestekar Sokak Kavaklıdere'de Tunalı Hilmi Caddesi'ne paralel uzanan, caddenin batısındaki bir konut sokağıydı. Çılga Resuloğlu'na göre Tunalı Hilmi'de başlayan ticari dönüşüm sonradan caddenin arkasındaki konut sokaklarına, Arjantin Caddesi'ne ve Bestekar Sokak'a geçti. Resuloğlu'na göre caddeye açılan Bestekar zamanla lokanta ve barlar sokağına dönüştü. Tunalı'da kafe işleten bir görüşmeciye göre Kavaklıderem Derneği'nin ODTÜ'den Raci Bademli ile yaptığı çalışmada Bestekar eğlence merkezi olarak düşünülmüştü. Aynı çalışmada Tunus Caddesi sergi, tiyatro ve sinemalarla kültür alanı, Tunalı alışveriş caddesi olacak, öteki sokaklar konut olarak kalacaktı. Ona göre eğlence merkezi dengelenemedi ve sokağın üst katlarında oturan pek çok kişi taşındı.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, konut sokağından eğlence sokağına dönen bir sokak. Tunalı Hilmi Caddesi ve Pasajları

  Kaynaklar

  1. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git

• Yenişehir'in diskotekleri

  1966-1970'ler · Yenişehir, Mithatpaşa ve Ziya Gökalp caddeleri, İnkılap Sokağı ve Sakarya Caddesi çevresi

  Turan Tanyer'e göre 1966'dan sonra Yenişehir'de diskotekler birbirini izledi, İnkılap Sokağı'nda As Kulüp ile tam karşısındaki Disko 66 vardı. 1968'de açılan Wiski a Go-Go Sakarya Caddesi'ndeki Tahsin Bey Apartmanı'nın zemin katındaydı, Tanyer'e göre bina 2020'de de yerindeydi. Gidenler çoğunlukla 14 ile 20 yaş arasındaki lise öğrencileriydi, yanında kız arkadaşı olmayan erkek içeri alınmazdı. 1960'ların ikinci yarısında giriş 5 ile 10 lira arasındaydı, tezgahtan alınan bir içecek bu ücrete dahildi ve içki olarak yalnız limonlu votka vardı. Köşk denen kabindeki DJ iki pikapla müziği kesmeden sürdürürdü, slow parçalarda salon karartılır, hızlı parçalarda ışıklar yanardı. Tanyer'in aktardığı bir gazete haberine göre baskınlarda 14 ile 18 yaş arasında gençler bulunan dört diskotek 2 Şubat 1967'de birkaç günlüğüne kapatılacaktı.

  Neden iğnesi yok. Hikaye tek bir yapıyı değil, birkaç sokağa dağılmış diskotekleri anlatıyor. Sakarya Caddesi

  Kaynaklar

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 7. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 49 (2020), s. 385 vd. 2020. Kaynağa git

• Abdi Paşa Çiftliği

  1940'ların sonu · Bahçelievler 1. Cadde'nin altı

  Çılga Resuloğlu'nun görüştüğü, Ankara'da doğmuş bir diş hekimine göre 1940'ların sonunda Bahçelievler 1. Cadde'nin altı Abdi Paşa Çiftliği'ydi. Bu adla bir çiftliği başka bir kaynakta bulamadık. Çiftliğin sınırlarını ve adını veren Abdi Paşa'nın kim olduğunu da bilmiyoruz.

  Neden iğnesi yok. Çiftliğin yerini ve adını tanığın sözünden başka bir kaynakla doğrulayamadık.

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • “Kerpiçli evler, bağ evleri vardı eski Ankara'da” diyor, kuyular da vardı. O çevrede koyunlar ve büyükbaş hayvanlar vardı, aile sütünü oradaki bir çiftlikten alırdı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, Tunalı Hilmi Caddesi'nde çalışmış ve oturmuş bir diş hekimi. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2014, s. 230.

  1. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git
  2. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git

• Maç Kıraathanesi

  1960'lar-2000'ler · Cebeci, Yenigün Sokak

  Maç Kahvehanesi Cebeci'de, ana caddenin Figen Pastanesi köşesinden ayrılan Yenigün Sokak'taydı. Cantek ve Zırh'a göre kahvehanenin yerinde 2014'te Hacıdumanoğulları Lokantası vardı. Yazarlara göre 1960'larda ve 1970'lerde Cebeci'nin kahvehaneleri siyasi yönelimlere göre ayrışmış, belli grupların buluşma yerleri olmuştu.

  Neden iğnesi yok. Yenigün Sokak OSM'de bulunamadı, kahvehanenin yapısını bina düzeyinde eşleyemedik. Mülkiye Binası

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Kendilerine devrimci diyen solcular Yenigün Sokak'taki Maç Kahvehanesi'nde toplanırdı. Bir arkadaşın derdi olunca kahveye haber uçurulur, günün hangi saati olursa olsun orada kim varsa yardıma giderdi.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, o yılları Cebeci'de yaşamış biri. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 162.

  • Ona göre Maç zamanla siyasi buluşma yeri olmaktan çıktı ve 1980'lerden sonra Mülkiye'nin Uluslararası İlişkiler öğrencilerinin kahvesi oldu. Öğrencilerin bir kısmı derse gitmek yerine vaktinin çoğunu burada geçirirdi. Facebook'ta “Ben diplomamı Maç Kıraathanesi'nden aldım” adlı bir grup bile açıldı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü bir Mülkiye hocası. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 162.

  1. Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh. Bir Semt Monografisine Doğru: Cebeci’ye Bakmak. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 138-170. 2014. Kaynağa git

• Erdem Sokak

  1970'ler-1980'ler · Cebeci, üniversite kampüsünün batı ve güney kenarı

  Funda Şenol Cantek ile Besim Can Zırh'a göre Erdem Sokak Cebeci'deki üniversite kampüsünün batı ve güney sınırını çizer. Sokak Cebeci'yi batıdaki Ön Cebeci ve Kurtuluş'tan, güneydeki Abidinpaşa'dan ayırır. Yazarlara göre 1970'lerin ve 1980'lerin siyasi kamplaşması yıllarında Erdem Sokak'ın aşağısı ve demiryolunun öte yanı semtin siyasi sınırları gibi anılırdı. Uğurlu, Taşkent, Bahadırlar, Dede Efendi ve Tevekküller sokakları Erdem Sokak'a çıkar, sokak bugün Erdem Caddesi adını taşıyor.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, semtin içinde sınır gibi yaşanan bir sokak. Ankara Hukuk Fakültesi (Cebeci)

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • O yıllarda Erdem Sokak'tan aşağıya geçilmezdi. Sokağa çıkan beş sokağa yurtlardan projeksiyon tutulurdu. Evlerine gidebilmek için sarhoş taklidi yaparlar, “Bunlardan bir şey olmaz baksana sarhoş” denip bırakılırlardı.

    Tanıklık Cantek ve Zırh'ın görüştüğü, İncesu'da büyüyüp sonra Cebeci'ye taşınan biri. Okuduğumuz kaynak Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh, 2014, s. 153.

  1. Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh. Bir Semt Monografisine Doğru: Cebeci’ye Bakmak. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 138-170. 2014. Kaynağa git

• Kurtuluş Meydanı

  1960'lar-1970'ler · Kurtuluş Parkı'nın doğu ucu, Celal Bayar Bulvarı ile Ziya Gökalp ve Cemal Gürsel caddelerinin birleştiği yer

  Kurtuluş Meydanı Kurtuluş Parkı'nın doğu ucunda, Celal Bayar Bulvarı ile Ziya Gökalp ve Cemal Gürsel caddelerinin birleştiği alandı. Duygu Gören'e göre 1960'ların gazeteleri burayı kimi zaman Cemal Gürsel Alanı, kimi zaman Kurtuluş Meydanı diye andı. Gören'e göre Jansen planında Kurtuluş Meydanı adı bugünkü Kızılay Meydanı için kullanılmıştı. 1963'te Meclis binası çevresindeki gösterilere kısıtlama getirildi, Kızılay ve çevresinde gösteri yasaklandı. Gören'e göre 1965'ten sonra büyük yürüyüşler için yetkililerin izin verdiği yeni bir yol ortaya çıktı. Bu yürüyüşler çoğunlukla Tandoğan Meydanı'ndaki bir mitingle başlar, Talatpaşa Bulvarı ve Cebeci üzerinden Kurtuluş Parkı'na varırdı.

  Neden iğnesi yok. Meydanın sınırlarını veren bir kaynak yok, yeri bugün bir kavşağın içinde kalıyor. Kurtuluş Parkı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • O yıllarda Tandoğan çok önemliydi. Tandoğan'dan Kurtuluş Meydanı'na yürürler ya da Kurtuluş'ta toplanıp Tandoğan'a yürürlerdi. Bazen Kızılay'dan geçebiliyorlardı, bazen de bugün tren istasyonlarının bulunduğu arka taraftan yürürlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1970'lerde üniversite öğrencisi olan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 230.

  1. Duygu Gören. Tracing space-times of political action: Spaces of resistance in Ankara (1960-1971). Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2025. Kaynağa git
  2. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Foto Apartmanı

  1935-1977 · Kızılay, Atatürk Bulvarı'nın doğu yakası, eski Kızılay binasının karşısı

  Atatürk'ün fotoğrafçısı olarak bilinen Cemal Işıksel 1935'te Atatürk Bulvarı'nın Yenişehir yakasında Foto Apartmanı'nı yaptırdı. Turan Tanyer'e göre binanın mimarı Seyfi Arkan'dı, zemin katın üstünde dört kat ve bir çatı katı vardı. Tanyer'e göre apartman sağ ve sol köşelerindeki iki giriş kapısıyla bulvarda tek örnekti. Ulus gazetesinin 19 Şubat 1936 tarihli ilanı apartmanı Kızılay'ın merkez binasının karşı sırasında, “kaloriferli ve her türlü konforlu” diye tanıtıyordu. 1950'lerde Basın İlan Kurumu'nun Ankara şubesi ile Yeni Sabah gazetesinin bürosu bir süre bu apartmandaydı. Apartman 1977'de yıkıldı, yerine Foto İş Hanı yapıldı.

  Neden iğnesi yok. Apartmanın yeri bina düzeyinde eşlenemedi, yerine yapılan iş hanını OSM'de bulamadık. Kızılay Genel Merkezi binası ve bahçesi

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Apartmanındaki bir daireyi 1969'da Atatürk Fotoğraf Müzesi'ne çevirdi, resimleri zaman zaman değiştirirdi. Müze pazar dışında her gün öğleden sonraları açıktı, girmek parasızdı ve resim satılmazdı. Yazın kimse gelmediği için kapalı kalırdı.

    Tanıklık Cemal Işıksel, Abdi İpekçi'nin Milliyet'teki 1972 röportajı, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 504.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 3. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 44 (2017). 2017. Kaynağa git

• Lale Çiçek Müessesesi

  1940'lar · Kızılay, Atatürk Bulvarı, eski Kızılay binasının yanı

  Turan Tanyer'e göre Lale Çiçek Müessesesi Yenişehir'in ilk çiçekçisiydi ve Atatürk Bulvarı'ndaki Sönmez Apartmanı'nın zemin katındaydı. Tanyer'e göre apartman Kızılay Genel Müdürlüğü binasının yanındaydı, 1936'dan 1977'ye kadar ayakta kaldı ve yerine Özkan İş Hanı yapıldı. Lale Çiçek 1940'ların başında bulvardaki çok az sayıdaki ticarethaneden biriydi, ilanlarına göre çeşitli bitki ve çiçeklerden oluşan zengin bir galerisi vardı. 1942'de buradan düğün ve nişan paketleri 4 ve 5 liraya alınabiliyordu. Yakındaki Ercan Apartmanı'nda oturan Beki L. Bahar anılarında Yenişehir'de yıllarca tek bir çiçekçi dükkanı olduğunu, fiyatların da ucuz olmadığını yazar.

  Neden iğnesi yok. Dükkanın bulunduğu Sönmez Apartmanı yıkıldı, yerine yapılan iş hanını haritada eşleyemedik. Sönmez Apartmanı

  Anılar ve kaynaklar (1 anı)

  • Bir gazete ilanı müesseseyi “Bütün hüviyeti Türk olan bu müessesenin sanat eserinde de Türkün inceliğini bulacaksınız” sözleriyle tanıtıyordu. Sahibine göre lale Türk tarihinde bir devre adını vermiş tek çiçekti. İlana göre en seçkin düğün sepetleri ve en görkemli tören çelenkleri en ucuza burada bulunurdu.

    Alıntı Lale Çiçek'in gazete ilanları, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2017, s. 443.

  1. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 2. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 43 (2017), s. 431 vd. 2017. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 1. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 42 (2016), s. 206 vd. 2016. Kaynağa git

• Sakarya ve Dedeefendi açık hava sinemaları

  1930'lardan 1960'lara · Ulucanlar, Cebeci ve çevresi

  Selda Tuncer'e göre 1950'lerde ve 1960'larda Ankara'nın pek çok semtinde bahçelerde ya da apartmanlar arasındaki boş arsalarda açık hava sinemaları kuruldu. Bu sinemalar çoğunlukla Türk filmleri gösterir, programlarını üç günde bir değiştirirdi. Tuncer'e göre Cebeci ve çevresindeki sinemaların çoğu açık hava sinemasıydı, kent büyüdükçe bu arsalar apartmanlarla doldu. Sakarya Açık Hava Sineması'nın yeri ve yılları kaynaklarda farklı geçer, Metin Felekoğlu onu 1930-1940 yıllarında İsmetpaşa'da, çifte fırınların yanında gösterir. Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda doğmuş Cebecili bir tanık ise sinemayı Ulucanlar Çay Bahçesi'nde anar. Esat'ta oturan bir başka tanığın andığı Dedeefendi'nin yerini kaynak vermiyor, Cantek ve Zırh'a göre Cebeci'de Erdem Sokak'a çıkan sokaklardan biri bu adı taşır.

  Neden iğnesi yok. Sinemaların yeri yalnız tanıkların tarifinden biliniyor ve kurulduğu arsalar sonradan yapılaştı.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Bugün Sigorta Hastanesi'nin bulunduğu yerde Sakarya Açık Hava Sineması vardı, yanında bir açık hava sineması daha bulunurdu. Cebeci Sineması'nın, İnönü Stadı'nın ve kalp hastanesinin çevresinde de açık hava sinemaları vardı. Bu sinemalara geceleri giderlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda doğmuş Cebecili bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 199. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.

  • Bir süre Dedeefendi'de oturdular, orada da bir açık hava sineması vardı. Arsalarda yeni yeni apartmanlar yapılıyordu, “iki üç apartmanın yerinde açıkhava sineması yapmışlar” diyor. Geceleri oraya giderlerdi, şimdi o arsaların hepsi apartman oldu.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, evlenince Ulus'tan Esat'a gelen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 220-221.

  1. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
  2. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git
  3. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  4. Funda Şenol Cantek ve Besim Can Zırh. Bir Semt Monografisine Doğru: Cebeci’ye Bakmak. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 138-170. 2014. Kaynağa git

• Kavaklı Dere

  1930'lardan 1950'lere · Kavaklıdere, bugünkü Tunus Caddesi hattı

  Kavaklıdere semti adını bugünkü Tunus Caddesi'nin yerinden akan Kavaklı Dere'den aldı. İsa Çapanoğlu 2007'de Mimarlar Odası Ankara Şubesi bülteninde yayımlanan yazısında derenin yolunu anlatır. Ona göre dere Seğmenler Parkı'ndan çıkıp Karamancı Evi'nden, bugünkü İlbank Bloklarının yerinden, Polonya Elçiliği'nin bahçesinden ve Kuğulu Park'tan geçerek Tunus Caddesi'ne uzanırdı. Derenin çıktığı yer kaynaklarda farklıdır. Kavaklıdere'nin eski bir sakininin çizdiği 1940-1950 haritası derenin kaynağını Cumhurbaşkanlığı Köşkü'nün bahçe arazisinde, Çılga Resuloğlu'nun görüştüğü bir esnaf ise Kuğulu Park'ın yakınında gösterir. Derenin üstünün hangi yıl örtüldüğünü gösteren bir kaynak bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Dere uzun bir hat boyunca akıyordu, tek bir noktaya bağlanamaz. Seğmenler Parkı

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Haritada dere Polonya Büyükelçiliği'nin yanından geçip Atatürk Bulvarı boyunca Orman Bakanlığı'na kadar uzanıyordu. Haritaya kağnıların ve merkeplerin üzüm taşıdığı Balgat ve Bala köy yolu da işlenmişti.

    Alıntı Kavaklıdere'nin eski bir sakininin çizdiği 1940-1950 haritası, Resuloğlu aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 183.

  • Çocukken Bakanlıklar'da, Karanfil Sokak'ın başında otururlardı. Bugünkü Tunus Caddesi o zaman dereydi, Kavaklı Dere'ydi ve Karanfil Sokak'ın devamıydı. Dört beş yaşındayken onlara bakan kadın sepetler hazırlar, dereye pikniğe giderlerdi.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, 1950'lerde çocukluğu Karanfil Sokak'ta geçmiş bir kadın. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 290.

  • Arka sokaktan küçük bir dere akardı, Kızılay'a kadar uzanır ve İncesu'dan gelen dereyle birleşirdi. Sonra kokuyor denerek Bakanlıklar'da üstünü örttüler. Suyu tertemizdi ve herkes içerdi, akan su yüzünden çevrede çok kavak vardı.

    Tanıklık Resuloğlu'nun görüştüğü, sinema binasında dükkanı olan bir saat tamircisi. Okuduğumuz kaynak Çılga Resuloğlu, 2011, s. 58.

  1. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  2. İsa Çapanoğlu. İlbank Evleri (Bilinmeyen Ankara). TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Bülteni, sayı 52 (Ağustos 2007), Bilinmeyen Ankara köşesi, PDF s. 19 (basılı s. 34-35). 2007. Kaynağa git

• 14 Mayıs Evleri

  1951'den 1990'lara · Gaziosmanpaşa, Arjantin Caddesi ile Filistin Caddesi arası ve Reşit Galip Caddesi'ne doğru

  14 Mayıs Yapı Kooperatifi 1951'de kuruldu ve adını 1950 seçimlerinin tarihinden aldı, semt de bu adla anıldı ve 1960'tan sonra adı Gaziosmanpaşa oldu. Gamze Belli ile Esin Boyacıoğlu'na göre üyelerinin çoğu 1950 seçimlerinden sonra meclise giren milletvekilleri ile üst düzey bürokratlardı, evlerde 1953'te oturulmaya başlandı. Yaklaşık 160 konutluk yerleşimi Muhittin Güreli tasarladı, ilk evler Arjantin Caddesi ile Filistin Caddesi arasında, ikinci etap 1958-1959'da Reşit Galip ve Nene Hatun yönünde yapıldı. Çılga Resuloğlu'na göre evler 1990'ların başından beri konut niteliğini büyük ölçüde yitirdi. Belli ve Boyacıoğlu'na göre Karum'a komşu kalan evlerin bir kısmı kafeye, restorana ya da mağazaya dönüştü. Resuloğlu'nun aktardığı eski bir Kavaklıdereli bu dönüşümü 1980'lerden sonraya koyar ve evlerin prestijli kafelere, restoranlara döndüğünü anlatır.

  Neden iğnesi yok. Yerleşim birkaç sokağa yayılır, evlerin kaçının ayakta kaldığını sınamadık.

  Kaynaklar

  1. Esin Boyacıoğlu Gamze Belli. Bir Kentsel Dönüşüm Örneği: Ankara '14 Mayıs Evleri'. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 22(4), s. 717-726. 2007. Kaynağa git
  2. Çılga Resuloğlu. Kavaklıdere Semti’nin Oluşum Öyküsü. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 226-248. 2014. Kaynağa git
  3. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  4. Sivil Mimari Bellek Ankara proje ekibi. Sivil Mimari Bellek Ankara 1930-1980 yapı envanteri tablosu. Başkent Üniversitesi, TÜBİTAK ve VEKAM destekli proje. Kaynağa git

• Ayrancı

  1930'lardan 1980'lere · Aşağı ve Yukarı Ayrancı

  Selda Tuncer'in görüştüğü kadınlara göre Ayrancı 1930'larda çoğunlukla yazın kullanılan bir bağ yeriydi, sonra yerli Ankaralılar burada kalıcı oturmaya başladı. Tuncer'e göre semt Küçükesat'tan daha geç gelişti, 1970'lerin başında hâlâ bağ kalıntıları vardı ve sonraki kuşağın çocukluğunda bunların yerini apartman aralarındaki boş arsalar aldı. Mahalle çocukları bu arsalarda oynardı. Tuncer'e göre birçok elçiliğin bulunduğu Aşağı Ayrancı 1970'lerde memurların, subayların, elçilik çalışanlarının, orta ve orta üstü gelirli ailelerin oturduğu, saygın sayılan bir semtti. Semtin üst kesimi olan Yukarı Ayrancı daha karışıktı, gecekondularda alt gelir grupları da otururdu ve bu gecekonduların yerinde bugün apartmanlar var.

  Neden iğnesi yok. Anlatılan bir yapı değil, bağ yerinden apartman semtine dönüşen semtin kendisi. Şefik Bursalı Müze Evi

  Anılar ve kaynaklar (3 anı)

  • Ailesiyle 1970'lerin başında Ulus'tan Ayrancı'ya taşındılar. Ayrancı o sırada yeni yeni beliriyordu ve oralar epey ıssızdı. Ulus değişmişti, eski iyi komşular kalmamıştı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1970'lerin başında Ulus'tan Ayrancı'ya taşınan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 75.

  • Çocukken bazı arkadaşlarının babası elçilikte, bazılarının annesi Dışişleri Bakanlığı'nda çalışırdı. Babaları avukat ya da yargıç olanlar, esnaf olanlar vardı. Kadınların çoğu ev hanımıydı, ona göre semtleri seçkin bir semtti.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1970'lerde Aşağı Ayrancı'da büyüyen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 78.

  • Gençliğinde semtin dolmuşları Hoşdere'den geçerdi. Çalışan dolmuşların sayısı belliydi, dolmuşlar sık geçmezdi. Giderken dolmuşa biner, dönüşte yürürlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, küçük yaşından beri Ayrancı'da oturan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 226.

  1. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git

• Başçavuş Sokak ve Meram Apartmanı

  1950'lerden 1980'lere · Küçükesat, Başçavuş Sokak

  Selda Tuncer'e göre 1960'larda Esat'a taşınan ya da ziyarete gelenlerin ilk hatırladığı şey semtin uzak, tenha ve taş toprak olmasıydı. Tuncer'e göre Başçavuş Sokak ile Olgunlar Sokağı'nın köşesindeki Meram Apartmanı Küçükesat'ın o yıllarından en çok hatırlanan yapılardandır. Şevki Vanlı üzerine 2023'te çıkan kitabın kataloğu apartmanı Vanlı'nın Yeşil Meram Kooperatifi için 1956'da yaptığı proje sayar, kitaptaki bir yazı ise projeyi 1967'ye tarihler. Aynı sokakta Maliye Bakanlığı çalışanlarının kurduğu Otuz Evler Yapı Kooperatifi'nin evleri de Emin Onat'ın 1956 tarihli avan projesiyle yapıldı, bu yapılar Maliye Evleri diye bilinir.

  Neden iğnesi yok. Hikaye bir sokağın bağlardan apartmanlara geçişini anlatıyor, anılardaki yapılar bugün de oturulan konutlar.

  Anılar ve kaynaklar (4 anı)

  • Maliye Evleri yapılırken Başçavuş Sokak neredeyse boştu, sokakta bir yol bile yoktu ve inşaat malzemesi at arabalarıyla taşındı. Esat Caddesi tarafında köşkler, evlerin öbür yanında bağlar vardı. Yollar toprak olduğu için işçiler de ilk sakinler de Esat Caddesi'ne kadar çizmeyle yürürdü.

    Tanıklık Ekiz'in görüştüğü, Maliye Evleri'ni ilk yıllarından beri bilen sakinler. Okuduğumuz kaynak Kübra Ekiz, 2023, s. 89-90.

  • 1963-1964'te küçük kızıyla Meram Apartmanı'na misafirliğe geldiğinde etraf bomboştu, taşlık tepelik bir yerdi. Şakir Zümre sobada kok kömürü yanıyordu ama ev yeni ve yüksekti, etraf da boştu, oda bir türlü ısınmıyordu. Kendi kendine “bu adamın parası mı çoktu aklı mı yoktu” diye söylendi, gelmiş bu tepelerden ev almıştı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'larda Esat'a taşınan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 208-209.

  • Esat'a ilk geldiklerinde çevre boştu, yalnız bir Meram Apartmanı vardı. Başçavuş Sokak'ın Bağlar'a bağlandığı yerde bugün merdiven var, o zaman orası çalı çırpılı bir rampaydı. Çocuklar oraya kilimlerini serer, yumurta haşlayıp piknik yaparlardı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'ların sonunda çocukken Esat'a gelen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 209.

  • Çocukluğu genelde sokakta geçti, yakan top ve saklambaç oynarlardı. Daha küçükken apartmanın giriş merdivenine kilimler serer, herkes bir şeyler getirir, orada evcilik kurarlardı. 1985'te sokakta çekilmiş bir fotoğrafta hiç araba yoktu, görüşme yapıldığında ise sokakta yürüyecek yer kalmamıştı.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1960'ların sonunda çocukken Esat'a gelen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 219.

  1. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git
  2. T. Elvan Altan. Ankara’da İz Bırakan Mimarlar III: Şevki Vanlı. Koç Üniversitesi VEKAM, Ankara’da İz Bırakan Mimarlar Dizisi III, 186 s., ISBN 978-605-9388-29-0. 2023. Kaynağa git
  3. Nuray Bayraktar, Bülent Batuman ve Elif Selena Ayhan, editörler. Sivil Mimari Bellek: Ankara 1930-1980. Sergi kataloğu. VEKAM Yayın No 31, Kasım 2014. Kaynağa git
  4. Kübra Ekiz. Developing Conservation Principles for the Adaptation of Modern Heritage to Contemporary Life: Maliye Evleri in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2023. Kaynağa git

• Esat'ın semt sinemaları

  1950'lerden 1970'lerin sonuna · Küçükesat ve Esat

  Ferah Sineması Esat'ın yazlık açık hava sinemalarındandı, Nehir Durna'nın görüştüğü bir Ankaralı onu Büyükesat'a çıkarken eski Esat pazarının yanında anar. Güliz Küçüktaşdemir'in 1960'ların Esat'ını anlatan çalışmasında da Ferah açık hava sineması olarak geçer. Dilek Sineması Küçükesat'ta balkonlu ve 550 kişilik bir salondu. Çılga Resuloğlu'nun Evren ve Karadoğan'dan aktardığına göre salonda 1970'lerde seks filmleri gösterilmeye başlandı, sinema bir süre sonra kapanıp düğün salonu ve gazinoya dönüştü. Felekoğlu da Dilek'i 1960'larda Küçükesat'ta açılan üç sinemadan biri sayar, Elif Kaymaz'ın sinema listesi ise onu Kocatepe'de gösterir. Güven Sineması'nı Selda Tuncer'in görüştüğü bir tanığın anlatısı dışında bir kaynakta bulamadık.

  Neden iğnesi yok. Sinemaların tam yerlerini gösteren bir kaynak bulamadık.

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Yaz gecelerinde bütün mahalle toplanır, iki yazlık açık hava sinemasından birine, Güven'e ya da Ferah'a giderdi. Hemen hemen iki akşamda bir “ellerimizde çekirdekler böyle yollara düzülüp” açık hava sinemasına yürürlerdi.

    Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, çocukluğu Türközü ve Küçükesat bağlarında geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 221.

  • Dilek Sineması özellikle çarşamba günleri çok hareketli olurdu. Sinema bugünkü Tapu Dairesi'nin karşısındaki Fethi Bey durağına yakındı, Fethi Bey Köşkü de hemen oradaydı.

    Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir Esatlı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2019, s. 208.

  1. Selda Tuncer. Küçükesat: Bağevlerinden Mahalleye. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 202-225. 2014. Kaynağa git
  2. Çılga Resuloğlu. The Tunali Hilmi Avenue, 1950s-1980s: The formation of a public place in Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı. 2011. Kaynağa git
  3. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  4. Güliz Küçüktaşdemir. 1960’lı Yıllarda Kentli Hareketliliği: Kentsel İç Mekân Örneği Olarak Esat Mahallesi, Gündelik Yaşam ve Yapısal Dönüşüm. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 197-211. DOI: 10.5505/jas.2019.83792. 2019. Kaynağa git
  5. Nehir Durna. Ankara’nın Bellek Mekânları: Seksen Yıllık Bir Dönüşümün Sözlü Tarih Denemesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 10(1), s. 127-153. DOI: 10.5505/jas.2022.07269. 2022. Kaynağa git
  6. Elif Kaymaz. An Architectural History of the Movie Theaters in Ankara. Yüksek lisans tezi, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi. 2019. Kaynağa git

• Menekşe Sineması

  1970'lerden 1990'ların sonuna · Kızılay, Menekşe Sokağı

  Menekşe Sineması Kızılay'da Menekşe Sokağı'ndaki Orkide Apartmanı'ndaydı, Elif Kaymaz'a göre apartmanı 1966'da Kavaklıdere Sineması'nın da mimarı Nejat Tekelioğlu Özdemir Çakıner'le birlikte tasarladı. Kaymaz'ın Ayhan Nergiz'e dayanarak yazdığına göre yapıdaki tiyatro salonu ilgi görmeyince sinemaya çevrildi, Nergiz ailesi bir iki yıl sonra yanına büyük salonlu Nergiz Apartmanı'nı yaptı. Felekoğlu'na göre 1970'lerin başında açılan ve yerli film gösteren sinemada bir dönem gösterim makinelerinin başında kadınlar çalıştı. Turan Tanyer'e göre 1973'te Ankara'da kurulan Sinematek Derneği film gösterilerine Menekşe Sineması'nda başladı, Ağustos 1974'te Çankaya Sineması'na geçti. Ayşe Nur Tür ile Umut Şumnu'nun Evren ve Karadoğan'dan aktardığına göre 350 kişilik ve balkonlu sinema 1990'ların sonunda tiyatro olarak çalışmaya başladı. Tür ile Şumnu'ya göre sinemanın binası bugün Ankara Yeni Sahne adıyla tiyatro olarak kullanılıyor.

  Neden iğnesi yok. Salon bugün haritadaki Ankara Yeni Sahne'nin binasında, sinema yılları için ayrı iğne açmadık. Ankara Yeni Sahne

  Anılar ve kaynaklar (2 anı)

  • Her filmin az sayıda makarası vardı, makaralar her gösterimden önce bir sinemadan ötekine taşınırdı. Yolu kısaltmak için yeni salonları ana sinemanın yakınına yaptılar, onlar için ana sinema Ankara Sineması'ydı.

    Tanıklık Sinemaların sahibi Ayhan Nergiz, Önder'in Tunç 2011'den aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Demet Önder, 2013, s. 120.

  • Balkon katından salon katına inerken karşıdaki duvarda seramik panolar vardı. Ona göre bu duvar seramikleri hâlâ güzel sanatlar akademisinin hocalarınca takdirle anılıyordu.

    Tanıklık Sinemaları yıllarca işleten bir aile üyesi, Şumnu 2018'den Tür ile Şumnu'nun aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Ayşe Nur Tür ve Umut Şumnu, 2023, s. 151.

  1. Elif Kaymaz. An Architectural History of the Movie Theaters in Ankara. Yüksek lisans tezi, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi. 2019. Kaynağa git
  2. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  3. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi - 10. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 53 (2022), s. 417 vd. 2022. Kaynağa git
  4. Ayşe Nur Tür ve Umut Şumnu. İç Mekân Bağlamında Modern Mimarlık Mirası: Kavaklıdere Sineması Değer Analizi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 11(1), s. 139-160. DOI: 10.5505/jas.2023.97658. 2023. Kaynağa git
  5. Demet Önder. Changing geography of urban leisure: The case of Ankara. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git

• Şık Düğme

  1938'den 2010'lara · Önce Ulus'ta Posta Caddesi, sonra Atatürk Bulvarı, sonra Kızılay'da Menekşe Sokak

  Savaş Sönmez'e göre Şık Düğme 1938'de Albert ve Moiz kardeşler tarafından Ulus'ta Posta Caddesi'ndeki Mermerci Han'da kuruldu. Ayşe Ulusoy Tunçel'in aktardığı Beki L. Bahar'a göre 1960'larda Zafer Meydanı ile Kızılay arasında genç kuşaktan Yahudi esnaf yeni dükkanlar açtı, Şık Düğme de bunlardandı. Ebru Uğuz'a göre 1970'lerden sonra bulvardaki binalar birer birer yenilenip kiralar artınca Şık Düğme gibi dükkanlar bulvardan paralel sokaklara çekildi. Sönmez'e göre dükkan 1970'te ve 2009'da el değiştirdi, altı kez taşındıktan sonra Kızılay'da Menekşe Sokak'a yerleşti. Sönmez Şık Düğme'yi Ankara kadınlarının “olmazsa olmaz”larından sayar.

  Neden iğnesi yok. Dükkan altı kez yer değiştirdi, bu yerlerin çoğunu kaynaklar vermiyor. Atatürk Bulvarı

  Kaynaklar

  1. Savaş Recep Sönmez. Bir Zamanlar Posta Caddesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 257-281. DOI: 10.5505/jas.2019.41275. 2019. Kaynağa git
  2. Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
  3. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Selin ve Mine mağazaları

  1970'ler ve 1980'ler · Kızılay

  Selda Tuncer'in görüştüğü ve 1950'den sonra doğan kadınlar Kızılay'daki pasajları en çok çocukluk ve gençlik yıllarından hatırlar. Tuncer'e göre pasajlar onlar için ailece ve en çok anneyle gidilen yerlerdi. Kendi paralarını kazanmaya başlayınca pasajları bırakıp bulvardaki ve Kızılay'ın bazı ana caddelerindeki daha kaliteli mağazalara yöneldiler. Bu kuşaktan birçok görüşmeci Selin ve Mine adlı mağazaları anar. Ebru Uğuz'un görüşmelerine göre de Mine 1970-1995 yıllarında Sıhhiye ile Kızılay arasının önemli alışveriş yerlerindendi.

  Neden iğnesi yok. Mağazaların yerini ve açık oldukları yılları kaynaklar vermiyor. Kocabeyoğlu Pasajı

  Kaynaklar

  1. Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
  2. Ebru Uğuz. Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. 2008. Kaynağa git

• Metropol Sineması

  1970'lerden 2010'lara · Kızılay, Selanik Caddesi

  Metropol Sineması Kızılay'da Selanik Caddesi'nde açıldı. Felekoğlu'na göre yerinde 1970'lerde açılan Aykut Sineması vardı. Aykut kısa bir süre film gösterdi, sonra tiyatroya çevrildi. 250 ve 600 kişilik iki salonu olan sinema el değiştirdi ve Metropol adıyla yeniden film göstermeye başladı. Kul Harmankaya ile Şahin Güçhan'a göre Ankara Büyükşehir Belediyesi arşivinde iki sinemanın tek bir dosyası vardır. Felekoğlu'na göre 2012'de Avşar Film'e ait olan sinemanın 8 salonu ve 1087 koltuğu vardı. Kaymaz 2019'da kent merkezinde kalan üç çok salonlu sinemadan birinin Metropol olduğunu yazar.

  Neden iğnesi yok. Sinemanın bugün açık olup olmadığını doğrulayamadık. Büyülü Fener Kızılay

  Kaynaklar

  1. H.Metin Felekoğlu. Kamusal alanın gelişimi içinde sinemanın yeri; Ankara örneği. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
  2. Elif Kaymaz. An Architectural History of the Movie Theaters in Ankara. Yüksek lisans tezi, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi. 2019. Kaynağa git
  3. Büşra Kul Harmankaya ve Neriman Şahin Güçhan. AN INVENTORY STUDY FOR THE CINEMA AND THEATRE SPACES in ANKARA. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, Sayı 27, s. 105-148. DOI: 10.22520/tubaked.1151818. 2023. Kaynağa git

Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Özel evlerin kapı ve daire numarasını yazmıyoruz.

Bu yerlerden geçen rotalar

Tek tek gezmek yerine bir hikayenin peşinden yürümek isterseniz.