Hasanoğlan Köy Enstitüsü

Kuruluş 1941 baharına dayanıyor. İkinci Dünya Savaşı koşulları yüzünden Kırklareli Kepirtepe Köy Enstitüsü'nden gelen 226 kişilik bir kafile 18 Nisan 1941'de ilk işlere başladı; planlanan yapıların inşaatı ise 10 Temmuz 1941'de açıldı. Yerleşke planı Millî Eğitim Bakanlığı'nın açtığı bir yarışmadan çıkmıştı, projeyi Kemal Ahmet Aru, Adnan Kuruyazıcı ve Orhan Safa hazırlamıştı. Asıl dikkat çekici olan şu: yapıların büyük bölümünü öğrenciler kendi elleriyle kurdu ve 1945'e gelindiğinde tamamlanan yapı sayısı 45'i buldu. Program da buna uygundu; güzel sanatlar, yapıcılık, maden işleri, hayvan bakımı, kümes hayvancılığı, köy ev işleri ve el sanatları, tarla ve bahçe ziraatı ile ziraî işletme kolları vardı. Kurumun kuruluşunu İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç başkanlığındaki bir komisyon yürütmüştü.

Deney kısa sürdü. Yüksek Köy Enstitüsü yalnız üç dönem mezun verdi, 1944-1945, 1945-1946 ve 1946-1947, toplam 213 kişi; 1947'de kapatıldı ve öğrencileri başka yükseköğretim kurumlarına dağıtıldı. Köy enstitülerinin tamamı ise 1954'te ilköğretmen okullarına dönüştürüldü. Hasanoğlan bundan sonra sırasıyla Atatürk Öğretmen Okulu, Atatürk Öğretmen Lisesi ve Atatürk Anadolu Öğretmen Lisesi adlarını taşıdı; bugün Hasanoğlan Atatürk Fen Lisesi olarak eğitim veriyor.

Ziyaretçi burada bir müze değil, bir yerleşke bulur. Görülmesi gerekenler açık amfi tiyatro, Yüksek Köy Enstitüsü eğitim binası ve müzik okulu; bu üçü 27 Mart 2003'te koruma kurulu kararıyla tescillendi. Yerleşkede ayrıca atölye yapıları, hamam ve küçük bir müze birimi var. Sade taş duvarlar, süssüz kütleler ve mütevazı ölçek, dönemin mimarlık dilini olduğu kadar kısıtlı bütçesini de anlatıyor. Yerleşke faal bir okul olduğu için gezinin okul idaresiyle konuşularak yapılması gerekiyor, hafta sonu ve tatil dönemleri daha rahat. Enstitülerin nasıl bir şey olduğunu merak eden biri için amfi tiyatronun basamaklarına oturup yerleşkeye bakmak, okunacak on kitaptan daha çok şey anlatır.