Çubuk-1 Barajı
Ankara'nın kuzeyinde, Çubuk Çayı'nın vadisinde, yirmi beş metre yüksekliğinde beton bir duvar durur. Bu duvar Cumhuriyet'in ilk barajıdır: Çubuk-1.
Yapımına Atatürk'ün talimatıyla 1930'da başlandı. Baraj altı yılda tamamlandı ve 3 Kasım 1936'da Başbakan İsmet İnönü'nün yaptığı bir törenle açıldı. Amaç başkente içme ve kullanma suyu sağlamak, sanayiye su vermek ve taşkınları önlemekti.
Baraj beton ağırlık tipindedir; yani suyun baskısına kendi ağırlığıyla direnir. Gövde hacmi yüz yirmi bin metreküp. Normal su seviyesinde göl hacmi 12,5 milyon metreküp, göl alanı yaklaşık bir kilometrekare. Barajın yılda üç milyon metreküp içme suyu verecek şekilde tasarlandığı yazılıyor.
Sonrası pek iç açıcı değil. Çubuk ilçesinin kanalizasyonu çaya döküldükçe su kirlendi, baraj çanağı da yıllar içinde alüvyonla doldu. 1994'te barajdan su alımı durduruldu. 2010'da Ankara Büyükşehir Belediyesi Çubuk ve Karaköy'de atık su tesislerini çalıştırdı ve havzayı temizleme işine başladı. 2021'in sonlarında, yirmi yedi yıl aradan sonra baraj yeniden su tutmaya başladı.
İnşaat Mühendisleri Odası, kuruluşunun 50. yılında Cumhuriyet döneminin elli önemli yapısını seçti. Çubuk-1 Barajı bu "50. Yılda 50 Eser" listesinde yer alır.
Karıştırılmaması gereken bir ad daha var: Çubuk-2 Barajı da Karagöl Tabiat Parkı da ayrı yerlerdir ve şehirden çok daha uzaktadır. Çubuk-1 şehre yakındır ve bir mühendislik anıtı olarak görülmeye değer.
Yirmi yedi yıl boş kalan vadi, 2021'den beri yeniden su görüyor.
Anılarda Çubuk Barajı
Yazarların ve tanıkların anlattıkları. Her anı anlatanın adıyla, okuduğumuz kaynağın sayfasıyla.
Tuncer'e göre baraj 1930'ların ortasında ve 1940'larda kentin seçkinlerinin gözde gezinti yerlerinden biriydi. Ona göre 1950'ye gelindiğinde baraj seçkinler için çekiciliğini yitirmişti.
Selami İzzet Sedes'in 1938 tarihli Kalbimin Romanı'nda Mazlum misafirlerine Ankara'yı gezdirir. Numune çiftliğinden Çubuk barajına, Yenimahalle'den Ankara kalesine kadar her yeri görürler.
Edebi eserden. Selami İzzet Sedes, Kalbimin Romanı. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 370.
Ulus gazetesinin 26 Temmuz 1937 tarihli bir yazısı baraj parkına mangal, kömür ve salıncak getirip piknik yapan yerli Ankaralıları küçümsedi. Yazı buranın onlar için yapılmadığını hatırlattı.
Alıntı Ulus gazetesi, 26 Temmuz 1937, Tuncer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 175.
Çubuk Barajı'na ve gazinosuna belki yalnız pazar günleri belediye otobüsü işlerdi. Kapıları sürücünün yanındaki uzun bir demir kolla açılan burunlu otobüslerle pikniğe giderlerdi. Akrabalar ya da komşular imece usulü kuru köfte, patates kızartması, haşlanmış yumurta, sigara böreği, zeytinyağlı biber ve yaprak dolması ile karpuzdan oluşan menüler hazırlardı.
Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 201-203.
Baraj Gazinosu
Barajın yanında, 1938-2016
Uzgören gazinoyu Theo Leveau'nun 1938 tarihli yapısı olarak anar ve kentin eğlence hayatına yeni bir anlayış getirdiğini yazar. Yapı 2016'da yıkıldı. Küçüktaşdemir'in tanıkları Baraj Gazinosu'nu Gar, Göl, Gölbaşı ve Başkent gazinolarıyla birlikte kentin kapalı ya da yarı açık gazinoları arasında anar.
Avukatlar masrafları verip Baraj Gazinosu'nu kiralar, 5 Eylül'de Avukatlar Günü düzenlerdi. Ona göre “Bazı hafta sonları Baraj tek gezinti yeri olurdu”. Atatürk Orman Çiftliği'ne de giderlerdi ama orada o zaman gezilip oturulacak pek bir yer yoktu.
Tanıklık Yekta Güngör Özden, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 177.
Bu bölümün kaynakları
- Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
- Selda Tuncer. Going public: Women's experience of everyday urban public space in Ankara across generations between the 1950s and the 1980s. Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı. 2014. Kaynağa git
- Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
- Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
- Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı.
Nasıl gidilir
Kızılay'ın kuş uçuşu yaklaşık 11 km kuzeyinde, Çubuk Çayı vadisinde. En pratik yol özel araç ya da taksi; toplu taşımayla gitmeden önce güncel hattı kontrol edin.
- İlçe
- Altındağ
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu 11,4 km
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Çubuk-1, Cumhuriyet döneminin ilk barajıdır; 1930'da başlanıp 3 Kasım 1936'da açıldı.
- 2.Kirlilik ve alüvyon yüzünden 1994'te su alımı durduruldu; baraj 2021 sonunda, yirmi yedi yıl sonra yeniden su tutmaya başladı.
- 3.İnşaat Mühendisleri Odası'nın "50. Yılda 50 Eser" listesinde yer alır.
Ziyaretçi ipuçları
- •Çubuk-2 Barajı ve Karagöl ile karıştırmayın; ikisi de ayrı yerler ve Çubuk-1 şehre çok daha yakın.
- •Baraj bir su yapısı; gövdenin ve kıyının erişime açık bölümlerinde dolaşın, işaretli alanlara girmeyin.
- •Barajın çevresi 29 Ekim 2020'de yenilenerek açılan bir rekreasyon alanı. Yürüyüş ve bisiklet yolları, piknik alanları ve kafeler var.
Sık sorulanlar
- Çubuk-1 Barajı ne zaman yapıldı?
- Yapımına 1930'da başlandı. Baraj 3 Kasım 1936'da Başbakan İsmet İnönü'nün yaptığı bir törenle açıldı.
- Türkiye'nin ilk barajı mı?
- Cumhuriyet döneminin ilk barajı olarak biliniyor.
- Baraj bugün su tutuyor mu?
- Kirlilik ve alüvyon yüzünden 1994'te su alımı durdurulmuştu. Havza temizliğinin ardından 2021'in sonlarında baraj yeniden su tutmaya başladı.
- Çubuk-1 ile Çubuk-2 aynı yer mi?
- Hayır. Çubuk-2 Barajı da Karagöl Tabiat Parkı da ayrı yerlerdir ve şehirden çok daha uzaktadır. Çubuk-1 şehre yakın.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Ulucanlar Cezaevi Müzesi
1925-2006, Nazım Hikmet'in yattığı koğuşlar.
TarihiBentderesi
Ankara Kalesi'nin dibindeki vadi: 1957 selinden sonra betonarme menfezlerle kapatılıp caddeye çevrilen Hatip Çayı'nın hattı.
TarihiAkkale (İç Kale)
Ankara Kalesi'nin en yüksek noktasındaki iç kale. 1921'de Eti Müzesi burada açıldı; bugün ziyarete kapalı.
TarihiAnkara Kalesi
Galat-Roma-Bizans-Selçuklu-Osmanlı katmanları.
TarihiAhi Yakup Camii
Hacı Bayram'ın hemen doğusunda, kitabesine göre 1392'de onarılan küçük Ahi mescidi. Mihrabında bir kase gömülü.
TarihiAugustus Tapınağı
MÖ 25-20, Res Gestae'nin en iyi korunmuş kopyası.
Bu sayfa son olarak 18 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, anfa.com.tr, tez.yok.gov.tr
Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.