Saraçoğlu Mahallesi
Saraçoğlu Mahallesi, Ankara'nın Çankaya ilçesinde, Namık Kemal Mahallesi sınırları içinde, Güvenpark'ın hemen yakınındaki en değerli arazilerden birinde duran, Cumhuriyet'in ilk planlı toplu konut yerleşkesidir. Halk arasındaki adı, yapımın başladığı dönemin başbakanı Şükrü Saraçoğlu'ndan gelir. Alanın konut için ayrılması 1928 tarihli Jansen Planı'na kadar geri gider; yerleşke ise 1944 tarihli Memur Mesken Yasası kapsamında hayata geçmiştir.
Tasarımı, Stuttgart Tren Garı'nın mimarlarından Alman mimar Paul Bonatz'a aittir. Bonatz o garı 1911-1928 arasında üniversite arkadaşı Friedrich Eugen Scholer ile birlikte yapmış, 1943'te Almanya'dan ayrılıp Türkiye'ye yerleşmiş, 1946'dan 1955'e kadar İstanbul Teknik Üniversitesi'nde profesör olarak ders vermiştir. Ankara'da Gazi Eğitim Enstitüsü, Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü ve Opera Binası da onun imzasını taşır.
Temeli 29 Ekim 1944'te atılan yerleşke 1946'da açıldı. Yaklaşık 75 bloktan oluşuyordu; 642 konut biriminin yanında 435 bekar yeri, ayrıca çocuk bahçesi, okul ve bir sosyal bina yer alıyordu. Bonatz'ın çözümü, o yıllarda Ankara'ya hakim olan katı modernizmden farklıydı: bodrum üzerine iki, üç ya da dört katlı bloklar, geniş saçaklar, cumbaya öykünen cephe çıkmaları ve sacdan kafes biçimli balkon korkulukları. Geleneksel Türk evinden yapılan bu alıntılar, yerleşkeyi Türkiye mimarlık tarihinde İkinci Ulusal Mimarlık olarak anılan yaklaşımın Ankara'daki en bütünlüklü örneklerinden biri yapar. Sonuç, kentin ortasında düşük yoğunluklu, yeşille kurulmuş bir ada oldu.
Sonrası, Ankara'nın en uzun süren koruma tartışmalarından biridir. Yerleşkenin korunmuş statüsü 2017'de yargı kararıyla teyit edildi. 2016'da başlayıp 2023'te tamamlanan kapsamlı yenilemenin ardından mahalle konut, ofis, dükkan ve otel karışımı bir yerleşkeye dönüştü: yaklaşık 125 bin metrekarelik alanda 119 konut, 172 ofis, 112 dükkan ve 159 odalı tarihi bir otel üretildi, 44 tescilli bina restore edildi, 210 anıt ağaç korunup üç binden fazla yeni ağaç dikildi. Uygulamanın özgün dokuya ne kadar sadık kaldığı hala tartışılıyor.
Bugün sokakları herkese açık. Yürürken göreceğiniz şey, Ankara'nın başka hiçbir yerinde tekrarlanmayan bir ölçektir: alçak kütleler, bahçe duvarları, iç avlular ve olgun ağaçlar. Yapıların içi özel kullanımdadır, o yüzden gezinin tamamı dışarıdan yapılır. Yaprak dökümünde sokak dokusu tümüyle ortaya çıkar; ilkbaharda ise bahçeler yerleşkenin asıl fikrini, yani konutu yeşille birlikte kurma fikrini görünür kılar.
Ziyaret bilgileri
- Giriş
- Sokaklarında dolaşmak ücretsiz; yapıların içi özel kullanımda ve ziyarete kapalı.
Nasıl gidilir
Çankaya ilçesinde, Namık Kemal Mahallesi sınırları içinde, Güvenpark'ın yakınında. En yakın raylı sistem durağı Kızılay; meydandan mahalleye yürüme mesafesi birkaç dakika. Kızılay'a inen tüm otobüs hatları da işinizi görür.
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu yaklaşık 500 m
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Konum yaklaşık. Bu noktanın koordinatını bağımsız bir kaynaktan doğrulayamadık; harita üzerindeki işaret birkaç yüz metre şaşabilir, yukarıdaki mesafeler de bu yüzden yuvarlanmış. Kesin konum için adına göre arayın. Doğru konumu biliyorsanız bize yazın, düzeltelim.
Bu mekan bir rotanın durağı
Tek bir yeri değil, o yerin içinde durduğu hikayeyi yürümek için.
Biliyor musunuz
- 1.Yerleşkenin tasarımcısı, Stuttgart Tren Garı'nın mimarlarından Paul Bonatz; 1943'te Türkiye'ye yerleşmiş ve 1946-1955 arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde profesörlük yapmıştır.
- 2.Temeli 29 Ekim 1944'te atıldı, 1946'da açıldı; yaklaşık 75 blokta 642 konut biriminin yanı sıra 435 bekar yeri, çocuk bahçesi, okul ve sosyal bina vardı.
- 3.2016'da başlayıp 2023'te biten yenilemede 44 tescilli bina restore edildi ve 210 anıt ağaç korundu.
Ziyaretçi ipuçları
- •Sokaklar kamuya açık ama binaların içi özel kullanımda; avlulara ve dairelere girmeye çalışmayın.
- •Kızılay tarafından girip mahalleyi baştan sona yürümek yaklaşık yarım saat sürüyor.
- •Kırma çatı, geniş saçak ve balkon korkuluğu detaylarını görmek için sabah ışığı daha iyi; yaprak dökümünde sokak dokusunun tamamı ortaya çıkıyor.
- •Aynı yürüyüşe Sıhhiye ve Bakanlıklar aksındaki erken Cumhuriyet yapılarını ekleyerek gezinizi bir dönem turuna çevirebilirsiniz.
Sık sorulanlar
- Saraçoğlu Mahallesi nerede?
- Ankara'nın Çankaya ilçesinde, Namık Kemal Mahallesi sınırları içinde, Güvenpark'ın yakınında.
- Saraçoğlu Mahallesi'ni kim tasarladı?
- Alman mimar Paul Bonatz. Aynı mimarın en bilinen yapısı, Friedrich Eugen Scholer ile birlikte 1911-1928 arasında yaptığı Stuttgart Tren Garı'dır.
- Mahalle gezilebiliyor mu, giriş ücreti var mı?
- Sokakları açık bir kent dokusu, ücretsiz dolaşabilirsiniz. Yapıların içi özel kullanımda olduğu için gezi dışarıdan yapılıyor.
- Saraçoğlu Mahallesi'nin eski hali nasıldı?
- 1946'da devlet memurları için açılan, yaklaşık 75 bloktan oluşan bir yerleşkeydi: 642 konut biriminin yanında 435 bekar yeri, çocuk bahçesi, okul ve sosyal bina vardı. Bloklar bodrum üzerine iki ile dört kat arasındaydı.
- Mahalle neden tartışma konusu?
- Cumhuriyet'in ilk planlı toplu konut yerleşkesi olan alanın korunmuş statüsü 2017'de yargı kararıyla teyit edildi. 2016'da başlayıp 2023'te tamamlanan yenilemede 44 tescilli bina restore edildi, ancak uygulamanın özgün dokuya ne kadar sadık kaldığı mimarlık gündeminde hala tartışılıyor.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Sakarya Caddesi
Kızılay'ın 500 metrelik yaya omurgası: balık tezgâhları, meyhaneler ve seksen yıllık bir ayaküstü sohbet geleneği.
Kültürel MirasTunalı Hilmi Caddesi ve Pasajları
Kavaklıdere'nin 1,5 kilometrelik ekseni: Kuğulu Park'tan başlayan pasajlar, vitrinler ve sokak müziği hattı.
Kültürel MirasHasanoğlan Köy Enstitüsü Yerleşkesi
1940'larda kurulan efsanevi köy enstitüsü kampüsü. Tescilli yapılar: ana bina, açık hava amfi tiyatrosu, müzik okulu ve konser salonu, atölye binaları. Cumhuriyet eğitim idealinin somut mirası. Ayrıca yakınında tarih öncesi Hasanoğlan Figürini'nin bulunduğu alan, Roma dönemi mil taşları ve kabartmalar da mevcut. (AST 2023, Elmadağ)
Kültürel MirasCebeci Asri Mezarlığı
Ankara'nın ilk modern mezarlığı: 1935'te yarışmayla planlandı, başkentin şair ve gazeteci hafızasını taşıyor.
Kültürel MirasEtlik Köprüsü
Osmanlı dönemi taş köprü. Keçiören'in en eski sivil yapılarından.
Kültürel MirasKoçumbeli İlk Tunç Çağı Yerleşimi
ODTÜ kampüsü yakınında İlk Tunç Çağı II'ye (MÖ ~2700-2400) tarihlenen müstahkem yerleşim. 45 × 40 m boyutlarında, üç yandan çevre duvarıyla çevrili. 1960'larda B. Tezcan tarafından kazılmış. 650 m güneybatısında benzer planlı Ahlatlıbel yerleşimi yer alıyor. Ankara'nın merkezinde İlk Tunç Çağı yaşamının nadir kanıtı. (AST 2011, İlgezdi Bertram)
Bu sayfa son olarak 10 Ağustos 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: kulturenvanteri.com, goethe.de, aa.com.tr, tr.wikipedia.org
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.