Saraçoğlu Mahallesi

Tasarımı, Stuttgart Tren Garı'nın mimarlarından Alman mimar Paul Bonatz'a aittir. Bonatz o garı 1911-1928 arasında üniversite arkadaşı Friedrich Eugen Scholer ile birlikte yapmış, 1943'te Almanya'dan ayrılıp Türkiye'ye yerleşmiş, 1946'dan 1955'e kadar İstanbul Teknik Üniversitesi'nde profesör olarak ders vermiştir. Ankara'da Erkek Teknik Öğretmen Okulu, Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü ve Opera Binası da onun imzasını taşır.

Temeli 29 Ekim 1944'te atılan yerleşke 1946'da açıldı. Yaklaşık 75 bloktan oluşuyordu. Konut sayısını kaynaklar farklı verir, Sivil Mimari Bellek dosyası, Altınay ve Bilir 434 daire der, Mimarlar Odası bülteni 642 der. Ayrıca 435 bekar yeri, çocuk bahçesi, okul ve bir sosyal bina vardı. Bonatz'ın çözümü, o yıllarda Ankara'ya hakim olan katı modernizmden farklıydı: bodrum üzerine iki, üç ya da dört katlı bloklar, geniş saçaklar, cumbaya öykünen cephe çıkmaları ve sacdan kafes biçimli balkon korkulukları. Geleneksel Türk evinden yapılan bu alıntılar, yerleşkeyi Türkiye mimarlık tarihinde İkinci Ulusal Mimarlık olarak anılan yaklaşımın Ankara'daki en bütünlüklü örneklerinden biri yapar. Sonuç, kentin ortasında düşük yoğunluklu, yeşille kurulmuş bir ada oldu. Dönemin Türk mimarları yabancı bir mimarın tasarladığı bu ilk büyük konut topluluğunu mekan düzeni ve yapı ekonomisi yönünden başarısız, Türk aile yaşamına uymayan bir deneme olarak eleştirdi.

Sonrası, Ankara'nın en uzun süren koruma tartışmalarından biridir. 2017'de Bakanlar Kurulu alanın Emlak Konut'a devrine karar verdi, Mimarlar Odası Ankara Şubesi'nin açtığı davada Danıştay 2018'de bu kararın yürütmesini durdurdu. 2016'da başlayıp 2023'te tamamlanan kapsamlı yenilemenin ardından mahalle konut, ofis, dükkan ve otel karışımı bir yerleşkeye dönüştü: yaklaşık 125 bin metrekarelik alanda 119 konut, 172 ofis, 112 dükkan ve 159 odalı tarihi bir otel üretildi, 44 tescilli bina restore edildi, 210 anıt ağaç korunup üç binden fazla yeni ağaç dikildi. Uygulamanın özgün dokuya ne kadar sadık kaldığı hâlâ tartışılıyor.

Bugün sokakları herkese açık. Yürürken göreceğiniz şey, Ankara'nın başka hiçbir yerinde tekrarlanmayan bir ölçektir: alçak kütleler, bahçe duvarları, iç avlular ve olgun ağaçlar. Konut ve ofisler özel kullanımdadır, gezi büyük ölçüde dışarıdan yapılır. Gölet çevresindeki kafe, restoran ve dükkanlar ise herkese açıktır. Yaprak dökümünde sokak dokusu tümüyle ortaya çıkar; ilkbaharda ise bahçeler yerleşkenin asıl fikrini, yani konutu yeşille birlikte kurma fikrini görünür kılar.