Şeyh Ali Semerkandi Türbesi

Çamlıdere ilçe girişinde, yol kenarındaki mezarlığın tam ortasında bir türbe var. Şeyh Ali Semerkandi Türbesi, Ankara'nın en çok ziyaret edilen inanç duraklarından biri ve ilçenin kimliğini kuran yapı. Çamlıdere'nin eski adının Şeyhler olması boşuna değil: kasabanın hem adı hem hafızası bu isme bağlı. Türbeye girildiğinde kapının tam karşısında şeyhe ait büyük bir sanduka duruyor, çevresindeki mezarlar ise öğrencilerine ait.

Kaynaklar Ali Semerkandi'nin 1320'de, yani hicri 720'de İsfahan'da doğduğunu aktarır, ama doğum tarihinin kesin olarak bilinmediğini de belirtir. Uzun bir ilim yolculuğunun ardından Anadolu'ya geçmiş, Alanya üzerinden bugünkü Çamlıdere yöresine gelmiş ve burada vefat etmiştir. Vefat yılı için çoğunlukla 1457, yani hicri 862 verilir; bazı kaynaklarda hicri 860, yani 1456 geçer. 1320 ile 1457 arasındaki 137 yıllık aralık, bu bilgilerin arşiv belgesinden çok menkıbe geleneğinden geldiğini açıkça gösteriyor. Görece kesin olan, 15. yüzyılda bu vadide bir tekke kurulduğu ve kurucusunun çevresinde yüzyıllarca sürecek bir gelenek oluştuğudur. Şeyhin kendi tarikat bağı belgelenmiş değil; bağlıları sonraki yüzyıllarda ağırlıklı olarak Nakşibendî geleneği içinde anılmıştır.

Adını Anadolu'nun dört bir yanına taşıyan asıl anlatı ise sığırcık suyudur. Geleneğe göre çekirge istilasına uğrayan yerlere buradan götürülen su, çekirgeleri yiyen sığırcık kuşlarını çağırırdı. Bu uygulama sözlü gelenekte kalmamış: kaynaklar, çekirge kıran sığırcık suyunun Şeyh Ali Semerkandi ve evladına ait olduğunu belirten ve zaman zaman yenilenen Osmanlı fermanlarından söz eder. Bu yolu izleyenlere sığırcık şeyhi, kaldıkları tekkelere sığırcık tekkesi denmiştir. İkinci bir anlatı yerleşme hikâyesini açıklar: şeyh, nereye düşerse orada kalacağını söyleyerek bir sacayağı atmış, sacayağı bugünkü Çamlıdere'ye düşmüş. Bir ayağı kırık o sacayağı, türbenin yanındaki Kutsal Emanetler Müzesi'nde sergileniyor.

Türbe bugün tek başına değil, bir külliye olarak duruyor: cami, müze ve dinlenme alanlarıyla birlikte. Çamlıdere Belediyesi'nin kaydına göre Kutsal Emanetler Müzesi külliyenin yanında, Yeni Mahalle'de; girişi ücretsiz ve gün boyu ziyarete açık. Müzede şeyhe atfedilen sacayağının yanı sıra abdest ibriği ve altlığı ile Semerkandi Vakfı'na ait kılıç ve hançerler görülebiliyor. Türbe ve çevresi 2014 ile 2015 arasında kapsamlı bir onarımdan geçti. Kandil geceleri ve dinî bayramlarda ziyaretçi sayısı ciddi biçimde artıyor; belediye ziyaretçilerden sessizliği korumasını, alanı temiz bırakmasını ve fotoğraf çekerken başkalarının mahremiyetine dikkat etmesini istiyor.