Edebi Muhit Ankara: Palaslardan Geçen Edebiyat

Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren Ankara’nın otelleri, siyasetçilerin yanı sıra sanatçıların, gazetecilerin ve edebiyatçıların buluştuğu önemli sosyal alanlara dönüşmüştür. Ankara Palas ve Modern Palas, farklı dönemlerin Ankara’sına tanıklık eden ve edebiyat tarihinin gündelik hayatla kesiştiği iki önemli duraktır.

Ankara Palas: Başkentin Edebi Buluşma Noktası

Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın Ankara’daki önemli örneklerinden biri olan Ankara Palas’ın temelleri 1924 yılında atılır. Milletvekilleri ve resmi konuklar için bir konukevi olarak tasarlanan yapının ilk projesi Mimar Vedat Tek tarafından hazırlanır; ancak proje tamamlanamadan yarım kalır. Yapı daha sonra Mimar Kemaleddin Bey’in tasarımıyla tamamlanarak 1928 yılında Ankara Vakıf Oteli adıyla hizmete açılır.

Ulus’ta, II. Meclis Binası’nın karşısında yer alan Ankara Palas, kısa sürede başkentin siyasal ve sosyal hayatının merkezlerinden biri haline gelir. Milletvekilleri, gazeteciler, sanatçılar ve yazarlar burada bir araya gelir; otelin salonlarında dönemin siyaseti kadar edebiyatı da konuşulur.

Ankara Palas’ın edebiyat tarihindeki en dikkat çekici izlerinden biri Yahya Kemal Beyatlı’ya aittir. Şairin milletvekili olarak Ankara’da bulunduğu dönemde otelin 257 numaralı odasında kaldığı aktarılır. Böylece bir otel odası, Ankara’daki edebiyat tarihinin küçük ama önemli tanıklarından birine dönüşür.

Otel, edebi çevrelerin yeni yayınlar etrafında buluştuğu bir mekan olarak da karşımıza çıkar. Orhan Seyfi Orhon ve Yusuf Ziya Ortaç’ın Çınaraltı dergisini yeniden çıkarmak amacıyla Ankara Palas’ta bir toplantı düzenledikleri, Ahmet Tufan Şentürk’ün anlatımlarından bilinir. Toplantıya Remzi Oğuz Arık ve Behçet Kemal Çağlar’ın da aralarında bulunduğu, ilerleyen yıllarda Hisar dergisi çevresinde yer alacak bazı isimler katılır.

Fahir Aksoy da Kürdün Meyhanesi adlı hatıra kitabında Suat Derviş’in Ankara Palas’ta konakladığını ve yazar arkadaşlarının kendisini burada ziyaret ettiğini anlatır. Otelin edebiyatla ilişkisi yalnızca anılarda değil, romanlarda da görülür. Aka Gündüz, Çapkın Kız, Üvey Ana, Hicran ve Sansaros isimli romanlarında Ankara Palas’a yer verirken, Nahid Sırrı Örik Gece Olmadan romanında oteli edebi mekanlardan biri olarak kullanır.

Falih Rıfkı Atay, Ümit Yaşar Oğuzcan, Çetin Altan, Kemalettin Kamu ve Orhan Veli Kanık gibi isimlerin de Ankara Palas’ta konakladığı ve edebiyat sohbetlerine katıldığı aktarılır. Böylece otel, Cumhuriyet’in ilk döneminde Ankara’nın siyasal hayatıyla edebiyat çevrelerinin kesiştiği önemli mekanlardan biri olur.

Modern Palas: Kızılay’da Başka Bir Ankara

Ankara’nın merkezi zamanla Ulus’tan Yenişehir ve Kızılay’a doğru kayarken, şehrin sosyal hayatı da değişmeye başlar. 1950’li yıllarda Kızılay’ın yükselişiyle birlikte oteller, pastaneler, restoranlar ve barlar, yeni şehir kültürünün önemli parçaları haline gelir.

Modern Palas Oteli, bu değişimin tanıklarından biridir. 1950’li yıllarda Ziya Gökalp Caddesi No: 6’da, Selanik Caddesi ile Atatürk Bulvarı arasında inşa edilen otel, geleneksel Türk mimarisinden izler taşıyan modern bir yapı olarak tasarlanmıştır. Dönemin kayıtlarında 78 yataklı olarak geçen Modern Palas’ın özellikle barı ve bahçesi, Ankara’nın sosyal hayatında önemli bir buluşma noktasıdır.

Otelin edebiyat tarihindeki en önemli tanıklarından biri Nurullah Ataç’tır. Kızı Meral Ataç Tolluoğlu, Babam Nurullah Ataç adlı kitabında, Konur Sokağı’nda yaşadıkları yıllarda babasının Modern Palas’ın bahçesinde neredeyse her akşam tanıdıklarıyla buluştuğunu anlatır.

Ankara Palas’ın devlet ve diplomasi çevresinin içinden yükselen edebi dünyasına karşılık Modern Palas, 1950’li ve 1960’lı yılların daha gündelik, daha hareketli Kızılay hayatının bir parçasıdır. Biri erken Cumhuriyet’in Ulus’undaki başkenti, diğeri modernleşen Yenişehir-Kızılay hattındaki şehri temsil eder.

Bir Şehir Değişirken Geride Kalanlar

Modern Palas 1970’li yılların ortalarına doğru yıkılır. Yerine yapılan yapı zamanla çarşı ve iş hanı olarak kullanılmaya başlar; bugün aynı yerde Nurettin Bey İş hanı ve Şaziyem Çarşısı bulunur.

Ankara Palas ise geçirdiği restorasyonların ardından 21 Şubat 2024’te Ankara Palas Müzesi olarak yeniden açılır. Bugün birinin binası müze olarak yaşamaya devam ederken diğeri artık yerinde değildir. Ancak ikisinin de ortak bir özelliği vardır: Ankara’nın edebiyatı yalnızca kitaplarda değil, odalarında, salonlarında ve bahçelerinde de yazılmıştır.