Ramon Sampedro yirmi sekiz yıl pencereden baktı. Amenábar'ın filmi ötenazi tartışmasının ötesinde bir soru soruyor: Özgürlük dışarıda olmak mı, pencereyi görmek mi? Uyarı: Bu yazı İçimdeki Deniz filmi hakkında spoiler içermektedir.
Alejandro Amenábar'ın yönettiği 2004 yapımı İçimdeki Deniz adlı film, sığ denize dalış yaptığı için boyundan aşağısı felç olan Javier Bardem'in canlandırdığı, Ramon Sampedro'nun ötenazi hakkı ve hayat mücadelesini anlatmaktadır. Ramon deniz tutkunudur ve onun için felç olmak denizin sonsuzluğunu tüm duyuları ile hissederken, evinin penceresinden dünyaya bakmak zorunda olduğu bir hayatı kabul etmesi anlamına gelmektedir. Bu durumu 28 yıl boyunca sürdüren Ramon, ötenazi hakkı için mücadele etmeye karar verir. Film, bu mücadelenin ötesinde anlamlı bir hayatı ve özgürlüğü sorgulamanın önemini anlatıyor.
Filmde bu etkiyi en yoğun hissettiğimiz sahnelerden biri Ramon'un hayalinde pencereden uçtuğu sahnedir. "Tutsaklığın" yatak ve ev halinin bıçak sırtı tekinsizliğini ve huzursuzluğunu anlatan en güçlü metaforlardan biridir pencere. Kısıtlı görünen dışarı, bedensel kısıtlılığı daha yoğun hissettirir. Bakmanın gerilimi, ölme istencinin yarattığı gerilimin imgesi gibidir. Ramon'un pencereden süzülmesi bu gerilimin tepe noktasıdır. Zira bedenin imkansızlığı, hayalin uçsuz bucaksızlığıyla karşı karşıya gelmiştir.
Bu bağlamda filmin en dikkat çeken diyaloglarından biri Ramon ile Rahip arasında geçmiştir. Rahip'in "Bir hayata mal olan özgürlük, özgürlük değildir." sözüne karşılık Ramon, "Bir özgürlüğe mal olan hayat da hayat değildir." demiştir. Ramon'un ötenazi talebinin ötesinde özgürlüğe dair bu etik bakış, bize hayatın anlamını tekrar sorgulatır.
Aşk gibi başka bir hayati konuda da Ramon'un vurgusu aynı temel anlayıştan beslenir: "Beni gerçekten seven kişi, ölmeme yardım edecek olan kişidir." Aşık olan pencereyi açmalıdır. Sevdiğinin özgür iradesini kullanmasına izin vermek, o aşka anlam katacaktır.
Ramon'un gündelik hayattaki mücadelesi; aileye, dine, hukuka ve devlete karşı yürüttüğü etik-politik bir mücadeledir. Ötenazi hakkının verilmeyeceğini bilse de konuyu mahkemeye taşıması bunun temel bir göstergesidir. Bu bize her türlü otoritenin bireyin yaşam hakkı üzerindeki gücünün sorgulanmasının önemini hatırlatıyor. Ramon, katılaşmış değerler penceresinden çıkıp bütün kurumlara dışarıdan ve belirli bir mesafeden bakıyor. Eski fotoğraflarına bakarken, yardıma muhtaç bir bedenden öte bir özne olduğu gösteriliyor. Fotoğraflar bedenin sınırlarını zorlayan, pencereden başka türlü bir uçuşu imliyor. Yazı ve şiir ile dünyaya başka bir pencere açıyor. Mektuplarının, düşüncelerinin ve şiirlerinin yer aldığı Cehennemden Mektuplar'ı yazıyor. Her ne kadar ölmek için kararlı olsa da şiirle, mizahla, dostluklarla güzel anılar biriktirmeye de devam ediyor. Bu, yaşama tutkusu ile ölme isteği arasındaki ilişkinin birbirleriyle ne kadar iç içe geçen durumlar olduğunu gösteriyor.
Bir başka pencere, kamusal bakışa açılan pencere olan mahkemedir. Ramon'un eylemleri bu aşamada yargı, norm, tanıklık ve iktidarın, otoritenin bakışına açılır. İktidar, Ramon için bir pencere açmıştır. Ötenazi talebi reddedilmiş olsa da sözünü toplumsallaştırıp etik-politik bir düzleme taşıdığı için onu özneleştirmiştir.
Pencere dışarıyı gösterirken bedenin sınırlarını da göstermiş oluyor. Dışarıda hareket vardır; içeride ise hareket edemeyen bir beden. Bu beden bütünüyle tutsak da değildir. Konuşur, tartışır, sever, yazar, mahkemeye çıkar. Ramon'un mücadelesi yalnızca bedenin sınırlarını aşma mücadelesi değildir. Bedenine dair kararı, başkalarının belirlemesine karşı bir mücadeledir.
Filmin özgürlüğe dair bize temelde anlatmaya çalıştığını düşününce; özgürlüğün dışarıda olmaktan önce pencereyi görme meselesi olduğu söylenebilir. Hangi pencereden baktığımızı, bu pencerenin kime ya da kimlere ait olduğunu, camın ardındaki görüntünün hangi tarihsel ve kurumsal ilişkiler tarafından çerçevelendiğini fark etmek, özgürlüğün imkanlarını ve koşullarını anlamanın yolları olsa gerek.