John Coltrane'in Olé'si bir caz şarkısı değil, bir miraç basamağı.
John Coltrane, yani namıdiğer — onun müziğinin akışkan ve güçlü doğasına gönderme yapmak adına — Trane. Tesadüf odur ki Träne Almancada gözyaşı demek!
Ve "Olé". Bu, Trane'in duraklarından, onun aşk yolculuğundaki en önemlilerinden bir tanesi.
"Olé", İspanyol kültüründe hayranlık ve coşku ifade etmek için kullanılan bir ünlem. Teslimiyete ulaşmadan, huzura ermeden çıkan, ruhtaki son isyan, dinmeden hemen önce son noktasına ulaşan taşkın gibi.
Coltrane'in müziğinin sessizce kırıldığı ve ortalığa saçıldığı bir gürültü; algıyı düz, çizgisel bir yerden alıp daha döngüsel bir yere ulaştıran bir erginlik töreni gibi, teklikten birliğe, varlıktan hiçliğe ulaştığı, "zaman"ın dağıldığı yer.
"Olé" dinlemek bir ritüele katılmak gibi: Ortada, sürekli devam eden ve kendini gösteren bir ritim, bir öz, bir ateş ve etrafında dönen şeyler — enstrümanlar ya da insanlar veya şeyler. Bir süre sonra şarkının kaçıncı dakikası, hangi kısmında olduğunuzu unutup, siz de ritüelin bir parçası oluyorsunuz ve böyle devam ediyor. Şarkının uzunluğu da klasik caz şarkılarına göre değil; ritüel bitmesi gereken yeri akışta buluyor, alışıldık biçimde bir giriş-gelişme ve sona ihtiyacı yoktur. Coltrane şarkıyı bilinçli bir şekilde — belki de bilinçsiz? — tek bir merkez üzerine kurar ve ruhunu — ne güzel ki onunla karşılaşmıştır — zahirden esen rüzgârdan alıp, bâtına doğru, derinlemesine bir dünya yaratarak içsel bir dönüşümün değirmenine su taşır; hem kendisi hem de dinleyeni için.
Yani "Olé" dinlemek zahmetli. Ezcümle yaşamı — bir şarkı, hatta gürültü ile yaşamın ne ilgisi olabilir?! — yüzeysel bir düzlemden alıp derinlemesine bir düzleme taşıyor. Aşka düçar olmak gibi yani; ruhla aklın karşılaşmasında kazanan ruh oluyor.
Yaşamın kendisi gibi zor ve yorucu "Olé". Senden katılmanı bekler, kenarda durup suyun akışını seyredemezsin. Bir parça ıslanman lazım onu dinlemek için. Velhasıl Yunus'un dediği gibi: "Hırkan suda ıslanmadan" "Olé"yi dinleyemezsin.
Kültür-Sanat Pusulası
1.500+ okurla her pazar. Ayda 4 e-mail.
Her ne kadar onun en bilinen ve müziğinin şahikası olarak kabul gören, gerçekten de tam anlamıyla kâmile ulaştığı yer olan, bir albümden çok uzun bir münacaatı anımsatan A Love Supreme olsa da, "Olé"nin yeri ayrı. "Olé", A Love Supreme'den üç yıl önce kaydettiği bir albüm. Aslında A Love Supreme'deki doruk noktasına ulaşmak için çıkması gereken basamaklardan birisi.
"Olé"de Tanrı'ya ulaşmadan önce geçilmesi gereken sınavlardan biri gibi bir his, bir çatışma var. O içsel çatışmayı yaşamadan O'na ulaşamazsın.
İlkel bir kabile ritüeli gibi bir şey; sanki bir şarkı değil de bir inisiye töreni gibi. İçerideki büyük isyan patlamış, zihin çözülmüş, benlik dağılmış ve artık eşik aşılmıştır. "Olé" ile Tanrı onu teslim almış ve mübarek kullarından kılmıştır.
Muhammed'in miraç yolculuğundaki sondan bir önceki basamak: Olé!