2025 Adana Altın Koza Film Festivali’nden senaryo ve oyunculuk dallarında dört ödülle dönen Perde üzerine yönetmen Özkan Çelik’le konuştuk. Filmdeki yemek masasından seyircinin beklenmedik tepkilerine, anlatı tercihlerinden karakterlerin suskunluğuna uzanan bir söyleşi.
"Bir insanın doğruluğa inancı, savunması gereken kişi kendisine en yakın insan olduğunda da aynı kalır mı? "
Özkan Çelik’in, Cem Zeynel Kılıç’la birlikte senaryosunu yazdığı Perde, bu soruyu bir akşam yemeği etrafında tartışmaya açıyor. Terfisini kutlamaya hazırlanan Samet’in apartmanda yaşadığı bir olayın ardından suçlamalar kapıcıya yöneliyor. Gerçek ise aynı sofradaki insanların vicdanlarını, ilişkilerini ve kendi çıkarlarını sınayan bir meseleye dönüşüyor.
Muska ve Babamın Kemikleri filmleriyle sinema yolculuğunu sürdüren yönetmen Özkan Çelik, hikayelerinde insan ilişkilerine ve toplumsal meselelere yer veren bir sinemacı. Yeni filmi Perde’de ise bu kez insanın vicdanı, savunduğu değerler ve kişisel çıkarları arasındaki çelişkilere odaklanıyor.
Tülin Özen ve Cem Zeynel Kılıç’ın başrollerini paylaştığı film, terfi kutlaması için bir araya gelen arkadaşların, komşularının mahremiyetinin ihlal edilmesiyle başlayan bir olay karşısında yaşadıklarını anlatıyor. Başlangıçta herkesin üzerinde uzlaştığı doğrular, şüphelerin ve kişisel çıkarların devreye girmesiyle yerini ahlaki bir hesaplaşmaya bırakıyor. Film, tek mekanın ve diyalogların imkanlarını kullanarak sınıf farkını, mahremiyeti ve gündelik hayattaki ahlaki çelişkileri görünür kılıyor.
2025 Adana Altın Koza Film Festivali’nden dört ödülle dönen Perde, bir yemek masası etrafında sınıfsal eşitsizlikleri, önyargıları ve gerçeği bilmesine rağmen susmayı tercih eden insanları mercek altına alıyor.
Yönetmen Özkan Çelik ile filmin ortaya çıkışını, karakterlerin ahlaki ikilemlerini ve bir akşam yemeğinin nasıl toplumsal bir yüzleşmeye dönüştüğünü konuştuk.
Hikaye Bir Yanlış Anlaşılmayla Başlıyor
Ö.E: Daha önce verdiğiniz söyleşilerde Perde fikrinin yanlış anlaşılma korkunuzdan doğduğunu anlatmışsınız. Ancak film ilerledikçe mesele yanlış anlaşılmaktan çok, gerçeği bilmesine rağmen susmayı seçen insanların hikayesine dönüşüyor. Sizin için hikayenin asıl kırılma noktası nerede başlıyor? Yanlış anlaşılma ne zaman bilinçli bir ahlaki tercihe dönüşüyor?
Ö.Ç: Bu film, insanların kendi çıkarları söz konusu olduğunda ne kadar ikiyüzlü davranabildikleri üzerine kurulu. Hikaye bir yanlış anlaşılmayla başlıyor. Ancak bu yanlış anlaşılma karakterlerin hayatını, toplum içindeki konumlarını, işlerini ve aile ilişkilerini etkileyebilecek bir noktaya geldiğinde, gerçeği bilerek saptırmaya dönüşüyor. Çünkü insan, başka birini korumak için hayatı boyunca elde ettiği kazanımları, kurduğu düzeni ve konumunu kaybetmeyi çoğu zaman göze alamıyor. Elbette istisnalar var. Ben bu filmde insanların çıkarları söz konusu olduğunda nasıl değişebildiklerini ve gerçeği bildikleri halde neden sustuklarını anlatmak istedim.
Ö.E: Filmde seyirci, karakterlerin henüz bilmediği bir gerçeğin farkında. Dolayısıyla gerilim, suçlunun kim olduğundan ziyade bu gerçekle kimin nasıl yüzleşeceği üzerinden kuruluyor. Geleneksel bir gizem anlatısının tersine, seyirciye bu bilgiyi erkenden vermek nasıl bir anlatı tercihi?
Ö.Ç: Film tek mekanda geçen ve bol diyalog içeren bir film. Hatta yaklaşık üçte biri yalnızca yemek masasında geçen konuşmalardan oluşuyor. Böyle bir anlatıda seyircinin dikkatini canlı tutacak güçlü bir unsur gerektiğini düşündük. Filmin başındaki olay da hem hikayeyi tetikleyen hem de seyirciyi içine çeken bir unsur oldu. Ancak bizi asıl ilgilendiren, bunu kimin yaptığından çok insanların olay karşısında nasıl tepki vereceğiydi. Bunu daha ilgi çekici bulduk. Çünkü tek bir olayın gizemini çözmekten çok, bu olayın insanların davranışlarını ve ilişkilerini nasıl etkilediğini anlatmak istedik. Filmde ikiyüzlülükten mülteci meselesine, sınıf farkından arkadaşlık ilişkilerine ve evliliğe kadar farklı konulara değiniyoruz. Dolayısıyla filmin yalnızca "Kim gözetledi?" sorusu etrafında ilerleyen bir gizem filmine dönüşmesini istemedim. Seyircinin gerçeği baştan bilmesi, hikayenin kapsamını genişletmemize ve karakterlerin tepkilerine odaklanmamıza imkan verdi.
Ö.E: Filmin büyük bölümünün geçtiği yemek masası bana bir tür mahkeme salonunu hatırlattı. Herkes başkalarının davranışlarını yargılıyor, doğrular üzerine konuşuyor ama aynı zamanda kendisini de ele veriyor. Bu masayı toplumsal ilişkilerin küçük bir modeli olarak mı düşündünüz? Karakterlerin birbirlerine söyledikleri kadar söylemekten kaçındıkları şeyler de sizin için önemli miydi?
Ö.Ç: Senaryoyu yazarken yemek masasını, hatta bütün filmi küçük bir Türkiye gibi düşündük. Her karakterin toplumun farklı bir kesimine, farklı bir bakış açısına karşılık gelmesini istedik. Karakterleri ve aralarındaki konuşmaları da bu düşünceyle kurduk. Bunu yaparken belirli bir grubu ya da insan tipini tarif etmekten çok, çevremizde gözlemlediğimiz insanlardan ve ilişkilerden yola çıktık. Sanırım bu yüzden filmle ilgili geri dönüşlerde, seyircilerin karakterleri çok tanıdık bulduğunu sıkça duyduk. Çünkü anlattığımız şeylerin önemli bir kısmı, gündelik hayatta karşılaştığımız davranışlardan ve insan ilişkilerinden besleniyor.
Ö.E: Kapıcının kolaylıkla suçlanabilmesi, filmin sınıfsal boyutunu oldukça görünür kılıyor. Burada yalnızca ekonomik bir eşitsizlik değil, kimin sözünün inandırıcı bulunduğuna ilişkin bir eşitsizlik de var. Sizce toplumda bir insanın masumiyetini kanıtlamak zorunda kalması bile onun hangi sınıfa ait olduğuyla ilişkili mi?
Ö.Ç: Bu ülkede güçlüyseniz size pek bir şey olmaz. Güçsüz olanın ise kendini savunmak, masumiyetini kanıtlamak ve hakkını aramak için çok daha fazla uğraşması gerekiyor. Bir noktadan sonra adaleti aramak bile masum insanların sırtına yüklenen bir sorumluluğa dönüşüyor.
Ö.E: Zeynep karakteri, başkasına yapılan haksızlık karşısında oldukça kararlı bir tutum sergiliyor. Fakat aynı haksızlığın kendi hayatına uzanması bambaşka bir sınav yaratıyor. Bu karakteri oluştururken seyircinin ona kızmasını mı, onu anlamasını mı, yoksa kendisini onun yerine koymasını mı istediniz?
Ö.Ç: Açıkçası Zeynep karakterini oluştururken seyircinin onun hakkında ne düşüneceğinden çok, insanların böyle bir durumla karşılaştıklarında nasıl tepki vereceklerini düşündük. Çünkü başkasının başına gelen bir haksızlık karşısında gösterdiğimiz tepkiyle, aynı haksızlık kendi hayatımıza dokunduğunda verdiğimiz tepki her zaman aynı olmayabiliyor. Hikayeyi de bu çelişki üzerinden kurduk. Zeynep’in tepkisinin seyircide nasıl bir karşılık bulacağından çok, bu durumun insanı nasıl değiştirebileceğini ve aynı haksızlıkla karşılaştığımızda ne yapacağımızı sorgulatmak istedik.
Ö.E: Hikaye bir kadının mahremiyetinin ihlal edilmesiyle başlıyor, ancak olay kısa sürede diğer karakterlerin vicdan ve çıkar hesaplaşmasına dönüşüyor. Bu dönüşümü kurarken, başlangıçta yaşanan ihlalin ve bundan etkilenen kadının deneyiminin geri planda kalmamasını nasıl ele aldınız?
Ö.Ç: Aslında bu olaydan sonra eşiyle neler yaşadığını, başına neler geldiğini seyircinin tahminine bırakıyoruz. Filmde belki de en masum karakter o. Sadece dalgınlıkla, perdenin açık olduğunu fark etmeden soyunuyor. Ama filmle ilgili gelen yorumlarda kadını suçlayıcı ifadeler görünce şaşırıyorum. Genellikle perdenin aralık bırakılmış olmasından dolayı kadının suçlandığını görüyorum. Bu yorumları gördükçe, filmde anlattığımız kadın karakterin başına iyi şeyler gelmeyeceğini düşünüyorum.
Ö.E: Uzun yemek sahnesinde kameranın konumu ve karakterlerin kadraj içindeki yerleşimi, izleyiciyi masanın bir parçası haline getiriyor. Burada yalnızca konuşan kişiyi değil, diğerlerinin tepkilerini de takip edebiliyoruz. Özellikle bakışlar, küçük jestler ve suskunluklar üzerinden anlatmak istediğiniz şeyler nelerdi?
Ö.Ç: İzleyicinin masanın bir parçası, hatta görünmeyen yedinci kişi gibi o masada bulunmasını istediğim için kameranın konumunu buna göre şekillendirdim. Odakta Zeynep ve Samet’in olduğu, ama aynı zamanda tüm oyuncuların mimiklerinin ve hareketlerinin görülebildiği bir açı istiyordum. Bu nedenle kamerayı bu şekilde konumlandırdım. Böylece izleyicinin masadaki bütün detayları aynı anda görebilmesini, filmi tekrar izlediğinde ise daha önce fark etmediği başka detayları yakalamasını amaçladım.
Ö.E: Senaryoyu Cem Zeynel Kılıç'la birlikte kaleme aldınız. Üstelik kendisi filmin başrolünde de yer alıyor. Yazarken bir karakter için tasarladığınız davranışın, oyuncunun yorumuyla bambaşka bir anlam kazandığı anlar oldu mu? Yönetmen olarak kendi yazdığınız karaktere bakışınızın değiştiği bir sahne hatırlıyor musunuz?
Ö.Ç: Böyle bir durum olmadı. Uzun bir hazırlık dönemi geçirdik ve sete çıkmadan önce her şeyi büyük ölçüde kesinleştirmiştim. Bütçemiz nedeniyle uzun bir set süremiz olmayacağını bildiğim için, sette yeni denemeler yapmaya çok fazla zamanımız olmayacaktı. Bu nedenle ne istediğimi önceden netleştirdim. Yazarken karakter için ne hissettiysem, sette de onu gerçekleştirmeye çalıştım.
Ö.E: Önceki filmleriniz Muska ve Babamın Kemikleri ile Perde arasında yönetmenlik yaklaşımınız açısından nasıl bir değişim görüyorsunuz? Sizi bugün sinemada daha çok ilgilendiren şey insanın başından geçen olaylar mı, yoksa o olaylar karşısında aldığı kararlar mı?
Ö.Ç: Hayata bakışım, dertlerim, ülkenin ve dünyanın içinde bulunduğu durum, yaşadığım her şey sinemaya ve anlatmak istediğim hikayelere yaklaşımımı etkiliyor. İlk uzun metraj filmimi 2013 yılında çektim. Aradan yaklaşık 13 yıl geçti. Bu süre içinde ülke ve dünya nasıl değiştiyse ben de değiştim. Dolayısıyla yönetmenlik anlayışımın ve anlatmak istediğim hikayelerin de bu değişimden etkilenmesi kaçınılmaz.
Ö:E: Film, Adana Altın Koza'da senaryo ve oyunculuk alanında dört ödül kazandı. Ardından farklı festivallerde ve sinema salonlarında izleyiciyle buluştu; şimdi de dijital platforma taşınıyor. Bu süreçte seyircilerin tepkileri arasında sizi şaşırtan, hatta kendi filminize başka bir gözle bakmanızı sağlayan bir yorum oldu mu?
Ö.Ç: Beni en çok şaşırtan şey, filmde en masum gördüğüm karakterin seyirciler tarafından suçlanması oldu. Kadının dalgınlıkla perdeyi kapatmaması nedeniyle suçlandığını gördüm. Aslında mahremiyeti ihlal edilen bir karakterin, yaşanan olaydan dolayı sorumlu tutulması oldukça düşündürücü. Bu yorumları görmek, insanların aynı olaya ne kadar farklı yerlerden bakabildiğini bir kez daha gösterdi.