Her, geleceği soğuk ve mekanik değil, sıcak kırmızıların içinde anlatır. Ancak bu sıcaklığın ardında, birbirine yaklaşamayan insanların derin yalnızlığı vardır. Film, teknolojiden çok modern insanın görülme, dinlenme ve bağ kurma ihtiyacına odaklanır. Uyarı: Bu yazı HER filmi hakkında bolca spoiler içerir.
Bazen bir filmi yıllar sonra yeniden izlersiniz. Hikayesi değişmez ama siz değişmişsinizdir. Aynı sahneler bu kez başka bir yere dokunur, eski yaraları yeni odalara taşır. Spike Jonze'un Her filmi de benim için böyle yapıtlardan biri. İlk izlediğimde yapay zeka ile insan arasındaki imkansız bir aşkı anlatan, çağına göre yaratıcı ve estetik bir bilim kurgu gibi gelmişti. Bugün dönüp baktığımda ise filmin asıl derdinin teknoloji ya da gelecek değil, insan ruhunun o en eski, en tanıdık sızısı olduğunu görüyorum: Yalnızlık.
Üstelik bu yalnızlık, görmeye alıştığımız o gri, puslu ve soluk tonlarda değil.
Bu yalnızlık, kelimenin tam anlamıyla kırmızı.
Sinema bize yıllardır geleceği soğuk renklerle anlattı. Maviler, distopik gri tonlar, metalik yüzeyler, tekinsiz neon ışıklar... Gelecek, sanki insan sıcaklığını ve şefkatini çoktan kaybetmiş, mekanik bir fabrikayı andıran bir yerdi. Her ise bunun tam tersini yapıyor. Theodore'un kazağı kırmızı. Evi sıcak, pastel tonlarda sarmalanmış. Çalıştığı ofis, gün ışığının yumuşattığı pembe ve sarı bölmelerle dolu. Yönetmen Spike Jonze ve yapım tasarımcısı K.K. Barrett, geleceği buz gibi değil, adeta anne karnı gibi sıcacık ve güvenli tasarlıyor.
Hatta bu öyle planlı bir görsel strateji ki, filmin mutfağına göz attığımızda radikal bir sinematik kararla karşılaşıyoruz: Mavi renk setten tamamen yasaklanıyor. Filmin görsel dünyasını inşa eden K.K. Barrett röportajlarında, alıştığımız o mesafeli, tehditkar bilim kurgu geleceğini yıkmak için dekorlardan kıyafetlere, aksesuarlardan mobilyalara kadar mavi tonları setten bilerek uzaklaştırdıklarını anlatıyor. Gözünüzü gökyüzünden çevirdiğiniz her yerde insanı sarmalayan, konforlu ama bir o kadar da melankolik bir dünya kuruluyor. Şehir estetik, teknoloji pürüzsüz, eşyalar yumuşak...
İşte filmin o devasa, insanı yutan ironisi de tam burada başlıyor.
Çevremizdeki her şey bu kadar sıcak ve davetkar görünürken, insanlar birbirine hiç olmadığı kadar uzak, hiç olmadığı kadar yabancı.
Theodore’un mesleği bile bu ironinin bir parçası. O, başkaları adına aşk, özlem ve vefa dolu el yazısı mektuplar yazan bir şirkette çalışıyor. İnsanlar en mahrem duygularını; en yakınlarına aktarması için bir yabancının kalemine devretmiş durumda. Duyguların bile "aracılarla" iletildiği bu dünyada, Theodore’un üzerindeki o yoğun kırmızı, ulaşılan bir aşkı temsil etmiyor. Dahası, Barrett’ın da kendi ifadesiyle; o kırmızı Theodore'un tutkusunu, şefkatini, derin yalnızlığını ve her şeye rağmen içindeki o kırılgan umudu taşıyor. Sarılacak bir omuz, sesini duyuracak bir ruh bulamayan modern insanın, kaybettiği o ilkel sıcaklığı giysilerde ve mekanlarda arayışını izliyoruz.
Film boyunca Samantha'yı hiç görmeyiz. O sadece kulaklıktan sızan, dijital bir frekanstır. Ama ilginçtir; bedeni olmayan, piksellerden ve kodlardan oluşan bir karakter, filmdeki etten kemikten birçok insandan daha fazla "varlık" hissi yaratır. Çünkü insanı bir diğerinin gözünde var eden şey bazen tenin teması değildir. Dinlemesidir. Hatırlamasıdır. Durup dururken sormasıdır. Bir günün nasıl geçtiğini, ruhun o an nerede üşüdüğünü gerçekten merak etmesidir.
Belki de bu yüzden Theodore, ileri teknoloji ürünü bir işletim sistemine değil; hayatında ilk kez gerçekten, bölünmeden ve yargılanmadan dinlendiği bir ilişkiye aşık olur. Samantha her geçen saniye evrilip büyürken, Theodore kendi sınırları içinde sıkışıp kalmış insanlığın yasını tutar.
Bugün yapay zekaya şiirler yazdırdığımız, onunla dertleştiğimiz ilişki biçimlerine şaşırıyoruz. Oysa Her, on yılı aşkın bir süre önce tam kalbimize bambaşka bir soru bırakıyordu: İnsanlar gerçekten makinelere mi bağlanacak, yoksa birbirlerine bağlanmayı, birbirlerinin gözünün içine bakmayı mı unutacak?
Filmin cevabı, kabullenmesi zor bir ayna gibi karşımızda duruyor.
Yalnızlık, sanıldığı gibi tek başına bir odada kalmak ya da mutlak bir sessizlik değildir. Kalabalık bir metroda, omuz omuza durduğun yüzlerce insanın arasında kulaklığını takıp kimseye bakmadan, kimseye dokunmadan eve dönmektir. Mesaj kutusundaki onlarca bildirim ve konuşmanın içinde, gecenin bir yarısı gerçekten konuşabileceğin, içini dökebileceğin tek bir kişinin bile olmamasıdır. Sürekli çevrimiçi, sürekli ulaşılabilir olup, günün sonunda kimsenin hayatına dahil olamamaktır.
Filmin o muazzam renk paletini, mekan tasarımlarını ve bu tasarımların ardındaki psikolojik katmanları detaylarıyla inceleyen The Production Design of Her videosuna baktığınızda da karelerin bu tezatlığı nasıl sessizce fısıldadığını daha net görüyorsunuz. Kamera bir topluluğu çekerken bile, pastel renklerin içindeki her bir bireyi kendi küçük, parlak hücresine hapsediyor.
Belki de bu yüzden Her'ün kırmızısı öfkenin, tehlikenin ya da körü körüne bir tutkunun kırmızısı değildir.
O renk, dünyanın en kalabalık şehirlerinde, en gelişmiş teknolojilerin ortasında donmamaya, içini bir şekilde ısıtmaya çalışan kimsesiz insanların rengidir.
Ve bazen yalnızlık...
Sanılanın aksine gri değil, gerçekten de kıpkırmızıdır.
