Bentderesi
Bentderesi, Ankara Kalesi ile Hıdırlıktepe arasında uzanan bir vadinin adıdır; bugün aynı adı taşıyan cadde, o vadinin üzerine dökülmüş asfalttır. Altındağ sınırları içindeki bu hat, Hatip Çayı'nın kenti kestiği yerdir ve semtin adı, çayın ova ile buluştuğu noktada Roma döneminde kurulduğu kabul edilen su bendinden gelir. Ankara'nın kayıp coğrafyasını tek bir noktada görmek isteyen için burası en açık örnektir: şehir burada bir dereyi kaybetmedi, üstünü kapattı.
Bent yüzyıllar boyunca hem üretimin hem eğlencenin merkeziydi. Esnaf, suyu İvgın denen düzeneklerle atölyelerine yönlendiriyordu; başta deri işleyen tabaklar olmak üzere suya bağlı bütün zanaatlar bu düzenin çevresinde toplandı, semte adını veren bent de buradan doğdu. Vadi tabanı ise yirminci yüzyılın başlarına kadar Ankaralıların serinlemek ve kır sofrası kurmak için indiği bir mesireydi. Cumhuriyet'in ilk on yıllarında su, Ankara için bir kamusal değerdi: kentin bataklıkları ıslah edildi, 1943'te Gençlik Parkı açıldı ve şehir suyunu görünür kılan mekânlar kurdu. Ne var ki 1940'lardan itibaren hızlanan kırdan kente göç dalgası vadinin yamaçlarını gecekonduyla doldurdu ve buradaki kamusal kullanım aşama aşama eridi.
Kırılma noktası Eylül 1957'de geldi. Elmadağ ve Kayaş yönünden gelen sel suları setleri aşarak Bentderesi ve çevresini vurdu; yüzlerce ev yıkıldı, can kaybı ağır oldu. Bunun ardından şehrin su politikası tersine döndü: dereyi yaşatmak yerine gömmek. Devlet Su İşleri'nin menfez çalışmasıyla 1958'den itibaren Hatip Çayı havzası betonarme kanalların içine alındı ve üzeri yola dönüştürüldü. Dere yok olmadı, sadece görünmez oldu.
Bugün Bentderesi Caddesi'nde yürürken vadinin kendisini değil izini görürsünüz: iki yandaki yamaçların dikliği, sokakların ani kot farkları, kalenin yukarıdan bakışı. Caddenin hemen yanında Ankara Roma Tiyatrosu var; 1985-86'da bir ayakkabıcılar çarşısı için açılan temel kazısında iki üç tonluk taş bloklar çıkınca inşaat durdurulmuş, alan koruma altına alınmıştı. 2005'ten itibaren Aktaş başta olmak üzere çevredeki mahalleler kentsel dönüşümle aşama aşama yıkıldı ve yeniden yapıldı; Aktaş'ta dönüşüm öncesi yaklaşık bin sekiz yüz olan nüfusun yeni yapılarla üç bine çıkması öngörülüyordu. Yani buradaki katman yalnız Roma ve Osmanlı değil, son yirmi yılın izi de taze. Kaleye çıkmadan önce aşağıdan bir tur atın; şehrin neyi kaybettiğini ancak vadinin dibinden anlarsınız.
Ziyaret bilgileri
- Giriş
- Açık kamusal alan; giriş serbest ve ücretsiz.
Nasıl gidilir
Ulus'un kuzeydoğusunda, kalenin eteğindedir. Ulus metro istasyonundan çıkıp Anafartalar ve Hisarparkı yönünde yaklaşık 10-15 dakika yürüyerek ya da kale kapısından aşağı inerek ulaşabilirsiniz.
Bu mekan bir rotanın durağı
Tek bir yeri değil, o yerin içinde durduğu hikayeyi yürümek için.
Biliyor musunuz
- 1.Semtin adı, Hatip Çayı üzerine Roma döneminde kurulduğu kabul edilen su bendinden gelir.
- 2.Esnaf, dere suyunu atölyelerine İvgın adı verilen düzeneklerle yönlendiriyordu; bent en çok deri işleyen tabakları besliyordu.
- 3.Ankara Roma Tiyatrosu, 1985-86'da bir ayakkabıcılar çarşısı için açılan temel kazısında çıkan iki üç tonluk taş bloklarla fark edildi.
Ziyaretçi ipuçları
- •Ziyareti tek başına değil, Ankara Kalesi ve Roma Tiyatrosu ile birlikte planlayın; üçü yürüme mesafesinde.
- •Vadiyi anlamak için yukarıdan bakın: kale surlarından ya da Hıdırlıktepe yönünden çukurun izi çok daha net okunur.
- •Gitmeden önce vadinin kapatılmadan önceki fotoğraflarına bakın; eski görüntülerle bugünkü caddeyi karşılaştırmak ziyaretin yarısıdır.
- •Bölge akşam saatlerinde tenhalaşır, gündüz gezmek daha rahattır.
Sık sorulanlar
- Bentderesi neresi, hangi ilçede?
- Ankara'nın Altındağ ilçesinde, Ankara Kalesi ile Hıdırlıktepe arasındaki vadi hattıdır. Bugün bu hat üzerinde Bentderesi Caddesi uzanıyor.
- Bentderesi'nde dere hâlâ akıyor mu?
- Su ortadan kalkmadı, betonarme menfezlerin içine alındı. Yani dere yüzeyde görünmüyor ama caddenin altından akmaya devam ediyor.
- Dere neden kapatıldı?
- Eylül 1957'deki büyük sel felaketinden sonra. Elmadağ ve Kayaş yönünden gelen sular setleri aştı, yüzlerce ev yıkıldı. Devlet Su İşleri'nin çalışmasıyla 1958'den itibaren Hatip Çayı havzası kapalı kanallara alındı ve üzeri yola dönüştürüldü.
- Bentderesi'nde görülecek ne var?
- Vadinin kendisi kapalı ama topografyası okunuyor. Hemen yanı başında Ankara Roma Tiyatrosu, yukarısında Ankara Kalesi ve Hıdırlıktepe var; bölge kale turunun doğal bir parçasıdır.
- Bentderesi adı nereden geliyor?
- Roma döneminde Hatip Çayı üzerine kurulduğu kabul edilen su bendinden. Bent, suyu tutup yönlendirerek su isteyen esnafı, özellikle deri işleyen tabakları besliyordu.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Augustus Tapınağı
MÖ 25-20, Res Gestae'nin en iyi korunmuş kopyası.
TarihiHacı Bayram Veli Camii
1427-28, Augustus Tapınağı bitişiğinde. Bayramiyye tarikatının merkezi.
TarihiAntik Roma Tiyatrosu
MS 1-2. yy, Ankara Kalesi eteklerinde.
TarihiRoma Dönemi Sur Kalıntıları
Çankırı Caddesi, 1999-2006 kazılarında bulunan MS 2-3. yy bosajlı taş örgülü anıtsal Roma surları.
TarihiJulianus Sütunu
MS 362, 15m korint başlıklı Roma sütunu.
TarihiAnkara Kalesi
MÖ 2. binyıl, Galat-Roma-Selçuklu-Osmanlı katmanları.
Bu sayfa son olarak 10 Ağustos 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: tr.wikipedia.org, ticarihayat.com, sonsoz.com.tr, ankaratarihi.blogspot.com
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.