Hacı Bayram Veli Camii
Ulus'ta, Hacı Bayram Meydanı'na çıkın. Bir yanda Roma İmparatoru Augustus adına yapılmış bir tapınağın yıkık duvarları, hemen bitişiğinde kiremit çatılı, tuğla duvarlı bir cami durur. Cami, tapınağın duvarına bitişiktir. Burası Hacı Bayram Veli Camii.
Yapı ilk olarak bir zaviye, yani bir tarikat yapısı olarak kuruldu. Tarihi hicri 831, miladi 1427-28. İlk mimarı olarak Mimar Mehmet Bey'in adı geçiyor, ama hakkında başka bilgi yok. Bugün gördüğünüz cami ise 17. ve 18. yüzyıl camilerinin karakterini taşıyor: Uzunlamasına dikdörtgen bir plan, taş kaide, tuğla duvarlar, kiremit çatı.
Cami adını mihrap duvarına bitişik türbeden alır. Hacı Bayram Veli'nin türbesi 1429'da yapıldı. Kare planlı, sekizgen kasnaklı türbenin üstünü kurşun kaplı bir kubbe örter. Bahçede bir türbe daha var: 18. yüzyıldan kalma Osman Fazıl Paşa Türbesi. Paşa'nın sandukası sonradan aile mezarlığına götürülmüş, türbe yerinde kalmış.
İçeri girince ahşaba bakın. Ahşap yüzeylerdeki boyama nakışlar Nakkaş Mustafa Paşa'ya aittir. Cami ahşap, kalem işi ve çini süslemeleri bakımından zengindir.
Minare güneydoğu duvarında. Kare planlı taş bir kaide üstünde silindirik tuğla bir gövde yükselir, iki şerefelidir. 1714'te Hacı Bayram Veli'nin torunlarından Mehmet Baba minareyi onarttı. Cami 1940'ta Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından, son olarak Ankara Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde yenilendi ve 14 Şubat 2011'de yeniden ibadete açıldı. Bugün kapalı alanda dört bin beş yüz, açık alanda bin beş yüz kişi namaz kılabiliyor.
Tapınağın duvarlarında Augustus'un hayatı boyunca yaptığı işleri anlatan uzun bir yazıt bulunur. Bir tarafta bir imparatorun kendi kaleme aldığı başarılar listesi, öbür tarafta bir mutasavvıfın türbesi. Ankara'nın iki ayrı çağı aynı meydanda yan yana duruyor.
Anılarda Hacı Bayram Camii
Yazarların ve tanıkların anlattıkları. Her anı anlatanın adıyla, okuduğumuz kaynağın sayfasıyla.
Abdüllatif Razi 1699-1700'de bir Ankara methiyesi yazdı. Şehri iri, beyaz bir doğana benzetti ve Hacı Bayram-ı Veli'nin burada yattığını andı.
Alıntı Abdüllatif Razi, Sitâyiş-i Ankara, aktaran M. Erdoğan 1997. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 63-64.
Tanpınar Hacı Bayram'ın kurduğu Bayramiye'yi esnaf ve çiftçinin tarikatı diye anar. II. Murad bu manevi saltanattan ürker ve onu Edirne'ye çağırır, iyi niyetinden emin olunca geri yollar.
Tanıklık Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, aktaran Âbide Doğan 2019. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 7.
Tanpınar Ankara ovasına bakıp Hacı Bayram ile müritlerinin ektiği tarlaları arar. Aktardığı menkıbeye göre Ak Şemseddin Halep'te gördüğü bir rüya üzerine yolundan döner ve Hacı Bayram'ı ovada mahsul toplarken bulur. Köpeklerle aynı yemeği yiyince müritliğe kabul edilir.
Alıntı Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş Şehir, aktaran Âbide Doğan 2019 ve Aydoğan 2016 s. 38, 53. Okuduğumuz kaynak Âbide Doğan, 2019, s. 7.
Enver Behnan Şapolyo Milli Mücadele yıllarında caminin çevresini Ankara'nın Babıâli'si diye anar.
Tanıklık Enver Behnan Şapolyo, Türk Gazeteciliği Tarihi 1971. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 188.
İbrahim Alâeddin Gövsa 1949'da ölen eski dostu Halil Nihat Boztepe için bu camide mevlüt okuttu. Mevlütte dağıtılan şeker külahlarının içine Boztepe için yazılmış bir dörtlük konmuştu.
Tanıklık Zeki Gürel, İbrahim Alaettin Gövsa, Kültür Bakanlığı 1995. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 162.
Bu bölümün kaynakları
- Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
- Âbide Doğan. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Ankara'sı. Sosyal Bilimler Dergisi (The Journal of Social Sciences) 6(42), Ekim 2019, s. 1-10. 2019. Kaynağa git
- Hatice Gündoğan. Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
- Mustafa Erdoğan. Ankara’nın Bilinmeyen Tarihi: XVIII. Asır Şairi Râzî’nin Ankara’yla İlgili Şiirleri. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 104-130. DOI: 10.5505/jas.2016.39200. 2016. Kaynağa git
- Nihat Azamat. Hacı Bayrâm-ı Velî. TDV İslam Ansiklopedisi, cilt 14. 1996. Kaynağa git
Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı.
Bu çevrede artık olmayan mekanlar
Edebiyat tarihinde adı geçen, bugün yerinde olmayan yerler. Haritada iz halkasıyla duruyorlar.
- Anadolu'da Yeni Gün'ün idarehanesi · 1920-1924 · yaklaşık 190 m
- Hilmi Baba · 1956 öncesi · yaklaşık 270 m
- Üç Nal Meyhanesi · 1946-1960'lar · yaklaşık 280 m
- Mühendis Hanı · 1920'ler-1950'ler · yaklaşık 310 m
- Tabarin Bar · 1920'ler-1960 · yaklaşık 320 m
Nasıl gidilir
Ulus Meydanı'ndan yürüyerek birkaç dakikada varılır. En yakın raylı durak M4 hattının ASKİ istasyonu, kuş uçuşu yaklaşık 740 m; Ulus metrosundan da yürünebilir.
- İlçe
- Altındağ
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu 2,7 km
- En yakın raylı istasyon
- ASKİ (M4), kuş uçuşu 740 m
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Caminin ilk yapısı bir zaviyeydi; tarihi hicri 831, miladi 1427-28.
- 2.Ahşap yüzeylerdeki boyama nakışlar Nakkaş Mustafa Paşa'ya aittir.
- 3.Minareyi 1714'te Hacı Bayram Veli'nin torunlarından Mehmet Baba onarttı.
Ziyaretçi ipuçları
- •Cami ibadete açık bir yapı; namaz vakitlerinde içeriyi gezmek yerine dışarıdan bakmak daha uygun.
- •Augustus Tapınağı'nın kalıntıları caminin hemen bitişiğinde, iki yapıyı aynı ziyarette görün.
- •Meydanın çevresinde Ulus'un tarihi çarşısı ve lokantaları var.
Sık sorulanlar
- Hacı Bayram Veli Camii ne zaman yapıldı?
- İlk yapı 1427-28'de bir zaviye olarak kuruldu. Bugünkü cami 17. ve 18. yüzyıl camilerinin karakterini taşıyor. Türbe 1429 tarihli.
- Ziyaret için ücret var mı?
- Hayır. Cami ve türbe ibadete ve ziyarete açık, giriş ücreti yok.
- Augustus Tapınağı nerede?
- Caminin hemen bitişiğinde, aynı meydanda. Cami, tapınağın duvarlarına yaslanacak kadar yakın.
- Caminin kapasitesi ne kadar?
- 2011'deki yenilemeden sonra kapalı alanda dört bin beş yüz, açık alanda bin beş yüz olmak üzere toplam altı bin kişi.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Augustus Tapınağı
MÖ 25-20, Res Gestae'nin en iyi korunmuş kopyası.
TarihiAhi Yakup Camii
Hacı Bayram'ın hemen doğusunda, kitabesine göre 1392'de onarılan küçük Ahi mescidi. Mihrabında bir kase gömülü.
TarihiEski Ankara Hükümet Konağı
Vali Abidin Paşa'nın girişimiyle yapılan, 1897'den 2019'a kadar Ankara Valiliği olarak kullanılan konak.
TarihiJulianus Sütunu
MS 362, 15m korint başlıklı Roma sütunu.
TarihiBentderesi
Ankara Kalesi'nin dibindeki vadi: 1957 selinden sonra betonarme menfezlerle kapatılıp caddeye çevrilen Hatip Çayı'nın hattı.
TarihiZincirli Camii
17. yüzyıl, Ankara üslubunda tuğla ve ahşap cami. Minberinin motifleri Nakkaş Mustafa'nın işi.
Bu sayfa son olarak 3 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.