Augustus Tapınağı

Ancak tapınağı dünya çapında tanınır kılan mimarisi değil, duvarlarına yazılmış metindir. Augustus'un ölümünden sonra, imparatorun kendi ağzından yaptıklarını sıraladığı Res Gestae Divi Augusti, tapınağın duvarlarına iki dilde ve kırmızı boyayla yazılmıştır. Metin kaç kez konsül olduğunu, hangi yapıları onarttığını, halka ne kadar bağışta bulunduğunu ve hangi toprakları Roma'ya bağladığını sıralar; bir otobiyografiden çok bir imparatorluk bilançosudur. Bu kopya, metnin günümüze ulaşan tek eksiksiz örneğidir. Tarihçi ve filolog Theodor Mommsen onu yazıtların kraliçesi diye anmış, anıt da arkeoloji literatürüne Monumentum Ancyranum, yani Ankara Anıtı adıyla geçmiştir.

Yapı bir pronaos, anıtsal bir giriş kapısı ve asıl tapınma mekanı olan celladan oluşur; dikdörtgen planlıdır ve çevresi sütunlarla kuşatılmıştır. Erken Bizans döneminde kiliseye çevrildi, cephelerine pencereler açıldı. 1427-1428'de tapınağın kuzeybatı köşesine bitişik olarak Hacı Bayram Veli Camii inşa edildi ve o günden beri iki yapı yan yana durur. Cellanın kuzeybatı duvarı 1834'te büyük hasar gördü; buna rağmen yapı büyük ölçüde günümüze ulaştı. Depremler ve hava kirliliği aşınmayı sürdürdüğü için anıt 2002 ve 2004 yıllarında Dünya Anıtlar Fonu'nun tehdit altındaki miras listelerine girdi, ardından hasar tespiti ve koruma planlaması çalışmaları yürütüldü.

Bugün gelen ziyaretçi kapalı bir müze değil, kent dokusunun içine gömülü bir kalıntı bulur. Kalıntının içine girilmiyor; cella duvarları ve yazıt, cami avlusundan ve çevredeki alandan görülüyor. Yazıtın satırları aşınmış olsa da yan ışıkta hala seçilebiliyor, bu yüzden sabah erken ve akşamüstü saatleri daha cömert. Meydan aynı anda hem ibadet hem gezi mekanı olduğu için ritim gün içinde değişir; namaz vakitleri dışında çevre görece sakindir. Ziyareti Hacı Bayram Veli Camii ve türbesiyle, ardından Roma Hamamı, Julianus Sütunu ve Ankara Kalesi ile birleştirmek Ulus'un iki bin yıllık katmanlarını tek yürüyüşte görmenin en kolay yoludur.