Çankaya Köşkü (Atatürk Müze Köşkü)

Çankaya sırtlarındaki bu ev, kökeninde on dokuzuncu yüzyılın sonlarında Ermeni bir tüccarın yaptırdığı Kasapyan Köşkü adlı bir Ankara bağ eviydi. Yapı 1921'de halkın bağışlarıyla satın alınıp Mustafa Kemal Paşa'ya armağan edildi ve 1921 ile 1932 arasında hem onun konutu hem çalışma mekanı oldu. Kurtuluş Savaşı'nın en sıkışık günleri ve Cumhuriyetin ilk yılları burada geçti; yerleşke 1923'ten 2014'e kadar cumhurbaşkanlarının resmi konutu olarak kullanıldı. Yani ev ününü mimari gösterişine değil, içinde alınan kararlara borçlu. 1950'de müze olarak halka açıldı ve bugün Cumhurbaşkanlığı Çankaya Yerleşkesi'nin içinde, Atatürk Müze Köşkü adıyla geziliyor.

Yapı kullanıldıkça büyüdü. Mimar Vedat Tek evi genişletti ve diplomatik kabullere uygun hale getirdi, ama odaların ölçüsü küçük kaldı; burası bir saray değil, büyütülmüş bir evdir. Çevresindeki yerleşke ise zamanla bir kampüse dönüştü: 1,77 kilometrekarelik peyzajlı arazi, deniz seviyesinden 1.071 metre yükseklikte, Kızılay'ın yaklaşık beş kilometre güneyinde uzanır. Aynı bahçede Atatürk'ün kız kardeşi için 1935-1936'da yapılan Camlı Köşk de bulunur.

1930'a gelindiğinde ev devlet işlerine yetmiyordu ve yeni bir köşk yapılmasına karar verildi. Pembe Köşk 1931-1932'de, Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister'in tasarımıyla yükseldi. Holzmeister aynı yıllarda Ankara'nın yüzünü kuran isimdi: Savunma Bakanlığı, Erkan-ı Harbiye, İçişleri Bakanlığı, Harp Okulu, Yargıtay, Merkez Bankası ve Güven Anıtı da onun imzasını taşır. Bugün çoğu kişinin Çankaya Köşkü derken kastettiği yapı işte bu Pembe Köşk'tür; Atatürk 1932'den sonra oraya taşındı, eski bağ evi böylece boşaldı ve müzeye dönüştü. Yerleşkeyi 2018'den bu yana Cumhurbaşkanı Yardımcısı kullanıyor.

Ziyaret bugün randevuyla yapılıyor ve yalnızca eski bağ evini kapsıyor; aynı bahçedeki Pembe Köşk programa dahil değil. Yerleşke güvenlik kontrollü olduğu için giriş kapısı da ayrışıyor: toplu taşımayla gelenler 5 numaralı kapıyı, özel araçla gelenler 7 numaralı kapıyı kullanıyor. İçeride gördüğünüz düzen bir müze vitrini değil, bir ev. 2002-2007 restorasyonu yapıyı sergi salonu gibi değil, döneminin yaşanmış evi gibi göstermeyi tercih etti ve müze 19 Nisan 2007'de yeniden açıldı. Ziyaret saatleri ve randevu koşulları değişebildiği için gitmeden önce Cumhurbaşkanlığı'nın ziyaret sayfasına bakmak şart.