Anıtkabir ve Kurtuluş Savaşı Müzesi

Anıtkabir, Mustafa Kemal Atatürk'ün anıt mezarıdır ve Ankara'nın Çankaya ilçesinde, eski adı Rasattepe olan Anıttepe'de yükselir. İdari adresi Mebusevleri Mahallesi, Akdeniz Caddesi numara 31'dir; deniz seviyesinden 906 metre yükseklikteki bu tepe, anıt mezarın yeri aranırken Ankara Kalesi, Gençlik Parkı, Çankaya ve Gazi Orman Çiftliği gibi seçenekler değerlendirildikten sonra 1939'da, komisyonun 17 Ocak toplantısında belirlendi. Yerleşke inşaat bittiğinde 670.000 metrekareydi; 1964 ve 1982 kamulaştırmalarıyla bugünkü 750.000 metrekarelik sınırlarına ulaştı. Bunun 120.000 metrekaresi anıt bloğu, geri kalanı Barış Parkı'dır; ağaçsız ve çorak bir tepeye 1946'dan itibaren yürütülen peyzaj çalışmasıyla kurulmuş bir ormandır.

Tasarım bir yarışmanın ürünüdür. 1 Mart 1941'de açılıp 2 Mart 1942'de kapanan uluslararası yarışmaya Türkiye'den yirmi beş, Almanya'dan on bir, İtalya'dan dokuz, Avusturya, Çekoslovakya, Fransa ve İsviçre'den birer proje gönderildi; ikisi şartname gereği elendiği için jüri kırk yedi proje üzerinden karar verdi. Kazanan, Emin Onat ile Orhan Arda'nın 25 numaralı projesi oldu. Temel 9 Ekim 1944'te atıldı, inşaat 1 Eylül 1953'te tamamlandı ve Atatürk'ün naaşı, 21 Kasım 1938'den beri beklediği Etnografya Müzesi'nden alınarak 10 Kasım 1953'te buraya nakledildi. İnşaat sürerken tepenin altı da kazıldı: Rasattepe bir tümülüs alanıydı ve Türk Tarih Kurumu Temmuz 1945'te burada Frig dönemine ait buluntulara ulaştı.

Ziyaret, Büyük Taarruz'un başladığı 26 Ağustos 1922'ye atfen yapılmış, dört metre yüksekliğindeki yirmi altı basamakla başlar. Ardından 262 metrelik Aslanlı Yol gelir; yolun iki yanındaki yirmi dört aslan heykeli yirmi dört Oğuz boyunu simgeler, taşlar da aralıklı döşenmiştir, böylece ziyaretçi başını öne eğerek yürür. Yolun sonundaki Tören Meydanı on beş bin kişi kapasitelidir; zeminindeki traverten döşemede 373 halı ve kilim motifi vardır. Şeref Holü'ne sekiz metre yüksekliğindeki kırk iki mermer basamakla çıkılır, içeride Osmaniye mermerinden tek parça, kırk ton ağırlığındaki simgesel lahit durur; Atatürk'ün asıl mezar odası bu holün altındadır. Meydanın karşı ucunda ise 25 Aralık 1973'te ölen ve 28 Aralık 1973'te devlet töreniyle defnedilen İsmet İnönü'nün kabri bulunur.

Yerleşkenin ikinci yarısı müzedir. Anıtkabir Atatürk Müzesi 21 Haziran 1960'ta açıldı; Büyük Taarruz'un sekseninci yılında, 26 Ağustos 2002'de, yaklaşık üç bin metrekarelik yeni bir bölümün eklenmesiyle Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi adıyla yeniden ziyarete verildi. Bugün sergi alanı toplam 5.200 metrekaredir. Çanakkale, Sakarya ve Büyük Taarruz panoramaları, tonozlu galerilerdeki fotoğraf ve belge dizileri, Atatürk'ün kişisel eşyaları ve 3.123 kitaplık özel kitaplığı burada sergilenir. Kültür Portalı müzenin haftanın her günü ziyarete açık olduğunu yazar ve giriş ücretsizdir. 2025'te sekiz milyon iki yüz kırk iki bin yüz yetmiş kişi geldi; bir önceki yıl bu sayı altı milyon beş yüz elli bin dolayındaydı. Tek günde gelen en kalabalık topluluk ise 10 Kasım 2025'te bir milyon iki yüz bini aştı.