Pembe Köşk (İsmet İnönü Müze Evi)

Pembe Köşk, Ankara'nın Çankaya ilçesinde, Şehit Ersan Caddesi üzerinde, Seğmenler Parkı'nın karşısında duran bir müze evdir. Türkiye'nin ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü ömrünün kırk sekiz yılını burada geçirdi ve 25 Aralık 1973'te bu evde öldü. Bugün İnönü Vakfı tarafından yaşatılıyor. Adı karıştırılmaya çok müsait olduğu için baştan ayırmakta fayda var: Çankaya Köşkü yerleşkesinin içinde de Pembe Köşk adını taşıyan ayrı bir yapı vardır ve Bursa'daki Pembe Köşk bambaşka bir binadır.

Ev 1923'te iki katlı ve dört odalı küçük bir bağ eviyken satın alındı; kimin, hangi yıl yaptığına dair kayıt yok. Aile 1925'te taşındı. Eve İnönü, eşi Mevhibe Hanım, İnönü'nün annesi ve bir yaşındaki oğulları Ömer yerleşti. Rengi de tesadüf değil. Ankara başkent olduğunda son derece kurak bir şehirdi; Atatürk şehre biraz canlılık katmak için pembeyi seçti ve hem kendi köşkünü hem İnönü'nün evini aynı renge boyattı.

Erken Cumhuriyet'in sosyal hayatı büyük ölçüde bu evin odalarında kuruldu. Atatürk yemek salonuyla bizzat ilgilendi, arkadaşlarını ağırlayabileceği büyük bir salon istedi; masayı, sandalyeleri, büfeyi, vitrini ve duvar saatini İstanbul'daki Psalty firmasına sipariş edip hediye etti. Teslimat gecikince sabırsızlanıp kendi konutundaki maun yemek masasını geçici olarak buraya gönderdi. Masa yirmi dört kişiye kadar açılabiliyordu. Ankara'nın ilk balosu 22 Şubat 1927'de burada verildi; Atatürk onur konuğuydu, yabancı diplomatlar ve devlet erkânı da davetliydi. Balo için üst kata, yukarı bakınca yıldızların görüldüğü camlı bir bölüm eklendi. O gün kar yağmıştı: şehrin sayılı arabası karda ilerleyemeyince muhafız alayının askerleri arabaları itmek zorunda kaldı, kadınlar ince ayakkabılarıyla karda yürüdü.

Üst kattaki kütüphane, İnönü'nün ilk başbakanlığı döneminde Bakanlar Kurulu'nun ortadaki büyük masa etrafında toplandığı odaydı ve bugün yaklaşık 8.500 kitap barındırıyor; aralarında Hitler'in hediye ettiği Goethe külliyatı da var. Odanın kadife perdeleri, tavan süslemeleri, iki deri koltuğu ve kanepesi dönemden kalma. Ev yılda iki kez, nisan ve ekim aylarında, 23 Nisan ile 29 Ekim'i kapsayacak şekilde yaklaşık birer aylığına açılıyor. Sergi sırasında mutfak dışında alt katın tamamı geziliyor, üst kat ziyarete kapalı. Yani buraya bir bina görmeye değil, bir evin gündelik hayatının içinden Cumhuriyet'in ilk yıllarını okumaya geliniyor.