Kayıp mekan
Karpiç Lokantası
1920'ler-1962
Öteki adları Şehir Lokantası, Şölen Lokantası, Karpiç.
Bu mekan bugün yok. Yerinde 2024'ten beri Ulus 100. Yıl Meydanı var.
Baba Karpiç diye anılan Karpovitch Ankara'daki ilk lokantasını Taşhan'da açtı. 1930'ların başında lokanta Şehir Bahçesi'nin Bankalar Caddesi ile bugünkü İnebolu Sokağı'nın buluştuğu köşesine taşındı. Resmi adı Şehir Lokantası olsa da herkes buraya Karpiç dedi. Çetin Altan'ın anlattığına göre Aka Gündüz ile Nurettin Artam her gün barın yuvarlak masasında otururdu.
Nerede
Haritadaki nokta adres düzeyinde, mekanın bulunduğu köşeyi ya da binayı gösteriyor.
Tonga 2016 s. 202 ilk lokantayı Taşhan'ın alt katına, Şehir Lokantası'nı Ulus'ta Bankalar Caddesi'nde Jul Fresko'nun işlettiği Şehir Bahçesi'nin yerine koyuyor. Tanyer 2011 s. 237'ye göre Şehir Bahçesi bugünkü 100. Yıl Çarşısı'nın yerindeydi ve lokanta bahçenin İnebolu Sokağı'na düşen köşesindeki büyükçe yapıydı. Nazım Kurşunlu 1999 aktaran Balcı 2008 s. 59 yeri Merkez Bankası'nın sağında, bir yüzü İstasyon Caddesi'ne dönük bahçe olarak tarif ediyor. Özaloğlu 2006 tezindeki sözlü tarih görüşmesinde Karpiç'in şimdiki 100. Yıl Çarşısı'nın yerinde olduğu söyleniyor.
Anılarda Karpiç Lokantası
Karpovitch 1918'de ailesiyle İstanbul'a göçtü. 1923'te Yalova'da Taşhan'ın sahibi Cemal Taşhan ile tanıştı. Taşhan ona Ankara'da asri bir lokanta açmayı önerdi. Karpovitch şef garson Serge, yani Süreyya ile birlikte başkente taşındı.
Tanıklık Cüneyt Arcayürek, Baba Karpiç, Ulus, 10 Ekim 1953; aktaran Selim İlkin, Ankara Dergisi, 1994, s. 65. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 201. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Başka bir rivayete göre Karpiç'i Gazi önerdi. Gazi her serviste örtüsü ve çatal bıçağı değişen bir lokanta istedi. Polis müdürü Dilaver Bey ile Dahiliye Vekili Cemil Bey güvenlik gerekçesiyle itiraz etti. Karpiç yine de getirildi.
Tanıklık Elli Yıllık Yaşantımız 1923-1933, imzasız, 1975, s. 82. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 202.
Karpiç önce Taşhan'ın alt katında Şölen Lokantası'nı açtı. Burada kadınlı erkekli bir ince saz heyeti çalardı. Harem ve selamlık usulü yoktu. Atatürk de müdavimdi.
Tanıklık Kemal Bağlum, Beşbin Yılda Nereden Nereye Ankara, 1992, s. 36. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 202. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Atatürk müşterilerin Karpovitch adını zor söylediğini fark etti. Ona Karpiç demeyi önerdi. Karpiç 1935'te Türk vatandaşı oldu.
Tanıklık Selim İlkin, Ankara Dergisi, 1994, s. 66; vatandaşlık için Turan Tanyer, Kebikeç 31, 2011, s. 237. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 202.
Taşhan Sümerbank'a satılınca Şölen kapandı. Karpiç Haziran 1932'de devlet kredisiyle Bankalar Caddesi'nde Şehir Lokantası'nı açtı. Burası eskiden Jul Fresko'nun işlettiği Şehir Bahçesi'nin yeriydi. Çağlayangil'e göre devlet lokantaya yılda 6000 lira kadar destek verirdi.
Tanıklık Mehmed Kemal, Türkiye'nin Kalbi Ankara, 1983; Turan Tanyer, Kebikeç 31, 2011, s. 237; Altan Öymen, Çağlayangil Anlatıyor, Milliyet, 15 Aralık 1984. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 202. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Fiyatlar düşüktü. Her gün ucuz bir tabldot verilirdi. Bazı bürokratlar için aylık özel tarifeler vardı.
Tanıklık Selim İlkin, Ankara'nın Yeme-İçme Atılımının Öncüsü Karpiç, Ankara Dergisi, 1994, s. 66. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 203.
Kravatsız gelen müşteri içeri alınmazdı. Vestiyerde hazır kravatlar bekletilirdi. Yemekler Karpiç'in belirlediği sırayla ve aralıkla gelirdi.
Tanıklık Turan Tanyer, Cumhuriyet Dönemi Ankara'sının Sosyal Hayatından Sahneler, 2006, s. 16. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 203.
Savaş yıllarında Alman Büyükelçisi Von Papen ile İngiltere Büyükelçisi Knatchbull-Hugessen iki masa arayla yemek yerdi. Salonda Sovyet diplomatlar, Japon ataşeler ve Amerikalı gazeteciler de bulunurdu.
Tanıklık Barry Rubin, İstanbul Entrikaları, 1997, s. 112. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 204.
Cahit Külebi'ye göre Karpiç'in garsonlarından Çiçero bir Alman casusuydu. Uzun boylu, zayıf, bariton sesli ve dazlaktı. Maceraları Beş Parmak filmine konu oldu.
Tanıklık Cahit Külebi, İçi Sevda Dolu Yolculuk, 2007, s. 79. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 204. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
1930'larda Karpiç Cumhuriyet balolarına ev sahipliği yaptı. Dans bilmeyen mebuslar boş zamanlarında Fikret Adil'den tango, çarliston ve vals öğrenirdi.
Tanıklık Mehmed Kemal, Türkiye'nin Kalbi Ankara, 1983, s. 62. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 205.
Çetin Altan Amerikan barı gazetecilerin her akşam toplandığı değişmez liman sayıyor. Funda Şenol Cantek'e göre Karpiç'te namlı yazarların masasına oturabilmek Ankaralı gazetecinin rüştünü ispatıydı.
Tanıklık Çetin Altan, Bir Yumak İnsan, 1998, s. 194; Funda Şenol Cantek, Cumhuriyet'in Ütopyası Ankara, 2012. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 206.
Vestiyeri geçince solda Amerikan barın kışlık salonu vardı. Salonun sol dip köşesinde yuvarlak bir masa dururdu. Masa mayısta bahçedeki bara çıkar, sonbaharda salona dönerdi. Aka Gündüz ile Nurettin Artam her gün bu masada otururdu.
Tanıklık Çetin Altan, Ankara'nın Taşına Bak, Taş, 22 Kasım 1958, s. 10-11; Altan Öymen, Öfkeli Yıllar, s. 98. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 207.
Hisar Karpiç üzerine bir yazı da yazdı. Ona göre bu lokanta bilinmeden Ankara'nın yıllarının tarihi tam yazılamazdı.
Tanıklık Abdülhak Şinasi Hisar, Karpiç, Resimli Hayat Mecmuası, Kasım 1953, s. 49. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 207.
Şevket Rado'ya göre Necip Fazıl yemeklerini çoğu zaman Karpiç'ten getirtirdi. Yemek yapmayı bilmeyen hizmetçilerine bile buradan yemek ısmarlardı.
Tanıklık Şevket Rado, Edebiyatta Gençlik Hâtıraları, Hayat Tarih Mecmuası, 1 Haziran 1978, s. 9. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 208.
Halil Soyuer'e göre Şükran müdavimleri 1949 başından itibaren Karpiç'e gelmeye başladı. Mehmed Kemal 1950'den sonra Karpiç'in eski protokolünü yitirdiğini yazıyor. Kışın yan salondaki barda, yazın bahçedeki barda toplanırlardı.
Tanıklık Halil Soyuer, Şair Dostlarım, 2004, s. 102; Mehmed Kemal, Türkiye'nin Kalbi Ankara, 1983, s. 67. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 208-209.
Yakup Kadri'nin Panorama romanında aydınlar Karpiç'te Köşk'ten gelecek telefonu bekler. Garson yaklaşınca hepsi başını çevirir. Çağrılan kişi sevincini saklayarak masadan kalkar.
Romandan. Tanıklık Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Panorama, 1971, s. 29-30. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 209.
Karpiç 1953'te öldü. Lokantayı bir süre yeğeni Tamara Mihailof işletti. Şehir hayatı Kızılay'a kayınca 1962'de kapandı. Karpiç çoğu Hemşinli yüzü aşkın kişiyi garson ve aşçı olarak yetiştirmişti.
Tanıklık Selim İlkin, Ankara Dergisi, 1994, s. 68. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 210. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Şahap Sıtkı arkadaş grubunun Ulus'tan kopuşunu anlatıyor. Karpiç'i soğuk ve pahalı buldular. Yanan Milli Eğitim Bakanlığı'nın altındaki küçük meyhaneyi de bıraktılar. Kutlu ile Mühendisler Birliği'nin geniş salonuna taşındılar.
Tanıklık Şahap Sıtkı İlter, Gene O Galeri, Dost, Nisan 1965, s. 23. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 195.
Karpiç'te erkekler girişteki barda aperatif alırdı. Buzdolabında açık kutularda siyah havyar dururdu. Baba Karpiç masaları dolaşıp çocuklara eliyle meyve ikram ederdi.
Tanıklık Beki L. Bahar, Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri, 2003, s. 105; aktaran Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 32.
Karpiç'te yetişen Bekir Usta önce Yüksel Palas'ın lokantasını işletti. Ellilerde Bekir Restoran'ı, sonra Washington Restoran'ı açtı.
Tanıklık Beki L. Bahar, Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri, 2003, s. 106; aktaran Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021. Okuduğumuz kaynak Ayşe Ulusoy Tunçel, 2021, s. 32. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Kaynakların ayrıştığı yerler
- Karpovitch'in Ankara'ya geliş yılı. Tonga 1923'te Yalova'da Cemal Taşhan'la tanıştığını ve başkente taşındığını yazıyor. Tanyer 1928'e kadar İstanbul'da kaldığını söylüyor. Dört kaynak Ankara'daki lokantanın 1928'de açıldığını yazıyor.
- Taşhan'daki lokantanın adı Şölen'di. Elli Yıllık Yaşantımız Taşhan'daki lokantaya Karpiç'in Şehir Lokantası diyor. Altun da Ankara Şehir Lokantası adını veriyor. Şölen adı yalnız Bağlum ve İlkin zincirinde geçiyor.
- Taşınma tarihi.
- Kapanış yılı. 1953 Baba Karpiç'in ölüm yılı. 1960'lardaki rehber listeleri eski bilgiyi tekrarlamış olabilir. Kesin kapanış yılı için dönem gazetesi gerekiyor.
Yakında bugün görebileceğin yerler
- Ali Uzun Şekercilik · Gastronomi · yaklaşık 90 m
- Eski Sayıştay Binası · Mimari · yaklaşık 120 m
- Ulus Zafer Anıtı · Tarihi · yaklaşık 130 m
- Ulus Meydanı · Tarihi · yaklaşık 130 m
Kaynakça
- Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
- Tanyer, Turan. Ankara'da yalnız ve yalnız Süreyya Var. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 31 (2011). 2011. Kaynağa git
- Tunçer, Mehmet. 20. Yüzyıl Başlarında Tahtakale, Karaoğlan Çarşısı ve Taşhan’dan Ulus Merkezi’ne Dönüşüm. İDEALKENT, Cilt 5, Sayı 11, s. 18-35. 2014. Kaynağa git
- Aykent, Canan. Ulus’tan Çankaya’ya Alışılmadık Sesler: Ankara’nın Caz Serüveni (1940-1980). Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 9(1), s. 187-208. DOI: 10.5505/jas.2021.26349. 2021. Kaynağa git
- Şeyma Balcı. Modernleşme bağlamında Cumhuriyetten günümüze değişen Ankara lokantaları. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Bölümü. 2008. Kaynağa git
- Sezin Seda Altun. Romanda bir kent imgesi olarak Ankara: 1920-1955. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2013. Kaynağa git
- Bayraktar, Nuray. Tarihe eş zamanlı tanıklık: Ulus ve Kızılay meydanları değişim süreci. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 1(1), s. 20-35. 2013. Kaynağa git
- Ayhan Koçyiğit, Elif Selena. Ulus Meydanı’nın Hikâyesi: Oluşum, Dönüşüm ve Değişim. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(1), s. 27-73. DOI: 10.5505/jas.2019.82905. 2019. Kaynağa git
- Ayşe Ulusoy Tunçel. Beki L. Bahar'ın Eserlerinde Ankara. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5(1), Nisan 2021, s. 22-39. 2021. Kaynağa git
- Dedekargınoğlu, Cem. Erken Cumhuriyet Ankara’sında Bir Kamusal Mekân: Millet Bahçesi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 7(2), s. 355-374. DOI: 10.5505/jas.2019.47450. 2019. Kaynağa git
- Serpil Özaloğlu. Transformation of Ankara Between 1935-1950 in Relation with Everyday Life and Lived Spatiality. Doktora tezi, ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık. 2006. Kaynağa git
- Mehmet Kemal. Türkiye’nin Kalbi Ankara. Çağdaş Yayınları, İstanbul, 277 s. 1983. Kaynağa git
Bu sayfa Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı. Anılar anlatanın adıyla aktarıldı. Son güncelleme 16 Ekim 2026.