Bir Katalog Değil, Bir İtiraf: Roma'daki Yaratıklar Sergisi Üzerine Söyleşi

Kendimizi Anlatmak İçin Yaratıklar İcat Ediyoruz sergisi, ArtSharing lab&gallery, Roma. Fotoğraf: Tuğçe Kalpar

İlham Verenler

Bir Katalog Değil, Bir İtiraf: Roma'daki Yaratıklar Sergisi Üzerine Söyleşi

Klemens··5 dk okuma·

Roma'daki Kendimizi Anlatmak İçin Yaratıklar İcat Ediyoruz sergisinin küratörü Tuğçe Kalpar ve sanatçılar Dilara Yerlikaya, Taha Düzler ve Hazal Şerifoğlu ile Orta Çağ bestiyerlerini, Gorgon'u ve antik Roma'nın adak odalarını konuştuk.

Bir yaratık, insanın doğrudan söyleyemediği neyi anlatabilir? Roma'daki ArtSharing lab&gallery'de 14-28 Kasım 2026 arasında açık olan sergi bu soru üzerine kuruldu. Adı İtalyanca Inventiamo Creature per Spiegarci, Türkçesiyle "Kendimizi Anlatmak İçin Yaratıklar İcat Ediyoruz".

Dokuz sanatçı seramikten heykele, resimden fotoğrafa ve sinemaya kadar farklı malzemelerle birer yaratık icat etti. Her biri kendi yaratığına bir korkuyu, bir kırılganlığı ya da bir dönüşümü emanet ediyor. Serginin küratörleri Tuğçe Kalpar ve Penelope Filacchione. Sergi, Paper People Project ile Creative Circle'ın ortaklığıyla gerçekleşti.

Sorularımızı e-postayla küratör Tuğçe Kalpar'a ve üç sanatçıya ilettik. Dilara Yerlikaya Gorgon'u, Taha Düzler koruyucu ruhları, Hazal Şerifoğlu antik Roma'nın adak odalarını anlattı.

Kelimelerin Yetmediği Yer

ArtSharing lab&gallery sergi alanı
Kendimizi Anlatmak İçin Yaratıklar İcat Ediyoruz sergisinden bir görünüm, ArtSharing lab&gallery, Roma. Fotoğraf: Tuğçe Kalpar

Klemens: Küratöryel metniniz, kelimelerin yetmediği yerde yaratıklar icat ettiğimizi söylüyor ve bunu mağara duvarına çizilen hayvana kadar götürüyor. Bu fikir nereden doğdu? Sanatçıları sergiye çağırırken onlara nasıl bir soru sordunuz?

Tuğçe Kalpar: Bu sergi, çok ilkel ve içgüdüsel bir sorunun peşinden gidiyor: Kelimelerin yetmediği yerde neye başvururuz ve ortaya ne çıkar? Yüksek mimar ve bağımsız sanat küratörü olarak yola bu sorudan çıktım, Creative Circle ve Paper People Project olarak da bu soruyu sanatçılarla birlikte yanıtlamaya karar verdik.

“İcat” kelimesi tesadüf değil, bilinçli bir tercih. “Yaratmak” ya da “oluşturmak” deseydik yalnızca içsel kaynaklardan söz etmiş olurduk. İcat ise hem içimizdeki hem çevremizdeki verilerle beslenen bir süreci anlatıyor: Her yaratık, iç dünyayla dış dünyanın buluştuğu noktada doğuyor.

Seramikten fotoğrafa, resimden heykele ve sinemaya kadar birçok farklı teknikten yetenekli sanatçıyla çalıştık. Konunun genişliği bu çeşitliliğe kapı araladı. Sanatçıların çoğunun zaten bu temalar üzerinde çalıştığını biliyorduk; bazıları ise bu sergi için özel olarak yeni işler üretti, bu da serginin kıymetini bir kat daha artırıyor.

Klemens: Metinde "Bu sergi bir bestiyer değildir, bir itiraf defteridir" diyorsunuz. Orta Çağ bestiyerleri de insanın erdemlerini ve kusurlarını hayvanların diliyle anlatırdı. Sizin yaratıklarınızı o gelenekten ayıran ne?

Tuğçe Kalpar: Orta Çağ bestiyerleri, gerçek ve fantastik hayvanları sıralayan, onlara ahlaki anlamlar yükleyen birer gösterge kitabıydı. Bizim sergimiz ise bir katalog değil, bir itiraf. Burada sanatçılar dışarıdaki hayvanları tarif etmiyor, kendi içlerinde yarattıkları varlıkları ortaya koyuyor ve özel, içsel bir meseleyi gün yüzüne çıkarıyor.

Yaratıklar bize iyi ve kötü yanlarımızı, kalp kırıklıklarımızı, sivri yönlerimizi ve uyku hallerimizi gösteriyor. Yani söylemesi zor olanı, açıklaması güç yanlarımızı. Bestiyer dünyayı sınıflandırırken, bu sergi insanın kendisiyle yüzleşmesini sağlıyor.

Klemens: "Grotesk" kelimesi Roma'da doğdu. 15. yüzyılın sonunda Nero'nun toprak altında kalmış sarayında yarı insan yarı hayvan süslemeler bulundu, bunlara mağara anlamına gelen "grotta"dan "grottesche" denildi. Yaratıklarınızı tam da bu şehirde göstermek size ne düşündürdü? Açılışta Romalı izleyiciler bu figürleri nasıl karşıladı?

Tuğçe Kalpar: Her şey kaderin elinden çıkmış gibi, doğru yerde ve doğru zamanda gerçekleşti. Bir puzzle’ın parçaları gibi yerine oturdu. Sergi metninden mekana, sanatçı seçiminden küratöryel kurguya kadar attığımız her adımın isabetli olduğunu, bu şehirde bir araya gelen yaratıkların hikayesi gösteriyor.

Açılış büyük ilgi gördü. Yalnızca Romalılar değil, Türk izleyiciler, Avrupa’nın farklı şehirlerinden ve Asya’dan gelen ziyaretçiler de oradaydı; tam da hayal ettiğimiz, sınırların silindiği uluslararası bir ortam oluştu. Bu buluşma, iki kültür arasında bir köprü kurma fikrini de gündeme getirdi. Biz o köprüyü sanatın diliyle kurduk.

Paper People Project ve Creative Circle olarak ülkemizin yetenekli ve başarılı sanatçılarını Roma’da uluslararası bir sergide bir araya getirdiğimiz için büyük gurur ve mutluluk duyuyoruz. Bu yolculuk bir başlangıç: Sanatın kurduğu bağların yeni projelere ve yeni buluşmalara dönüşeceğine inanıyoruz.

Kendine Dönen Bakış

Dilara Yerlikaya Gorgone
Dilara Yerlikaya, Gorgone, 2026. Metal, metal kaynak, 56 × 53 × 46 cm. Fotoğraf: Tuğçe Kalpar

Klemens: Mitolojide Gorgon, kendisine bakanı taşa çeviren bir yaratık. Sizin Gorgon'unuz ise görülmek isteyip kendini görünmez kılıyor. Mitteki yaratığı neden tersinden okudunuz?

Dilara Yerlikaya: Gorgon'u düşünürken yalnızca dışarıdakini korkutan ve taşa çeviren bir yaratık değil, aynı zamanda kendi üzerine çevrilmiş bir bakış olarak da okuyabiliriz.

Onu koruyan şey (bakanı, yaklaşanı taşa çevirme yeteneği) aslında ona da zarar veriyor olabilir mi? Kendini dışarıdan korurken kendine yine içeriden zarar verir mi? Onu kimseye yaklaştırmayan şey, kendisinden de uzaklaştırıyor mu? Dışarıdakini taşlaştırırken kendi içini de katılaştırıyorsa? gibi soruları sordurtabilir.

Asıl yaratık artık yalnızca bakanı taşa çeviren, uzaklaştıran bir kalkan değil; kendini korurken kendine de yönelen bir mekanizma. Yani aslında tersten okuma değil de Gorgon'u kendi süzgecimden geçirip, oluşturduğum bu kalkan ile bağdaştırıcı olabilecek bir okuma yaptığımı söyleyebilirim.

Seramikteki Koruyucu Ruhlar

Taha Düzler NO.1
Taha Düzler, NO.1, 2026. Terakota, engob, sır altı boya, her biri 8 × 4 × 4 cm. Fotoğraf: Tuğçe Kalpar

Klemens: NO.1 farklı kültürlerin koruyucu ruhlarından ve ritüellerinden besleniyor. Hangi inançlardan, hangi nesnelerden yola çıktınız? Seramik bu varlıklara başka bir malzemenin veremeyeceği neyi veriyor?

Taha Düzler: Aslında tek bir inançtan yola çıkmadım. Farklı kültürlerdeki koruyucu ruhları, mitolojik varlıkları ve ritüelleri kendi hayal gücümle yeniden yorumladım. Seramiği ise insanlık tarihiyle kurduğu güçlü bağ ve geçmişten günümüze bu tür inançların izlerini taşıması nedeniyle tercih ettim.

Kırık Kalbin Gömüldüğü Oda

Hazal Şerifoğlu Favissa
Hazal Şerifoğlu, Favissa, 2026. Elle modellenmiş vakumlu beyaz kil, astar altı boya, şeffaf sır, 19 × 26 × 25 cm. Fotoğraf: Tuğçe Kalpar

Klemens: Favissa, antik Roma'da tapınaklarda eskiyen adakların ve kutsal nesnelerin gömüldüğü yeraltı odalarına verilen ad. Kırılmayı ve isyanı anlatan bir esere neden bu adı verdiniz?

Hazal Şerifoğlu: Bu ismi seçmemdeki temel motivasyon, antik Roma’daki favissa geleneğinin hem fiziksel hem de ruhsal bir 'dönüşüm ve koruma alanı' olması. Antik Roma'da bir tapınağın sütunları eskidiğinde ya da artık kullanılamaz hale geldiğinde, onlar sıradan bir atık gibi dışarı atılmazdı. Hâlâ kutsal ve değerli kabul edildikleri için, toprağın altında açılan bu özel odalara, yani favissalara özenle gömülürlerdi. Eski olan hiçbir zaman değerini yitirmez, sadece göz önünden çekilip yerin altında yeni bir varoluşa geçerdi.

Benim eserimdeki karakter ve onun temsil ettiği isyan da tam olarak bu noktadan doğuyor. Hayatımızdaki kalp kırıklıkları, hayal kırıklıkları ve yaşadığımız kötülükler bizi parçaladığında, bu kırılmışlıkları yok saymak ya da çöpe atmak yerine onları kendi içimizdeki o kutsal alana gömüyoruz. Tıpkı eski bir sütunun yerini yenisine bırakması ama kutsallığını koruması gibi; o kırılganlıklardan ve başkaldırıdan yepyeni, kalbi iyileştiren bir yaratık doğuyor.

Burada antik ex-voto (adak) geleneğine de selam göndermek istedim. İnsanlar nasıl ki şifa bulmak veya şükranlarını sunmak için tapınaklara anatomik kalp figürleri ya da değerli nesneler bırakıyorlarsa, ben de kırık bir kalbi bu dönüşüm alanına teslim ettim. Dolayısıyla Favissa, sadece bir yıkımın ya da isyanın adı değil; kötülüklere başkaldıran, kırılmış olanı değersizleştirmeden dönüştüren ve sonunda insanın kalbini iyileştiren o kıymetli yeniden doğum sürecinin adı.

Bu yazıya atıf verin

Bu yazıyı kaynak gösterebilirsiniz. Aşağıdaki künyeyi kopyalayıp kullanın.

APA

Klemens Art (2026). Bir Katalog Değil, Bir İtiraf: Roma'daki Yaratıklar Sergisi Üzerine Söyleşi. Klemens Art. https://klemensart.com/icerikler/yazi/bir-katalog-degil-bir-itiraf-roma-yaratiklar-sergisi-soylesi (Erişim: 21 Kasım 2026)

MLA

Klemens Art. "Bir Katalog Değil, Bir İtiraf: Roma'daki Yaratıklar Sergisi Üzerine Söyleşi." Klemens Art, 21 Kasım 2026, https://klemensart.com/icerikler/yazi/bir-katalog-degil-bir-itiraf-roma-yaratiklar-sergisi-soylesi.

Nasıl çalıştığımızı okuyun: kaynak, düzeltme ve bağımsızlık ilkelerimiz.

#Söyleşi#Çağdaş Sanat#Roma#Paper People Project#Seramik#Heykel

Paylaş