Geçtiğimiz yıl Helsinki'de büyük bir tersaneyi ışıklandıran sanatçı Melek Mazıcı'yla sanatı, ışığı, halter şampiyonluğunu ve hayatı konuştuk.
Melek Mazıcı, 1981 yılından bu yana Finlandiya ve Türkiye arasında sürdürdüğü iki ülkeli sanat yaşamıyla tanıdğımız çağdaş sanatın önemli isimlerinden biri. Sanat yaşamına Finlandiya'da özellikle gravür ve baskı teknikleriyle başlayan Mazıcı; resimlerinin yanı sıra enstalasyon ve baskı desenleriyle de uluslararası alanda geniş bir izleyici kitlesine ulaşmıştır. Sanatçı, günümüzde yaşamını ve çalışmalarını Helsinki’de sürdürmekte, İstanbul'da da sergiler yapmaktadır.

Mazıcı, ağırlıklı olarak kağıt ve tuval üzerine çalışıyor. Türkiye ve Finlandiya dışında Uzak Doğu kültürünün etkilerini sanatına yansıttığını söylüyor. Işık, yalınlık ve hatta dinginlik tüm çalışmalarında gözle görülür bir önem taşıyor. Sanatçının özgün eserleri, özellikle Finlandiya başta olmak üzere birçok prestijli kurum, müze ve vakıf koleksiyonunda kendisine yer buldu. Bunlar arasında Finlandiya Devlet Koleksiyonu, Turku Belediyesi Koleksiyonu, Helsinki Müzesi, Kouvala Sanat Müzesi, Oulu Sanat Müzesi gibi kurumlar var ve Türkiye'de de birçok özel koleksiyonda eserleri bulunuyor. Ayrıca Türkiye'nin önemli sanat kurumlarından İstanbul Galeri Nev ile çalışıyor. Helsinki Işık Festivali'nde geçtiğimiz kış büyük bir ışık enstalasyonu ile önünden sürekli geçip gittiği kocaman bir körfezi renklendirdi.
Mazıcı’yla, yaşamı, sanatı ve bu yıl Atina Olimpiyatları'nda altın madalya kazandığı halter merakı üzerine konuştuk.

“Neden Sanatçı Oldum” Sorusunu Ben de Kendime Soruyorum
H.U: Melek Hanım, sorularla yönlendirmeden evvel sizin kendi hayat hikayenizi anlatmanızı tercih ediyorum. Bu sanat yolculuğu burada nasıl başladı, Finlandiya'ya nasıl gittiniz, sonra bir de halter maceranız var, çok merak ettiğim. Siz anlatın, ben aralara gireceğim.
M.M: 1956 doğumluyum. Lise eğitimini bitirdikten sonra İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde okudum (şimdiki Mimar Sinan oluyor). Aslında resim, hayatımda düşündüğüm bir şey değildi. Ben resme çok tesadüfen başlayanlardanım. Ama sonra çok severek, ciddi biçimde devam ettim. Ben daha çok doktor olmak istiyordum. O zamanlar her genç kızın idealist doktor olup memleketine hizmet etmek gibi bir hayali vardı. Doğu'ya gideceğim, kalkınmaya katkıda bulunacağım diye düşünüyordum. Yurt dışı diye bir şey hiç hayalimde yoktu.
Sonra maalesef tıbba giremedim, puanım tutmadı. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde çok yakın bir arkadaşım vardı. "Melek, Akademi'ye gir" dedi. "Sen herhalde çıldırdın, benim öyle bir yeteneğim yok." dedim. "Olur" dedi arkadaşım, "Ben seni yaz kurslarına yazdırırım."
Akademi o zaman giriş kursları yapıyordu. "Onlara hazırlanırsın, sonra da girersin." dedi. Ben de "tamam" dedim, bir başlayayım, öğrenci kartım olur, seneye bir daha denerim diye düşündüm. O yaz deliler gibi resim yaptım, kurslara gittim.
H.U: O zamana kadar hiç merakınız yok muydu?
M.M: Sanata merakım vardı. Sanatı takip ediyordum, müzelere gidiyordum, kendi harçlığımla Atatürk Kültür Merkezi'nin pazar konserlerine gidiyordum. Ama bende resim, müzik gibi sanatlar Tanrı vergisidir diye aptalca bir düşünce vardı. Daha sonra bunun böyle olmadığını anladım.
H.U: Çocukken resim yapar mıydınız?
M.M: Yok, hiç yapmadım. Resim ödevlerimi de başkalarına yaptıranlardandım. Sonra Akademi’ye girdim ama deliler gibi çalıştım, biliyor musunuz? Günde 20 saat. Ama demek ki elim çok yatkınmış, çünkü küçüklüğümde teyzelerimin çok iyi bir terzi atölyesi vardı. Atölyede bana bir sürü iş yaptırıyorlardı, onların tüm paftalarını, kalıplarını ben çizerdim.
Geriye dönüp düşündüğüm zaman "Neden ben sanatçı oldum?" sorusunu ben de kendime soruyorum. Demek ki elim çok yatkındı, bir de o disiplinli çalışma vardı ve ben gerçekten Akademi’ye girdim. Ama o zaman kendimde hep bir şüphe vardı: Acaba yanlışlık mı oldu? Çünkü resmi hayal eden arkadaşlarım giremedi, ben girdim. Herhalde imtihanlarda, kağıtlarımda benim gelişeceğimi ve bir ışığı gördüler ve öyle düşünen hocalar vardı. Çünkü benim elim çok temizdi, alışkanlıklarım, manierlerim yoktu. Hatta Akademi’ye girdikten sonra üç ay pinpon salonunda sürekli pinpon oynadım, çünkü "benden size hayır gelmez" düşüncesindeydim.
Sonra hocalar beni çağırdı: "Melek, sen derslerde yoksun!" diye sordular. Ben de hocalara açık açık söyledim: "Herhalde ben okula yanlışlıkla girdim. Tekrar hazırlanacağım, tıp öğrencisi olacağım..." diye. Onlar da kağıtlarıma tekrar bakmışlar. Geldiler, "Hayır" dediler, "Hiçbir yanlışlık olmamış. Ya geleceksin, okuyacaksın ya da senin arkanda yedekte 60 kişi bekliyor, onlardan biri gelecek." Açık açık yüzüme söylediler.
Ben de kaldım tabii. Resim yaptıkça çok sevdim. Gerçekten notlarım da iyileşti, hepsi düzeldi. Sonra üniversiteye giriş kitaplarının hepsini kapattım ve adam gibi, ciddi ciddi çalışmaya başladım.
Ama içimde hep bir yetersizlik duygusu vardı: Acaba daha çok mu çalışmam lazım? Çünkü bazıları doğduklarından beri böyle bir emel için çalışıyorlardı. Bu sefer son derece ciddi çalışmaya başladım. Arayı kapatmak için elimden geleni yaptım. Akademiyi 1981’ de bitirdim. Ondan sonra, hemen ardından yurt dışına çıktım.
Daha da okumak istedim. Bu sefer hep okumak istiyordum.

M.M: Bir ara İngiltere'de falan kaldım. Bir baktım, okullar o kadar yüksek fiyatlı ki. O zaman 80'li yılları söylüyorum, bir dönemi yirmi bin pound! Ailemin kesinlikle öyle bir durumu yok.
Sonra bir iş nedeniyle Finlandiya'ya geldim. Ama Finlandiya benim için kalıcı bir yer değildi, bir projeydi. Zaten 23-24 yaşındayım. Finlandiya'da bir baktım, bir vitray atölyesi var, şehir belediyesinin. Orada çalışmaya başladım. Ondan sonra başka bir müzede, ne verirlerse yaptım. Benim gibi genç bir sanatçı için çok iyi bir ortamdı; orada ne yapsan iyi, çünkü öyle bir havayı soluyorsunuz.
Ondan sonra hobi okullarında desen öğretmeye başladım yaşlı bayanlara. Sonra bir baktım ki bana tam maaş vermiyorlar. "Senin üniversiteni saymıyoruz." dediler, "Burada denkliği yok."
Benim İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nden aldığım diplomam hiç sayılmadı. "O zaman tamam" dedim, "ben burada okumalıyım herhalde." Okumayı ve mesleğimi de çok seviyorum zaten. Tekrar Finlandiya’da Helsinki Akademi imtihanlarına girdim. Birinci sınıftan tekrar başladım ve beş sene de orada okudum. Sonra bir sene İsveç Kraliyet Akademisi'nden burs aldım, bir sene de İsveç Akademisi'nde okudum.
Finlandiya’daki eğitim bana çok şey kattı; hem teknik hem içerik olarak. Gerçekten bugünkü sanat dilimin oluşmasında ve de sanatçı Melek Mazıcı’nın oluşmasında buradaki sanat eğitiminin çok faydası oldu. Hocalar her şeyi kendin bulman için yönlendiriyorlar, hap gibi hazır bir şey gelmiyor.
H.U: Bu kadar okuyunca duyduğunuz o eksiklik hissi de geçmiş olmalı…
M.M: Evet, evet. 11 yıllık Türkiye, Finlandiya ve İsveç'te akademik sanat eğitimi bana çok iyi geldi, şimdi diplomamı kabul etmeyenlere teşekkür ediyorum. Sonra anladım ki sanat yüzde beş doğuştan yetenek, yüzde doksan beş çalışma işi.
Her insanın kafasında birçok fikir olabilir; onları dışarıya, tuvalin üstüne dökmek teknik bilgi ve belirli bir disiplinle çalışmak lazım; o zaman sanat oluyor. Bu yaşıma kadar ilginç bir şey olursa mesleki olarak kendimi yetiştirmek için hâlâ gidiyorum, hâlâ öğreniyorum ve büyük bir zevk alıyorum. Öğrenmek beni dinç ve diri tutuyor; mesleğime olan heyecanım hâlâ çok taze. Onun için de yeni tekniklere çok açığım. Her yeni teknik beni değişik yerlere götürüyor, yeni olanaklara yol açıyor.

H.U: Peki sizce bunun sırrı ne?
M.M: Bir defa bu işte çok disiplinli olmak lazım. Atölyeye kimse sizi zorla götürmüyor. Sabahleyin kalkıp onda atölyenize gideceksiniz; akşam dörde, beşe, neyse o saate kadar çalışıyorsunuz. Her gün bu disiplinin olması lazım. Sürekli çalışmak lazım. Her gün şahane bir masterpiece yapmıyorsunuz. Ama o disiplin içinde belki başka gün daha iyisi geliyor. Onun için kendimi sürekli böyle bir eğitimin içine koydum ve mesleğimi tabii çok seviyorum.
Türkiye'de resim okudum, yan dalım vitraydı. Ondan sonra Finlandiya'da önce gravür okudum. Uzun yıllar büyük, monumental gravürler yaptım. Bazıları küçük tabii ama daha çok büyük boyutlarda. Sonra resim yapma isteği tekrar geldi ve resme geri döndüm. Son yıllarda akrilik ve suluboyayla çalışıyorum. Tüm çalışmalarımda ışık benim için çok önemli.
Işık ile Görülmeyeni Görülür Kılmak
H.U: Son yıllarda doğrudan ışıkla çalışıyorsunuz. Bu projenizi anlatır mısınız?

M.M: Evet, şimdi ışık (Light Art) üzerine çok çalışıyorum. Işıkla büyük projeler yapıyorum. En son Helsinki Işık Festivali'nde çok büyük bir ışık enstalasyonu yaptım, bir körfezi ışıklandırdım, büyük bir körfezi: Helsinki Tersanesini(Helsinki Shipyard).
H.U: Tersanenin şehir için ayrıca bir önemi var mı? Ön plana çıkarmaya çalıştıkları, bir sanayi mirasını korumak gibi bir yönü mesela?
M.M: Tabii. 1865'lerde falan kurulmuş eski bir sanayi ve Finliler gemi yapımcılığında çok önde duruyorlar. Tersane de böyle hiç gözükmeyen, gri bir alandı. Projeyi onlar bana getirmedi. Benim evimle atölyem arasında körfez, her gün o körfezi yürüyerek gelip gidiyorum. Buraya bir şey yapmak lazım diye düşünüyordum. Bu tersaneye bir ışık projesi yapalım dedim. Projeyi festivale götürdüm, festival hemen kabul etti. Benim ilk işimdi ama fikir çok güzeldi.
Çok iyi teknik ekiple çalıştım, çünkü işin bir dijital programı var, elektrik mühendisliği var. Ben elektrikten hiç anlamıyorum tabii ki ama orayı yapabilirim diye düşündüm. Çok basit: Tuvale nasıl bir resim yapıyorsam, şimdi tuvalim bir körfezdi. Bu düşünceden yola çıktım. Büyük bir projeydi, gerçekleştirdim. Sonuçtan çok memnun oldum.
H.U: Aslında çok olağanüstü bir düşünce. Çünkü pek çok zaman tersane gibi yerler görmezden geldiğimiz, baksak bile ne kadar çirkin diye düşündüğümüz mekanlar. Bu hem orayı örtmek, hem güzelleştirmek, hem de bakışı oraya çekmek. Hiç bakmadığınız bir yere bakıyorsunuz aslında ışıkla.
M.M: Evet. Olağanüstü, fantastik bir şey çıktı ortaya. Gri bir alandan, büyük vinçlerin olduğu, hiç estetik olmayan bir alandan son derece estetik ve bambaşka bir şey çıktı.
M.M: Sizin göremediğiniz 40 adet resim var burada, eskizler. Onlar birbirlerinin içinden o kadar hafif hafif geçiyorlar ki... Abstrak renklerle yapılmış bir renk şöleni ortaya çıktı. Videoda belli olmuyor ama yalnız bir ışıklandırma değil.
H.U: Onların hepsini siz mi yaptınız?
M.M: Hepsini ben yaptım. Onlara hazır verdim, bunlar böyle olacak dedim. Ondan sonra onları tekrar dijitale aktarıp çektik ve kurulma aşamasında üç gün sürekli yeniden yeniden geçişleri denedik. Ortaya bir renk senfonisi çıktı.
H.U: Bu projenin hayata geçmesi ne kadar zaman aldı?
M.M: Başlangıcından itibaren bir sene. Hava -15 dereceydi ve 450 bin kişi izledi. Helsinki Işık Festivali 5 gün sürdü. Hem sanat eleştirmenleri hem de halk arasında büyük beğeni aldı. Festival uluslararası bir festival; on ayrı ülkeden sanatçılar festivale davet edildi. “Işık Odaları” adlı ışık enstalasyonum, festivaldeki en büyük eserdi (hacim olarak) ve de en çok ilgiyi üzerinde topladı. Arkada da yine sizin görmediğiniz bir kadın korosu var, müzik de bu projeye özel olarak yapıldı. Helsinki Işık Festivali Avrupa'nın en iyi festivallerinden bir tanesi. Böyle bir festivalde benim de bir işimin olması tabii büyük bir onur...

H.U: Işıkla çalışacağınız yeni bir projeniz var mı?
M.M: İki tane projem var, konuşuyoruz, daha imzalanmadı. Helsinki'nin en eski endüstriyel bacaları var, onları ışıklandıracağım. O ışıklandırmaydı, bunlar kalıcı ışık heykelleri olacak.
H.U: Işıkla sanatı buluşturan örnekler İstanbul’da da var bu aralar. Çubuklu Silolar’daki gibi ya da ışığı binaya giydirmek gibi işler var. Işık farklı biçimlerde kullanılıyor.
M.M: Ben daha çok binayı kullanıyorum ama binayı dönüştürerek tekrar farklı bir şekilde, sanat eseri olarak sunuyorum. Benim tekniğimde değişik yerlere büyük ışıklar koyuyoruz, sonra onlar dijital olarak idare ediliyor. Sizin dediğiniz gibi bina iki üç türlü ışıklandırılıyor. Bir tanesinde, çok kaba bir şekilde söyleyeceğim, binanın üstüne film gibi görüntü atıyorsunuz. Bir başkası binayı ön plana getiriyor; bina daha monumental, daha büyük görünüyor. Mesela, tarihi binaları öyle ışıklandırıyorlar. Benimki daha çok binayı tamamen dönüştürmek. O binayı kullanıyorum ama tamamen dönüştürüyorum, bina kendisi bir sanat eseri haline geliyor.
Tekniklerimi Değiştirmeyi Seviyorum
M.M: yeni çalışmalar için iki kurumla konuşuyoruz. Bir tanesi beni davet etti ama tabii ön çalışmalar çok uzun sürüyor; bina müsait mi, ışıkları koymaya uygun mu gibi. Ama yine de atölyemde resim yapmaya devam ediyorum, ikisini başa baş götürüyorum, çünkü ikisi de birbirini besliyor. Sırf ışık değil. Böyle seviyorum. Hep tekniklerimi değiştirmeyi seviyorum; bin yıl aynı işi yapmayı sevmiyorum. Belli bir süre yapıyorum, bir yere kadar götürüyorum, sonra başka bir şey deniyorum. O hem bana daha bir güç getiriyor, hem de işler birbirini besliyor.
Daha önce yaptıklarımla, yapacaklarım arasında hep bir bağlantı var aslında. Resimlerime baktığınız zaman da ışık benim için çok önemli: Işık ne taraftan geliyor, içinden mi geliyor, dışından mı? Yıllarca hep böyle şeylere kafa yordum. Yani akrilik resimden hop diye ışığa geçmedim; akrilik resimlerimde de ışık çok önemliydi.

H.U: Peki Finlandiya'ya gittikten sonra, anladığım kadarıyla o zamandan beri hem buradasınız hem oradasınız, değil mi? Yoksa tamamen Finlandiya'ya gittiniz, Türkiye ayağı kapandı mı?
M.M: Yok, Türkiye ayağını hep açık tuttum. 90’lardan beri de zaten İstanbul Galeri Nev'le çalışıyorum. Finlandiya'da sergi yapmışsam hemen arkasından Türkiye'de sergi yaptım; Türkiye'de yapmışsam hemen arkasından Finlandiya'da. İki ülke de benim çalışma alanımın içindeydi, o ilişkiyi hiç koparmadım. İki kültür arasında gidip gelmeyi seviyorum, aslında birçok kültürler arasında gidip gelmeyi çok seviyorum ve bu da beni çok besliyor.
Halterde Dünya Şampiyonluğu
H.U: Peki, şimdi biraz halter merakınıza gelelim. Nasıl başladı?
M.M: Halter merakım çalışma biçimim yüzünden başladı. Ben yatay çalışıyorum resim yaparken, her zaman dikey çalışmıyorum. Yatay çalışıyorum, çünkü çok ince boya katları ile çalışıyorum. Bu yüzden bel, sırt ve boyun ağrılarım oluştu, yatayda ve büyük boyutta çalıştığım için.
Çalışırken çok konsantre olduğunuz için ağrılarınızı fark etmiyorsunuz. Eve geliyorsunuz, her yeriniz ağrıyor. Sonra baktım, bir şeyler yapmam lazım. Bel ağrılarıyla savaşan bir arkadaşımı biliyordum, halter yaptığını gördüm. Bir gün son çare "Bu kız yapıyor ve iyileşti." dedim. O zaman halterle ilgili çok şey bilmiyorum.

Yılbaşı geliyordu, eşim, "Sana ne hediye alayım, istediğin bir şey var mı?" dedi. "Bana halter salonu için yedi seferlik bilet al." dedim. Salona gideyim, belki ağrılarıma iyi gelir, diye düşündüm. Böylece yedi sene önce başladım ve yavaş yavaş bel ağrım, boyun ağrım tamamen geçti. Bu konuşmanın ardından şimdi yedi sene geçti.
Sonra halteri çok sevmeye başladım. Şimdi çok iyi bir antrenörüm var, Matti Vestman. O da bana "Sen çok iyisin, çok disiplinlisin" diyor. Her sene de "Melek, Finlandiya şampiyonasına katıl." diyordu. Artık dedim, o beni bu kadar ağrıdan kurtardı, hadi onun için katılayım. 2026'da Finlandiya şampiyonasında kendi kategorimde birinci oldum, altın madalya aldım.

Bu sefer de tabii Dünya Şampiyonasına katıl baskısı başladı. Daha çok taze, 17 Ekim’de Atina’da Dünya Şampiyonasına katıldım, Atina'da Masters, yani 35 ile 90 yaş arasındakilerin şampiyonası. Orada da kendi kategorimde altın madalya aldım.
H.U: Yarışma nasıldı peki, nasıl hazırlandınız?
M.M: Antrenör burada çok önemli. Bu madalyanın yüzde 50'si benimse yüzde 50'si de antrenörün. Olimpik halter yarışmasında genç haltercilerde hangi kurallar varsa bizde de o kurallar geçerli. 70 yaşındasın diye kurallar hiç hafifletilmiyor. Bunu da övünerek söylüyorum. Aynı kurallarla kaldırıyoruz.
Çok teknik bir iş; hem güç, hem teknik, hem de çok iyi konsantre olmayı isteyen bir spor. Çünkü kısa bir sürede hazırlanıyorsunuz, yarışma günü geliyor. Hazırlanırken salonda hiç seyirci yok ama orada birden seyircinin önündesiniz, ışıkların altındasınız, jürilerin önündesiniz ve orada kaldırmanız lazım. Toplamda 55 kilo kaldırdım.
Sağlığıma da çok faydası oldu. Dengem çok iyi, ayaklarım çok iyi, sırtım çok kuvvetli. Tabii sporun düşünce dünyasına da etkisi var, düşüncelerim daha berrak yani atölyemde daha uzun zamanlar geçirebiliyorum. Böyle bir sporla karşılaştığım için şükrediyorum. Yarışmayı bilmiyorum ama bu spora devam edeceğim. Yarışmalara da kendimi iyi hissettiğim zaman katılırım.
H.U: Kolay bir spor da değil, halter dediğiniz zaman insan ister istemez ağırlığı düşünüyor. Benim buna gücüm yeter mi ki diye... O yüzden aynı zamanda çok cesurca bir girişim.
M.M: Evet. Mesela bir sene boyunca bir çubukla teknik öğreniyoruz, hiç ağırlık konmadan. Ondan sonra yavaş yavaş ağırlık konuyor. Çünkü Allah korusun, kötü kaldırılan bir halter başınızın üstüne düşerse o anda gidersiniz.
Bir de halterde korkuyu yenme meselesi var. Korkularını yeniyorsun, çünkü bir iki saniyede halteri başının üstüne kaldırman ve orada durdurman lazım. Ellerinizin açısının kırık olmaması lazım, vücudunuzun stabil olması lazım. Bir sürü kural var. Yanlış bir şekilde üstünüze ya da belinize düşerse ondan nasıl kaçacağınızı da öğretiyorlar. Şimdi düşünüyorum da Naim Süleymanoğlu gerçekten acayip bir adammış. Artık olayı bildiğim için, takdirim kat kat arttı. Ne kadar yetenekli, ne kadar güçlü, ne kadar güzel yetiştirilmiş olduğunu görüyorsunuz.
Halter bana yaşıma göre daha açık bir kafa veriyor, anlatabiliyor muyum? Yaşlandıkça tabii beyin de yoruluyor. Vücut nasıl yoruluyorsa orası da yoruluyor. Halter bana, dinçlik katıyor, berraklık katıyor.
H.U: Ne güzel. O zaman bu spora devam edeceksiniz.
M.M: Devam edeceğim. Yarışmalara kendimi çok iyi hissettiğim zaman katılırım, katılmam demiyorum. Sporcu hayatı çok zor bir hayat. Onu öğrendim, yazın çok ciddi antrenmanlar yaptım. Gelip yemek yiyip antrenman yapıp yatıyorsun, dışarı çıkamıyorsun, hasta olurum diye korkuyorsun. Sporcular agresif olur diyorlar ya, bilmiyorum; halterciler en azından hiç agresif olamıyor, çünkü vücudunu düzgün tutmak zorundasın. Belirli bir disiplinin olması lazım. Yediğine içtiğine o kadar dikkat ediyorsun ki; yeterli protein aldın mı, yeterli dinlendin mi? Hele benim yaşımda bir antrenmandan sonra muhakkak bir ya da iki gün tamamen dinlenmek zorundasınız. Çok iyi kondisyonun olur ama halkın önüne çıktığında kaldıramayabilirsin. O tür yarışmalara gitmek için birkaç yarışmadan iyi puanlar almanız lazım. O bile bir hazırlık. Yaşınıza göre önerilen kilolarda olmanız, yarışmanın önerdiği ağırlıkları önceden kaldırmış olmanız lazım.
H.U: Zorluğunu anlıyorum. Bu da aslında bir taraftan disiplin demek. Sizin disiplininizle de örtüşüyor; alışkanlıklarınızın içine yerleştirmişsiniz.
M.M: Evet. Mesela sanat hayatımda da her gün memur gibi atölyeye gidiyorum. Ben gece çalışan değil, gündüz çalışan bir insanım. Dokuzda gitmiyorum ama onda muhakkak oradayım, dörde kadar muhakkak çalışıyorum. Gençken daha uzun çalışıyordum, şimdi daha az çalışıyorum. Ama önceki tecrübenizle atölyede ne yapmak istediğiniz son derece açık oluyor. O atölyeye her gün gitmeniz lazım. Gitmezseniz kafanız da duruyor, eliniz de duruyor. Aynen piyanistlerin her gün parmak çalıştırması gibi, çünkü zihinlerini de çalıştırıyorlar. Bizde de bundan farklı değil.
Eserin Bir Dinginliği Olması Lazım
H.U: Peki sanatsal üretiminize destek olan, kendimi şununla besliyorum dediğiniz şeyler var mı?
M.M: Müzik ve seyahat diyebilirim.
Müzik benim için çok önemli. Ben çok klasik müzik dinlerim, ama müziğin her türlüsünü seviyorum. Operayı çok seviyorum. Kocam da çok meraklı. Çok ilginç bir şey olursa Finlandiya'nın dışına da gidiyoruz. Müzik beni çok besliyor.
Bir de seyahat. Bilmediğim kültürlere gittiğim zaman kendime çok şey alıyorum; başka dünyalar. Kafam sanki yenileniyor. Ben Asya meraklısıyım, Uzak Doğu'yu çok seviyorum. Acaba önceden oralarda mı doğdum diye düşünüyorum. Ruhum orada evinde gibi hissediyor.
H.U: Uzak Doğu’ya gittiğinizde çok etkilendiğiniz, bunun çok tesirinde kaldım dediğiniz bir sanat eseri oldu mu mesela? Yoksa genel olarak kültürü mü?
M.M: Japonya'yı çok seviyorum. Bir iki defa bursla gittim, tüm Japonya'yı trenle dolaştım, 90'lı yıllarda. Kendi eserlerimde de daha çok hoşuma giden şey: azla çok anlatmak. Eserin bir dinginliği olması lazım diye düşünüyorum. Boşlukları seviyorum; boşluklar da aktif alanlardır diye düşünüyorum.
Seyirciyle eserin baş başa kalması lazım, o benim için çok önemli. Eseri anlatmayı, hikayeler yaratmayı sevmiyorum, onun taraftarı değilim. Bırak seyirci ne görüyorsa onu görsün. Ben farklı şeyler düşünmüş olabilirim. Eğer benim eserim seyirciye farklı şeyler düşündürebiliyorsa, onun zihnini açabiliyorsa, kendi hayatıyla ilişki kurabiliyorsa ne güzel. Ben daha çok onu dinlemeyi tercih ediyorum. Benim çıkış noktalarım ufak şeyler; seyircinin kendi geçmişiyle ilgili çıkış noktaları da onların içinde yer alırsa ne güzel diye düşünüyorum.
Çünkü sanat eseri öyle. Müzik dinlerken de öyle. Belki Bach ya da başka biri, bir sürü şey yazmıştır, ama sen ne anlıyorsun? Sana ne hitap ediyor? Onun bir sürü teknik meselesi beni ilgilendirmiyor. Bana ne hitap ediyor, bende neler yaratıyor, ben o eserin içine ne kadar girebiliyorum? Ben de böylece seyirciyi daha özgür bırakıyorum aslında. Sonra üzerine konuşmak çok hoşuma gidiyor; bazen sergilerde fırsat oluyor, konuşuyoruz. Ben daha çok onunla ilgileniyorum.

H.U: Bu söyledikleriniz çok anlamlı. Çünkü izleyici tarafında da aslında biraz böyle. Bir eserin karşısına geçip "sanatçı ne anlatmak istemiş" diye düşündüğünüzde, iş bambaşka bir tarafa gidiyor. Bunu bilme ihtimalim de yok, sanatçı bunu anlatmamışsa. O yüzden, dediğiniz gibi, karşısında durup bende ne uyandırdığını düşünmeyi tercih ediyorum. Bir şey hissettiğinizde zaten karşısında duruyorsunuz. Yoksa şimdi bazı sergilerde çok fazla eser oluyor, bakıp geçiyoruz; bazen de bir eserin karşısında kalakalıyorsunuz. Ben de onun üzerine düşünmeyi çok seviyorum: Bana ne yaptı?
M.M: Yönlendirilmeye gerek yok, kendi yolumu bulacağım, değil mi? Ben de öyle yapıyorum, öyle seviyorum. Seyirciyi ne kadar tutabiliyorsam, ne kadar çekebiliyorsam, ondan sonrasına o karar versin.
H.U: Atölyenize gidip gelen başka kimseler var mı, yalnız mı çalışıyorsunuz?
M.M: Şimdi yalnız çalışıyorum. Yıllarca sanat okullarında hocalık yaptım ama şimdi artık tek başıma çalışıyorum. Genç sanatçılar geliyor tabii, onlarla da ara sıra konuşuyorum, kendi deneyimimi anlatıyorum. Birilerine bir faydam olsun isterim tabii ki.
H.U: Finlandiya’daki kültürel hayatı nasıl buluyorsunuz?
M.M: Finlandiya'nın kültürel hayatı bence iyi, sanatçının güvencesi iyi. Büyük projeler yaptığınız zaman sizi destekleyen bir sürü sanat vakıfları var. Meslek kuruluşlarımız çok güçlü, haklarımızı savunuyorlar. O meslek kuruluşlarına belirli kriterlerle giriyorsunuz; her resim yapan giremiyor.
Eğitim de gerçekten denildiği kadar iyi. Mesela ben orada bir daha akademi okudum dedim ya; Türkiye'deki diplomamın kabul edilmemesi meğer teşekkür edilecek bir şeymiş. Ben orada daha çok şey öğrendim, bunu söylemek zorundayım.
Ben iki ülkeyi de çok seviyorum. Onun için iki ülkeden de vazgeçmiyorum. Elimden geldiği kadar, orada bizim de iyi temsil edilmemiz için çok çalışıyorum. Bizde de her şey kötü değil. Bizde çok iyi şeyler de var. İnsanların sıcaklığı, hemen konuşabilme, birbirini anlama yeteneğimiz daha hızlı ama orada hayat kolay. Kolay dediğim, çok komplike değil. Kendinize ayıracak zamanınız olabiliyor, hayat daha huzurlu. Ama ben İstanbul'un hızını, doğduğum şehir İstanbul’u da çok seviyorum.
Düşünce dünyası olarak da iki ülke çok kontrast, iki dünya var. Onların arasında gidip gelmek çok hoş bir şey. İki kültür de; daha doğrusu tüm kültürler beni besliyor. Benim ruhumda bir göçmenlik var, hangi ülkeye gidersem gideyim orası benim hemen evim olabiliyor. Kendimi her yerde evimde hissediyorum…
H.U: Sevgili Melek Hanım paylaşımlarınız için çok teşekkür ediyoruz.
