İstanbul Kültür Hafızası Canlanıyor

İstanbul, kültür-sanat ve kent hafızasında önemli bir yer edinmiş iki mekanına yeniden kavuşmanın mutluluğunu yaşıyor.

Bu mekanlardan biri, yaklaşık bir yıldır İBB Miras tarafından yürütülen restorasyon sürecinin ardından açılan Cemal Reşit Rey Konser Salonu oldu. Kısaca CRR olarak anılan salon, yenilenen yüzüyle tekrar İstanbullu sanatseverlerle buluştu. Restorasyon sürecinde salonun teknik altyapısı güçlendirildi, fuaye alanları düzenlendi ve yeni yaşam alanları oluşturuldu. Ayrıca konser arşivi dijitalleştirildi.

Konser salonu, Cemal Reşit Rey’in ölüm yıl dönümü olan 7 Ekim’de düzenlenen bir konser ve Cemal Reşit Rey’in hayatından kesitlerin yer aldığı bir sergiyle açıldı.

Kültür-sanat yaşamımız açısından önem taşıyan bir diğer mekan ise 2012 yılından bu yana kapalı olan Muammer Karaca Tiyatrosu oldu. Tiyatro, restore edilmiş haliyle 25 Eylül akşamı düzenlenen törenle kapılarını yeniden açtı. Gecede Erol Babaoğlu ve Şebnem Sönmez, Deli Dumrul ve Keşanlı Ali Destanı oyunlarından sahneler canlandırdı. Muammer Karaca’nın tiyatronun 1955’teki açılışında yaptığı konuşmasının okunmasının ardından, yeniden açılışa özel olarak hazırlanan İlk Temsil adlı oyun İstanbul Şehir Tiyatroları tarafından sahnelendi.

İstanbullular için olduğu kadar tüm Türkiye için de önemli olan bu iki mekan açılışlarını ardı ardına yapmışken, bu mekanlara isimlerini veren kişilere dikkat çekmenin yerinde olduğunu düşünüyorum. Zamanla, özellikle genç nesil için bu isimlerin birer tabeladan ibaret hale gelmesinin önüne geçmek amacıyla Cemal Reşit Rey’in ve Muammer Karaca’nın hayatlarını anlatmak ve aktarmak, yalnızca kentin hafızası için değil, toplumsal hafızayı diri tutmak için de elzem.

Müziğe Adanmış Bir Ömür: Cemal Reşit Rey

Cemal Reşit Rey, Türkiye’de klasik müziğin gelişimine öncülük eden isimlerden biridir. Hasan Ferit Alnar, Ulvi Cemal Erkin, Ahmet Adnan Saygun ve Necil Kâzım Akses ile birlikte Türk Beşleri olarak anılan topluluğun bir üyesidir. Piyanist, eğitimci ve orkestra şefi olan Rey, İstanbul Şehir Orkestrası’nın da kurucusudur. Bu orkestra daha sonra İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası’na dönüşmüştür.

Rey, hepimizin bildiği Onuncu Yıl Marşı’nın bestecisidir. Aynı zamanda uzun yıllar hem Muammer Karaca Tiyatrosu’nda hem de İstanbul Şehir Tiyatroları’nda sahnelenen Lüküs Hayat operetinin müziklerini bestelemiş ve sözlerini yazmıştır.

Bestecilik yaşamının ilk yıllarında Fransız şarkıları besteleyen Cemal Reşit Rey, ilerleyen yıllarda Türk halk ezgilerinden de yararlanmıştır. Batı ve Doğu müziğini bir araya getirdiği eserleriyle döneminde öne çıkan Rey, müziğimizde yeni yollar açmıştır. Halk türküleri ve oyun havalarını çok sesli müziğe uyarlayarak bu alandaki öncü örnekleri ortaya koymuştur.

Ankara ve İstanbul radyolarında şeflik yapan ve programlar hazırlayan Rey, İstanbul Filarmoni Derneği’nin kuruluşuna da öncülük etmiştir. Besteciliğinin yanı sıra eğitimci ve orkestra yöneticisi kimliğiyle de Türkiye’nin müzik yaşamına önemli katkılarda bulunmuştur.

Tiyatronun Hiciv Ustası: Muammer Karaca

Türk tiyatrosunun önde gelen isimlerinden Muammer Karaca, meşhur Cibali Karakolu’nun yazarıdır. Veterinerlik eğitimini yarıda bırakarak Darülbedayi’de tiyatro serüvenine başlayan Karaca, bir dönem tiyatrodan uzak kalıp Turhal Şeker Fabrikalarında çalışmış olsa da bu hikaye pek uzun sürmemiş ve tiyatroya geri dönmüştür. 1933 yılında Alabanda Revüsü’nde oynayarak ünlenen Karaca, bir süre Ses Opereti’nde çalıştıktan sonra Karaca Opereti’ni kurmuş ve Adnan Menderes’i hicvettiği meşhur Etnan Bey Duymasın oyunuyla ses getirmiştir.

Muammer Karaca Tiyatrosu, 1955’te, İstanbul’un Beyoğlu ilçesinde kapılarını açmıştır. Etnan Bey Duymasın oyunu 16 yıl boyunca 3 binden fazla kez sahnelenmiştir. 1958 yılında Muhsin Ertuğrul, bir tiyatro topluluğu kurması için Karaca tarafından davet edilmiştir. O dönemde Devlet Tiyatroları’ndan kovulan Ertuğrul; Gülriz Sururi, Müşfik Kenter, Şükran Güngör ve Kamran Yüce’nin de yer aldığı bir ekip kurmuş ve bu ekip Salıncakta İki Kişi oyununu sahnelemiştir.

Muammer Karaca Tiyatrosu’nun sahnelediği en bilindik oyun, tabii ki Cibali Karakolu’dur. Oyun burada 16 yıl boyunca kesintisiz oynanmış ve 4 binden fazla kez sahnelenmiştir. Lüküs Hayat, Sabık Bakan, Bulunmaz Uşak ve Şenlik Palas da burada seyirciyle buluşan oyunlar arasındadır.

Muammer Karaca Tiyatrosu ile özdeşleşen en önemli topluluklardan biri ise Dostlar Tiyatrosu’dur. Genco Erkal öncülüğündeki topluluk, tiyatronun 2012 yılında kapanmasına kadar 21 yıl boyunca oyunlarını burada sahnelemiştir. Bu uzun birliktelik, mekanın İstanbul’un tiyatro yaşamındaki yerini daha da özel kılmıştır.

Bazen bir buluşma noktası olarak kullandığımız, bazen de yol tarif ederken adını andığımız bu mekanların ve onlara adını veren kişilerin yalnızca birer tabeladan ibaret olmadığını hatırlamak gerekiyor. Onları daha yakından tanımak, yaşamlarını ve yaptıklarını anlatmak; yalnızca kent hafızasını canlı tutmak için değil, toplumsal tarihimizi gelecek kuşaklara aktarmak açısından da son derece kıymetli.

İstanbul’un kültür-sanat yaşamında iz bırakmış bu iki önemli mekana yeniden kavuşmanın heyecanı ise gerçekten tarifsiz.