🏛️Cumhuriyet'in İzinde

23 Nisan 1920'de kapılarını açan I. Meclis, Milli Mücadele'nin beyni ve kalbi oldu. Çatısı için kiremit yetmeyince Ankaralılar kendi evlerinin çatılarından söktükleri kiremitleri kucaklarında taşıyarak meclisin çatısını tamamladı. Elektrik yoktu; çalışmalar kahvehanelerden toplanan gaz lambalarıyla aydınlatılıyordu.

Bina aslında İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kulübü olarak 1915'te yapılmaya başlanmış, yarım kalmıştı. Bu mütevazı binada 1921 Anayasası kabul edildi, İstiklal Marşı onaylandı, saltanat kaldırıldı ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi. Modern Türkiye'nin doğum belgesi burada imzalandı. Meclis oturumları sırasında top sesleri duyulurdu; milletvekilleri cephe haberlerini beklerken kanun çıkarıyordu. Orijinal Riyaset Divanı, dönemin ahşap sıraları ve şifreli telgraf cihazları hâlâ yerinde. Kürsünün önünde durup konuşma yaptığınızı hayal edin, 1920'de burada söylenen her kelime tarihi değiştirdi.

Mimar Vedat Tek'in tasarladığı bu görkemli yapıda, 1924-1960 yılları arasında Türkiye'nin kaderi şekillendirildi. Medeni Kanun'un kabulü, harf devrimi, kadınlara seçme ve seçilme hakkı gibi devrim kanunları bu salonda oylandı. Cumhuriyet'in ilanı ve Halifeliğin kaldırılması ise daha önce I. Meclis binasında gerçekleşmişti. Meclis bu binaya 18 Ekim 1924'te taşındı.

Vedat Tek, Osmanlı'nın son dönem mimarlarından biriydi. Yapıyı Cumhuriyet Halk Fırkası binası olarak tasarladı, I. Meclis binası yetersiz kalınca bina meclise dönüştürüldü. Genel Kurul Salonu orijinal düzeniyle korunuyor: Cumhurbaşkanlığı locası, milletvekili sıraları ve kürsü dönemin atmosferini yaşatır. Tavan süslemelerindeki yıldız motifleri, yeni ulusun umut dolu geleceğini simgeler. Salona girdiğinizde, devrim kanunlarının tek tek oylandığı anları hissedin. O oylamaların sesi bu duvarlarda hâlâ yankılanıyor.

1927'de Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından yapılan Zafer Anıtı, Cumhuriyet Ankara'sının ilk anıtsal heykeli ve Ulus Meydanı'nın sembolüdür. Atlı Atatürk figürü Kurtuluş Savaşı'nın zaferini simgeler; kaidesindeki mermer rölyefler cephe sahnelerini betimler.

Krippel 1925'te Ankara'ya geldi, Çankaya Köşkü'nde bir hafta kadar konuk kalarak Atatürk'ün portre çizimlerini yaptı. Heykel, Osmanlı geleneğinin aksine Batılı anıtsal heykel dilini kullanan ilk Cumhuriyet eserlerinden biridir; bu bilinçli bir tercihti: yeni devlet, yeni bir estetik dili benimsiyordu. Meydanda durduğunuzda, 1920'lerin tozlu, mütevazı Ankara'sını hayal edin: kerpiç evlerin arasına dikilen bu bronz atlı, yeni başkentin 'biz buradayız' ilanıydı.

Cumhuriyet'in en görkemli kutlamaları bu balo salonunda yapıldı. Atatürk burada dans etti, yabancı diplomatlar burada ağırlandı, kadınların sosyal hayata eşit katılımı burada sahneye çıktı. İran Şahı'ndan Afgan Kralı'na dünya liderleri bu salonda karşılandı.

Cumhuriyet Baloları'nda kadınların erkeklerle birlikte dans etmesi, dönemin en cesur toplumsal devrimlerinden biriydi: balo salonu bir nevi sosyal laboratuvardı. Atatürk'ün dansçı olarak zarafeti efsaneydi; vals ve tango tercih ederdi. 1967'ye kadar otel olarak çalışan, onarımdan sonra 1975'e kadar bir süre daha otel olan, 1983'ten sonra devlet konukevi olarak yabancı devlet protokolüne hizmet veren yapı, 2024'te müze olarak ziyarete açıldı. Hereke halıları, Yıldız porselenleri ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına ait diplomatik eşyalar sergileniyor. Balo salonunun kristal avizesi altında durduğunuzda, yüz yıl öncesinin müzik ve dans seslerini hayal edin.

Cumhuriyet döneminde doğrudan müze işleviyle inşa edilen ilk devlet yapısı olan Etnografya Müzesi, 1938-1953 arasında Atatürk'ün naaşının muhafaza edildiği geçici Anıtkabir olma görevini üstlendi. 15 yıl boyunca iç avludaki Muvakkat Kabir'de korunan Atatürk'ün naaşı, Anıtkabir tamamlandığında buradan törenle taşındı.

O 15 yıl boyunca müzecilik faaliyeti durdu. Müze, 18 Mayıs 1956'da yeniden halkın ziyaretine açıldı. Müze önündeki atlı bronz Atatürk heykeli İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'nın 1927 eseridir. Selçuklu-Osmanlı ögelerini Cumhuriyet vizyonuyla harmanlayan cephe, kültür politikasının mimari manifestosudur. İçerideki Selçuklu çini koleksiyonu ve Osmanlı kıyafetleri, Anadolu'nun maddi kültürünün en zengin derleniş noktasıdır.

Cumhuriyet'in İzinde rotasının son durağı, Mustafa Kemal Atatürk'ün ebedi istirahatgâhı Anıtkabir'dir. 1944-1953 yılları arasında inşa edilen anıt, 750.000 metrekarelik alanda Hitit, Selçuklu ve modern mimari öğelerini harmanlayarak Anadolu uygarlıklarına saygı duruşu niteliğindedir.

Aslanlı Yol'dan Tören Alanı'na yürürken, 24 Hitit aslanı heykeli sizi selamlar: bu aslanlar tesadüf değil, Anadolu'nun en eski uygarlığıyla Cumhuriyet'i birbirine bağlayan sembolik bir köprü. Tören Alanı'nın enginliğinde küçülürsünüz; 15.000 kişilik alan kasıtlı olarak devasa tasarlanmış, bireyi değil, milleti simgeliyor. Mozole'nin içindeki 40 tonluk mermer lahit, Kurtuluş Savaşı Müzesi'ndeki 30.000'i aşkın eser: bir milletin yeniden doğuş hikâyesinin son sayfası burada. Nöbet değişim törenini izlemeyi kaçırmayın.