Emek İşhanı

Emekli Sandığı arsaya önce bir otel düşündü, Ankara'nın tanınmış yatırımcılarına danışınca iş merkezinde karar kıldı ve projeyi 1957'de sınırlı katılımlı bir yarışmayla seçti. Yücel ile Uybadin'in imar planı Kızılay Meydanı'nda yüksek yapıya yalnız bu parselde izin veriyordu. Belediye paftalarına göre binada 179 büro, bir kafeterya, bir büyük market ve sekiz dükkan vardı. Binayı satın alan şirket onu otele çevirmeye girişti, otel açılamadı ve 2018'de dava bitince büro katları yeniden kiraya verildi. Alçak bloktaki Gima'yı Toprak Mahsulleri Ofisi, Ziraat Bankası ve Güneş Sigorta gibi devlet kurumları ortaklaşa kurmuştu. Tuncer'e göre mağazanın uygun fiyatlı et ve süt ürünleri büyük ilgi gördü.

• Enver Tokay eşiyle ortak bir mimarlık bürosunda çalışıyordu. Emek İşhanı'nı tasarlarken çok katlı yapıları görmek için birlikte ABD'ye gittiler.

  Tanıklık Taştan'ın görüştüğü, mimarın ailesinden biri. Okuduğumuz kaynak Merve Taştan, 2023, s. 39-40.

• Gökdelen'in iki asansörü vardı. Arcayürek'in çalıştığı gazetenin bürosu on dördüncü kattaydı, Akşam gazetesinin bürosu da altıncı kattaydı.

  Tanıklık Cüneyt Arcayürek, Bir Zamanlar Ankara. Okuduğumuz kaynak Günce Uzgören, 2019, s. 180.

• Görüşülenlerin hepsi Gökdelen'i bir biçimde andı. Kimi onu yeni bir imge diye sevdi, kimi bütün bulvarın yükselmesine yol açan çirkin bir bina saydı. Kimi de sevip sevmediğinden emin olamadı.

  Tanıklık Uğuz'un görüştüğü bulvar sakinleri. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 90.

• İpekeşen Kasım 2008'de Ankara'nın simge yapılarından Emek İşhanı'nın bir hayalet yer gibi göründüğünü yazdı. Tahliye davaları yüzünden kiracıların neredeyse hepsi binadan çıkmıştı. 200 kiracıdan Carrefour, PTT ve Ziraat Bankası'nın da aralarında olduğu yalnız 10'u kalmıştı.

  Tanıklık Erdal İpekeşen, Hürriyet'teki 2 Kasım 2008 tarihli köşe yazısı. Okuduğumuz kaynak Merve Taştan, 2023, s. 70.

Gima

Emek İşhanı'nın alçak bloğunda, 1967'den

Gıda ve İhtiyaç Maddeleri A.Ş.'nin mağazası Gima 9 Ocak 1967'de açıldı, açılışı Devlet Bakanı Refet Sezgin yaptı. Ankara'nın ilk departmanlı mağazası sayılan Gima'nın iç mekanını mimar Utarit İzgi ile iç mimar Önder Küçükerman tasarladı. Yaklaşık 7000 metrekarelik mağazanın iki bodrum katında gıda satılırdı, üst katlarda giyimden mobilyaya, buzdolabından plağa ve oyuncağa kadar her şey bulunurdu. Açılış ilanları Gima'yı Paris, Londra, Almanya ve İtalya'daki büyük mağazalarla karşılaştırdı.

• Her çelik taşıyıcıyı duvara bağlamak için beş ahşap takoz yerleştirmek, bunun için de bütün betonarme duvarları birer metre arayla delmek gerekiyordu. Müteahhit Şark Mobilya'nın sahibi Ali İhsan Şark bir gün ortadan kayboldu, kimse nerede olduğunu bilmiyordu. Meğer İtalya'ya gidip bir dübel çakma tabancası almış, “silah gibi patlayan” tabancayla dönünce iş birden hızlandı.

  Tanıklık Önder Küçükerman, İçmimar dergisi, 2013. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 375.

• Kuseyri Gima'yı “hem eş, dost arayanlara, hem soğuktan kaçanlara, hem de alışveriş edenlere hizmet eden bir müessese” diye anlattı. İçeride isteyen hafif müzik dinleyebiliyor, yalnız sigara içemiyordu. Kapıda duran üniformalı iki görevli girip çıkanları baştan aşağı süzerdi.

  Alıntı Ş. Kuseyri, Hayat dergisi, Şubat 1967. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 376-377.

• Şarküteri bölümünde binlerce ürün vardı ve fiyatlar enflasyonla sürekli değişiyordu. Tasarımcılar etiketleri değiştirmek yerine rafların önüne özel bir ray profil taktılar. Rayın içine 0'dan 9'a rakamların basılı olduğu dört küçük kağıt rulo yerleştirdiler.

  Tanıklık Önder Küçükerman, İçmimar dergisi, 2013. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 372.

• Eskiden büyük alışveriş yerleri yoktu, Kızılay'da ilk açılan Gima oldu. Bugünkü gibi her şeyin satıldığı marketler o zaman bulunmazdı, yiyecek malzemelerini özellikle Gima'dan alırlardı. “Pasajlardan ayrışırdı o bakımdan.”

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çocukluğu Ulus'ta geçmiş emekli bir öğretim üyesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 195.

• Sevgi Soysal'ın romanında Ahmet, Ulus'ta görülen türden işportacıların artık Kızılay'a aktığını görünce şaştı. Romana göre kendini bilen Ankaralılar alışverişini Kızılay'da yapıyordu. “Ucuz ev nevalesi düzmeye meraklı memurlar bile, Hal'e değil Gima'ya gidiyorlar artık.”

  Edebi eserden. Sevgi Soysal, Yenişehir'de Bir Öğle Vakti romanı. Okuduğumuz kaynak Merve Kurt Kıral, 2020, s. 71.

• Gökdelen'de buluşma alışkanlığı zamanla Gima'nın önünde buluşmaya dönüştü. Gima'nın önü bulvarın başlıca buluşma yerlerinden biri oldu.

  Tanıklık Uğuz'un görüştüğü bulvar sakinleri. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 133.

• Ona göre o zamana kadar alışveriş edecek iyi bir yer yoktu, Kızılay'da Gima'nın açılması onlar için bir ilkti. Annesi ve ötekiler oraya kıyma ve zeytin almaya gider, kuyrukta beklerdi.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1940'larda doğmuş Cebecili bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 214.

• Alışverişini Gima'dan yapardı. Et ve Balık Kurumu da o sıralar Sakarya'nın o yanında yeni açılmıştı, sucuk gibi şeyler taze yapılırdı ve çok güzeldi.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1920'lerin sonunda doğmuş Aşağı Ayrancılı bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 215.

Set Kafeterya

Gima'nın üstündeki teras katında

Kızılay Meydanı'na bakan bu teras dönemin en gözde buluşma yerlerinden biriydi. 1967 Ankara İl Yıllığı Set'i Emek İşhanı'ndaki turistik sınıf lokantalar arasında sayar. Burada yemek yenir, dans edilir, meydan seyredilirdi, her ay defileler ve akşam konserleri de düzenlenirdi. Küçüktaşdemir Set'in self servis düzeniyle öteki lokantalardan ayrıldığını yazar.

• O yıllarda Ankara'da gençlere böyle bir ortam sunan pek yer yoktu. Set'te iyi bir müzik sistemi vardı, Amerikan barında ithal viski ve konyak sunulurdu.

  Tanıklık Önder Küçükerman, İçmimar dergisi, 2013. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 376.

• Üniversiteden çıkınca Gima'nın üstündeki Set Kafeterya'ya gider otururlardı. “Set Kafeterya'da dürbünler de vardı, kenti izlemece…” Gima'nın girişindeki Kuzgun Acar heykeli sonra kayboldu, ilk yürüyen merdiveni de orada tanıdılar.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Ankara'da doğup büyümüş bir ekonomist kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 192.

Kuzgun Acar'ın rölyefi

Alçak bloğun Ziya Gökalp Bulvarı'na bakan içbükey cephesinde

Acar bu rölyefi İstanbul'daki hurdacılardan topladığı malzemeyle yaptı, Türkiye'nin kuraklık haritasından yola çıktı ve esere Türkiye Rölyefi adını verdi. Milliyet'in 1968 tarihli bir haberi soyut sanatın Ankara'da bir iş hanının cephesine konduğunu duyurdu. Rölyef 1974'ün sonunda söküldü. Taştan bir yerde 1981 yılını da verir, ama Kazaz ve Taştan'ın öteki sayfası 1974 der. Hürriyet'in haberine göre Büyükşehir Belediyesi eseri 1988'de hurda olarak sattı.

• Küçükerman Gima yönetimine binanın cephesine soyut bir madeni heykel konmasını önerdiklerini anlattı. “Ne olacağını bilmeden, sadece heykeltıraşın Kuzgun Acar olduğunu söylediğimizde kabul ettiler.” Acar bu büyüklükte soyut bir heykel istenmesine şaşırdı, eskizlerinden biri birlikte seçildi ve dev demir heykelin yapımına başlandı.

  Tanıklık Önder Küçükerman, İçmimar dergisi, 2013. Okuduğumuz kaynak Umut Şumnu, 2020, s. 373.

• Rölyef söküldükten sonra Kuzgun Acar bir arkadaşına yazdı. Yaptığı bütün kamusal heykellerin kaldırılacağını bildiğini, ama adını silemeyeceklerini düşündüğünü söyledi. İmzasını taşıyan beton levha gerçekten de 2004'e kadar binadaki yerinde kaldı.

  Tanıklık Kuzgun Acar, bir arkadaşına yazdığı mektup. Okuduğumuz kaynak Merve Taştan, 2023, s. 56.

Yenişehir Postanesi

Gökdelen'in altında

Yenişehir Postanesi 1970'ten önce Zafer Meydanı'ndaydı. Postanenin Gökdelen'in altına taşındığı yılı bulamadık.

• Yenişehir Postanesi Gökdelen'in altına taşınınca bulvarın yeni buluşma yeri orası oldu.

  Tanıklık Uğuz'un görüştüğü bulvar sakinleri. Okuduğumuz kaynak Ebru Uğuz, 2008, s. 111-112.