DTCF Binası

Fakültenin kuruluş kanunu, 2795 sayılı kanun, 14 Haziran 1935'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi ve 22 Haziran 1935'te Resmî Gazete'de yayımlandı; adını Atatürk'ün kendisi koydu. Amaç iki katlıydı: Türk kültürünü bilimsel yöntemle işleyecek araştırma kurumlarının açığını kapatmak ve orta öğretimde görevli eğitimcileri yetkinleştirmek. Öğretim 1936'da yüz doksan beş öğrenciyle başladı. Fakültenin o sırada kendi binası yoktu; 1935 ile 1940 arasında Evkaf Apartmanı'nda çalıştı. Kurum 1946'da, 4936 sayılı Üniversiteler Kanunu ile Millî Eğitim Bakanlığı'ndan ayrılıp Ankara Üniversitesi bünyesine girdi. Cumhuriyet döneminde İstanbul dışında kurulan ilk yükseköğretim kurumu sayılır.

Binanın planlarını Bruno Taut 1937'de hazırladı, tasarımda Franz Hillinger de yer aldı ve yapı 1939'a kadar süren bir inşaatla yükseldi. Taut, Nazi Almanyası'ndan kaçarak 1936'da Türkiye'ye gelmiş, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde ders vermiş ve Maarif Vekaleti'nin mimarlık bürosunun başına geçmişti. Yapı, bodrum üzerine dört kattan oluşan dikdörtgen prizma bir kütledir; bulvara paralel uzanan gövdenin uçlarındaki dikey bloklar konferans salonlarını barındırır. Ön cephede bodrum ve zemin katta rustik taş, orta bölümde düzgün kesme taş, yan kanatlarda ise taş ile tuğlanın almaşık örgüsü kullanılmıştır; yan ve arka cepheler sıvalıdır. Taut bu almaşık örgüyü, Türk yapılarına özgü biçim ögelerinden birkaçını binanın modernliğiyle bağdaştırma denemesi olarak tanımlamıştır. Giriş holünde turkuaz çiniler kullanılmıştır.

Taut binayı bitmiş göremedi. Kasım 1938'de, hasta olmasına rağmen otuz altı saatte tamamladığı bir çalışmayla Atatürk'ün katafalkını tasarladı; 24 Aralık 1938'de İstanbul'da öldü ve Edirnekapı Şehitliği'ne gömüldü. Orada gömülü tek gayrimüslimdir. Fakülte yeni binasında öğretime Kasım 1940'ta başladı. Ziyaretçi için asıl mesele dışarısıdır: bulvardan bakıldığında yükseltilmiş giriş, geniş merdiven ve saçak yapının anıtsal yüzünü kurar, taş ile tuğlanın sıralanışı öğleden sonra ışığında en net okunur. İç mekâna erişim, çalışan bir fakültenin ders düzenine ve güvenlik uygulamasına bağlıdır. Taut'un Ankara'da bugün de kendi işlevini sürdüren iki yapısı daha var: Asım Kömürcüoğlu ile birlikte tasarladığı Atatürk Lisesi ve Cebeci Ortaokulu.