Betonun Şiiri: Brütalist Ankara
Brütalizm, betonu sıvamadan, kalıbının izini taşıyarak gösteren mimari tavırdır. Ankara'da bu tavra giden yol 1950'lerde başladı. Bu yürüyüş o yolu Kızılay'dan Kavaklıdere'ye üç yapıda izliyor.
Türkiye'de cam giydirme cephenin ilk uygulaması olarak anılan Emek İşhanı, 1965'te tamamlandığında savaş sonrası Uluslararası Üslup'u Kızılay'a getirdi. Burada beton taşıyıcı sistemde kalır, cepheyi cam taşır. Cengiz Bektaş'ın 1974'te tamamlanan Türk Dil Kurumu binası betonu ahşap ve camla birlikte bir avlunun çevresinde toplar. Rotanın brütalizme en yakın durağı odur. Nejat Ersin'in 1957'de bitirdiği Cinnah 19 ise Le Corbusier'nin konut fikirlerinin Ankara'daki en erken yorumlarından biri.
Brütalizmin Ankara'daki en bilinen örneklerinden ODTÜ Mimarlık Fakültesi bu yürüyüşün dışında kaldı, ayrı bir günü hak ediyor. Gri tonlama harita efekti bu rotada açık. Siyah beyaz bir Ankara, betonun ve camın gölgelerini daha iyi gösteriyor.
İpuçları
- •İkindi ışığı Türk Dil Kurumu binasının batı cephesindeki kat çıkmalarını tek tek çizer.
- •Geniş açı bir lens ve siyah beyaz çekim bu üç yapının oranlarını iyi gösterir.
- •ODTÜ Mimarlık Fakültesi bu yürüyüşün dışında kaldı. Kızılay'dan metroyla gidilebilir, kampüse girişte kimlik istenebilir.
- •Bulutlu havada Emek İşhanı'nın camındaki yansıma kesilir, döşeme hatları görünür olur.
- •Üç yapıda üç ayrı şeye bakın. Emek İşhanı'nda camın arkasındaki ritme, Türk Dil Kurumu'nda betonun dokusuna, Cinnah 19'da güney cephedeki perdeye.
Rota Durakları
Kızılay Meydanı'nın siluetini bu yapı belirler. 1959'da başlayan inşaat 1960 darbesinin ardından bir süre durdu, bina 1965'te 24 katlı ve 70 metreyi aşan bir yapı olarak tamamlandı. Kaynakların çoğu onu Türkiye'de yapılmış ilk gökdelen sayar. İlk unvanları tanıma göre değişir ama yapı Türkiye'de cam giydirme cephenin ilk uygulaması olarak da anılıyor.
Tasarım Enver Tokay ile İlhan Tayman'ın. Alçak bir taban bloğunun üstünde yükselen ince kule, savaş sonrası Uluslararası Üslup'un şemasıdır. Burada beton taşıyıcı sistemde kalır, cepheyi cam taşır. Bina 2006'da özelleştirildi, 2015'ten beri resmi adı Kahramanlar İş Merkezi. En iyi açı Güvenpark tarafındaki karşı kaldırım, oradan alçak blokla kulenin oranı tek seferde okunur.
Atatürk Bulvarı'ndaki bu yapıyı Cengiz Bektaş tasarladı. Arkiv ve Arkitera künyelerine göre 1974'te tamamlandı, 1988'de Ulusal Mimarlık Ödülleri'nde Yapı Dalı Ödülü'nü aldı. Bektaş yapıyı yalnız betonla, ahşapla ve camla kurdu.
Bütün birimler medrese avlusunu hatırlatan bir orta boşluğa açılır. Her kat altındakinden biraz dışarı taşar, bu kademelenme batı cephesine gölge ve derinlik verir. Anadolu'nun yapı geleneğini modern malzemeyle yorumlayan bu tutuma bölgesel modernizm deniyor. Türk Dil Kurumu 2024'te Üniversiteler Mahallesi'ndeki yeni yerleşkesine taşındı, binanın bugünkü kullanımını doğrulayamadık. İç mekan ziyarete açık değil, yapıyı bulvardan izleyin.
Nejat Ersin'in 1954'te tasarlamaya başladığı apartman 1957'de tamamlandı. Kolonların üzerinde yükselen beş katlı yapıda on beş dubleks ve iki normal daire var. Çatı ortak yaşam katıydı. Güneşlenme terasları, bir şömine ve 1958'de eklenip 1967'ye kadar kullanılan bir yüzme havuzu buradaydı.
Yapı sık sık Le Corbusier'nin Marsilya'daki Unité d'Habitation'ıyla karşılaştırılır. Güney cephedeki geometrik desenli yarı açık duvar hem güneş kırıcı hem de binanın imzası, gün boyunca içeriye değişen bir gölge deseni düşürür. Bugün binada konutların yanında mimarlık ofisleri ve galeriler var, Mimarlar Derneği 1927 de merkezini buraya taşıdı. İçeri serbestçe girilmez, güney cepheyi sokağın karşısından fotoğraflayın.
Diğer Kültür Rotaları
Bozkırın Distorsiyonu: 90'lar Rock
Ankara rock ve metal alt kültürünün izinde
Yürüyüş · 2,8 km · 2,5 saat · 4 durak
Kültür RotasıSokakta 1 Saat · Yenişehir
Taş Mektep'ten Konur Sokak'a, sinemalar, meyhaneler ve yazar evleri
Yürüyüş · 3,7 km · 1 saat · 11 durak
Kültür RotasıSokakta 1 Saat · Kızılay
DTCF'den Dost Kitabevi'nin kapısına, pastaneler, sahneler ve kitabevleri
Yürüyüş · 2 km · 1 saat · 11 durak
Kültür RotasıMimari Başkent: Ustalar ve Yapılar
Taut, Holzmeister, Mongeri: başkenti inşa eden mimarlar
Yürüyüş · 5,9 km · 4 saat · 7 durak