Klemens
OkulYeniİçeriklerTestlerEtkinliklerAnkaraHaritaAnkaraHakkımızda
Giriş YapBültene Katıl
Kültür Haritası
TarihiOsmanlıCumhuriyet

İtfaiye Meydanı (Hergelen Meydanı)

İtfaiye Meydanı, Ulus ile Opera arasında uzanan, Ankara'nın en eski kamusal boşluklarından biridir ve uzun yıllar şehrin gündelik hayatını en çıplak haliyle gösteren yerlerden sayıldı. Meydanın Ankaralılar arasındaki asıl adı Hergelen Meydanı'dır. Hergele, bu coğrafyada başıboş at ve sığır sürüsü demektir; ad, 19. yüzyılda şehre dışarıdan gelenlerin ve esnafın sürülerle buluştuğu bu alandan gelir. Bugünkü resmî adını ise Cumhuriyet'in ilk yıllarında buraya yerleşen itfaiye teşkilatına borçludur. Tek bir meydanın iki adı, aslında iki ayrı Ankara'ya işaret eder: pazarın Ankara'sı ve devletin Ankara'sı.

Altındağ, AnkaraGiriş ücretsiz.yaklaşık 45 dakikaYol Tarifi AlAdıyla Google Haritalar'da ara
İtfaiye Meydanı (Hergelen Meydanı), Tarihi
Fotoğraf: Kurmanbek (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons

Meydanın işlevleri yüzyıl boyunca üst üste yığıldı. Burada hayvan pazarı kuruldu, bayramlarda ip cambazları gösteri yaptı, cirit oynandı. Konya, Kırşehir ve Yozgat gibi şehirlere giden taşıtların hareket noktası buydu; Ankara'ya dışarıdan gelen çok sayıda insan şehre ilk kez bu meydana inerek adım attı. Alanda şehrin un ihtiyacını karşılayan bir değirmen çalıştığı, değirmen yapısının sonradan itfaiyeci ailelerine lojman olarak verildiği aktarılır. Yirminci yüzyılın ortasından itibaren meydanın kimliğini belirleyen şey ise bitpazarı oldu: ikinci el, hurda, antika ve tanımı zor her şeyin el değiştirdiği bir borsa.

Ankara büyüdükçe meydan da defalarca yeniden tanımlandı. 1990'larda kapsamlı bir düzenleme gündeme geldi ve alana çağdaş bir heykel yerleştirildi. 2010'lardan sonra Melike Hatun Camii'nin yapımıyla çevre bir kez daha kuruldu; ortaya çıkan geniş boşluğun klasik anlamda bir kent meydanı işlevi görüp görmediği hâlâ tartışılıyor. Bu tartışma aslında Ankara'nın kendisiyle ilgili. Meydan, bir şehrin kamusal alanını nasıl kurduğunu ve nasıl kaybettiğini aynı anda gösteren canlı bir vaka.

Bitpazarı artık kurulmuyor. Tezgahlarda yıllarca eski plak ve kaset, kullanılmış kitap, saat, radyo, el aleti ve kıyafet satıldı. Dükkanlar ve tezgahlar Eylül 2026'da kentsel dönüşüm kapsamında boşaltıldı. Alanın yeşil alan ağırlıklı yeni bir düzenlemeye kavuşması planlanıyor. Esnafın bir kısmı ikinci el ticaretini Dışkapı Bit Pazarı'nda sürdürüyor. Meydanın çevresindeki dar sokaklar Ulus'un eski dokusunu taşır; Ankara Sinagogu'nun bulunduğu eski Yahudi Mahallesi, Ulus Meydanı ve Hacı Bayram yürüme mesafesindedir. Meydanı tek başına bir durak değil, bir Ulus yürüyüşünün ortası olarak planlamak en iyisidir.

Anılarda Hergele Meydanı

Yazarların ve tanıkların anlattıkları. Her anı anlatanın adıyla, okuduğumuz kaynağın sayfasıyla.

Ahmet Oktay'ın anlattığına göre 1940'larda meydandaki Onbeşinci Yıl Kıraathanesi'nde Ahmed Arif, Enver Gökçe ve arkadaşları toplanırdı. Oktay bu kahveyi şiirde ve düşüncede ilk okulu sayar. Uzgören'e göre meydandaki caminin mimarı Muharrem Hilmi Şenalp'tir, cami 2013-2017 yıllarında Gençlik Parkı'nın karşısında, İller Bankası ve ek binalarının bulunduğu alanda yapıldı. Meydanın yeni adı Uzgören'e göre Erbakan Meydanı'dır. Mehmet Akalın'ın 1948'de Seçilmiş Hikâyeler dergisinde çıkan İtfaiye Meydanı hikayesi meydanın 1930'lar ve 1940'lardaki halini anlatır. Tanyer'e göre yazar karakterlerini gerçek hayattan alır, sokak fotoğrafçısı Sunullah ile köfteci Rıza meydanın tanınmış simalarıydı. Rıza Yıldırım sonra buradan ayrılıp önce Cihan Sokak'ta, ardından Çankırı Caddesi'nde köfte ve döner dükkanı açtı.

  • Onbeşinci Yıl Kıraathanesi Ulus'ta Hergele Meydanı'ndadır. Ahmet Oktay meydanı bugünkü Opera Meydanı olarak tarif eder. Kahve Ticaret Lisesi'nin arkasındadır.

    Tanıklık Ahmet Oktay, Ahmed Arif Üzerine, 2009, s. 185-186. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 294-295.

  • Akalın'ın hikayesinde seyyar fotoğrafçı Sunullah sırtını polis karakolunun duvarına dayamış müşteri beklerdi. On adım kadar ötede köfteci Rıza hem kafayı çeker hem köfte satardı. Çaktırmadan içmek isteyen biri gelince ona göz ucuyla su testisini gösterirdi.

    Edebi eserden. Mehmet Akalın, İtfaiye Meydanı, Seçilmiş Hikâyeler dergisi, 1948, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2019, s. 380.

  • Hikayede omuzlarında bir pantolonla bütün gün sokağı bir aşağı bir yukarı gezen eskicilerin çoğu Kızılcahamamlıydı. Anlatıcı bir gece kahvede onlardan birine neden kravat almadıklarını sordu. Eskici Yenişehir'de bir beyin ona bir deste kravat satmaya kalktığını, kendisinin de “Bu kıravatları uç uca ekle de kuyudan su çekersin” dediğini anlattı.

    Edebi eserden. Mehmet Akalın, İtfaiye Meydanı, Seçilmiş Hikâyeler dergisi, 1948, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2019, s. 380.

  • Hikayede eskiciler sokağının sonundaki aralıkta tenekelerde koyun kelleleri kaynar, “Yağlı baş… Yağlı baş…” diye bağırılırdı. Tenekelerin karşısındaki taşa oturan adamı seyyar bir berber tıraş ederdi. Polis gelince başının yarısı kazınmış adam da berber de kaçar, yarım saat sonra aynı düzen yeniden kurulurdu.

    Edebi eserden. Mehmet Akalın, İtfaiye Meydanı, Seçilmiş Hikâyeler dergisi, 1948, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2019, s. 380.

  • Hikayede sokağın anlatıcıya bıraktığı en önemli hatıra bir gelinlikti. Gelinliğin beyazı tozdan ve yağmurdan kremleşmiş, göğsündeki gül solmuştu. Anlatıcı sahibini merak etti, gelinliğe fazla bakamadı ve köfteci Rıza'nın yanına gidip yetmişlik şarabı içti.

    Edebi eserden. Mehmet Akalın, İtfaiye Meydanı, Seçilmiş Hikâyeler dergisi, 1948, Tanyer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2019, s. 380.

  • 1940'ların sonunda Ulus'ta oturdukları sokağa gelen satıcılardan biri de eskiciydi. Eskici özellikle eski giysileri alır, İtfaiye Meydanı'ndaki ikinci el satıcılarına götürürdü.

    Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 196.

Serdengeçti idarehanesi

Meydana inen sokaklardan birindeydi

Osman Yüksel Serdengeçti'nin Serdengeçti dergisi Nisan 1947 ile Şubat 1962 arasında 33 sayı çıktı. Necati Tonga'ya göre derginin idarehanesi milliyetçi ve muhafazakar yazarların buluştuğu yerdi, Necip Fazıl da Ankara'ya gelince buraya uğrardı. Aşağıdaki tarifin hangi yıllara ait olduğu belli değil.

  • Serdengeçti'ye Denizciler Caddesi'nden İtfaiye Meydanı'na inen sokaktan sağdaki dar sokağa sapılarak gidilir. Demir cepheli dükkanın camı sararmış kağıtlarla kapalıdır. Kırk metrekarelik iç tavana kadar kitap doludur.

    Tanıklık Mehmet Âkif İnan, Osman Yüksel'e Dair, Mavera, Aralık 1983. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 305-306.

Bu bölümün kaynakları
  1. Necati Tonga. Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. 2016. Kaynağa git
  2. Turan Tanyer. Ankara Ansiklopedisi- 6. Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, Sayı 48 (2019), s. 365 vd. 2019. Kaynağa git
  3. Savaş Recep Sönmez. 1950’lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies (VEKAM), 4(2), s. 189-204. DOI: 10.5505/jas.2016.92063. 2016. Kaynağa git
  4. Günce Uzgören. Conservation of Architectural Heritage in Atatürk Boulevard in Ankara. ODTÜ, Kültürel Mirası Koruma yüksek lisans tezi. 2019. Kaynağa git
  5. Bahanur Garan Gökşen ve Erol Gökşen. 1923’ten 1960’a Kadar Ankara’da Çıkan Edebiyat-Kültür ve Sanat Dergileri Üzerine Tanıtıcı Bir Kaynakça Denemesi. Kültürel Mirasın İzinde Ankara (haz. Gonca Gökalp Alpaslan, Pelin Şahin Tekinalp), Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2016, s. 121-218. 2016. Kaynağa git

Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı.

Bu çevrede artık olmayan mekanlar

Edebiyat tarihinde adı geçen, bugün yerinde olmayan yerler. Haritada iz halkasıyla duruyorlar.

  • İller Bankası Genel Müdürlüğü binası · 1937-2017 · yaklaşık 170 m
  • Ankara Umumi Kütüphanesi, Kediseven Sokağı · 1940-1971 · yaklaşık 180 m
  • Onbeşinci Yıl Kıraathanesi · 1940'lar-1950'ler · yaklaşık 190 m
  • Sus Sineması · 1938-1980'lerin ortası · yaklaşık 240 m
  • Erbirbir ve Erberber bakkalı · 1940'lar · yaklaşık 270 m

Ziyaret bilgileri

Saatler
Meydan açık kamusal alan, saat sınırı yok; bitpazarı Eylül 2026'da kapandı, alanda kentsel dönüşüm çalışmaları sürüyor.

Nasıl gidilir

Ulus ile Opera arasında, Atatürk Bulvarı'nın doğu tarafında. Ankara Metrosu'nun Ulus istasyonundan güneydoğuya doğru yaklaşık on dakika yürünür; Kızılay'dan metroyla iki durak veya bulvar üzerindeki otobüslerle gelinebilir.

İlçe
Altındağ
Kızılay'a uzaklık
kuş uçuşu 1,9 km
En yakın raylı istasyon
Ulus (M1), kuş uçuşu 540 m

Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.

Google Haritalar'da yol tarifiToplu taşımayla (Google)Apple Haritalar'da aç

Bu Hafta Ankara

Ankara'nın haftalık kültür ajandası her Pazartesi, seçilmiş okumalar her Pazar e-postanda. Gizlilik

Bu mekan bir rotanın durağı

Tek bir yeri değil, o yerin içinde durduğu hikayeyi yürümek için.

Ankara Noir: Sis, Cinayet ve DaktiloAnkara'nın karanlık ve gizemli yüzü2. durak · 3 durak · 2,5 saat

Biliyor musunuz

  1. 1.Hergele, Ankara ağzında başıboş at ve sığır sürüsü demek; meydan adını 19. yüzyılda buraya getirilen sürülerden alıyor.
  2. 2.Meydan bir dönem Konya, Kırşehir ve Yozgat gibi şehirlere giden taşıtların hareket noktasıydı.
  3. 3.Bayramlarda meydanda ip cambazları gösteri yapar, cirit oynanırdı.

Ziyaretçi ipuçları

  • •Bitpazarı Eylül 2026'da kapandı ve alanda yıkım ile düzenleme çalışmaları sürüyor. İkinci el arıyorsanız esnafın bir kısmının taşındığı Dışkapı Bit Pazarı'na bakın, en kalabalık olduğu günler cumartesi ve pazar.

Sık sorulanlar

İtfaiye Meydanı ile Hergelen Meydanı aynı yer mi?
Evet, aynı meydan. Hergelen (halk arasında Hergele) eski adı, İtfaiye Meydanı ise Cumhuriyet döneminde buraya yerleşen itfaiye teşkilatından gelen sonraki adı. Ankaralılar iki adı da kullanıyor.
İtfaiye Meydanı bitpazarında ne satılıyordu?
Ağırlıklı olarak ikinci el plak ve kaset, kullanılmış kitap, saat, radyo ve elektronik, el aleti, kıyafet ve mobilya satılıyordu. Pazar Eylül 2026'da kentsel dönüşüm kapsamında kapandı.
Bitpazarı hâlâ kuruluyor mu?
Hayır. Dükkanlar ve tezgahlar Eylül 2026'da kentsel dönüşüm kapsamında boşaltıldı, alan yeniden düzenlenecek. Esnafın bir kısmı Dışkapı Bit Pazarı'na geçti.
Meydanın adı neden Hergelen?
Hergele, bu bölgede başıboş at ve sığır sürüsü anlamına geliyor. 19. yüzyılda şehre dışarıdan gelenler ve esnaf sürüleriyle bu alanda buluştuğu için meydan bu adla anıldı.
Nasıl gidilir, en yakın metro hangisi?
En yakın istasyon Ankara Metrosu'nun Ulus durağı; oradan güneydoğuya doğru yaklaşık on dakikalık yürüyüş var. Kızılay'dan metroyla iki durak ya da Atatürk Bulvarı üzerindeki otobüslerle de gelinebiliyor.
Haritada Keşfet

Bu yer şu listelerde

Ankara'nın Tarihi YerleriUlus'ta Gezilecek Yerler

Yakındaki benzer yerler

Tarihi

Karyağdı Hatun Türbesi

İtfaiye Meydanı yakınında 1577-78 tarihli sekizgen türbe. Ağustosta kar isteyen gelinin efsanesi bir operaya da konu oldu.

Tarihi

Eynebey Hamamı

Gazi Lisesi'nin karşısında, hâlâ odun ve kömürle ısıtılan erken Osmanlı hamamı. Bugün yalnız erkeklere hizmet veriyor.

Tarihi

Melike Hatun Türbesi ve Hatuniye Çeşmesi

Eynebey Hamamı'nın yanında Melike Hatun'un mezarı ve onun yaptırdığı, 1902'de yenilenen mahalle çeşmesi.

Tarihi

İbadullah Camii

Suluhan'ın bitişiğinde kerpiç duvarlı Ankara camisi. Girişinde Roma dönemine ait yazıtlı devşirme bir taş var.

Tarihi

Suluhan (Hasanpaşa Hanı)

1508-1511, çifte avlulu Osmanlı ticaret hanı.

Tarihi

Şengül Hamamı

Ulus'ta hâlâ çalışan tarihi çifte hamam. Kadınlar bölümünün duvarında eski Acı Çeşme durur.

Bu sayfa son olarak 13 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.

Kaynaklar: itfaiyemeydani.com, lavarla.com, hurriyet.com.tr, fsk.org.tr, yeniankara.com.tr, yeniankara.com.tr

Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.

Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.

Klemens

Görmek öğrenilir.

RSS ile takip et: Yazılar·Kürasyon

Keşfet

  • Okul
  • Avlu (ücretsiz)
  • Testler & Oyunlar
  • Kültür Haritası
  • Kültür Rotaları
  • Ankara Müzeleri
  • E-bülten
  • İçerikler
  • Özel Dosya
  • Etkinlikler
  • Bu Hafta Ankara'da
  • Sergi Takvimi
  • Atölyenizi Duyurun

Klemens

  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • SSS
  • İletişim
  • KVKK Aydınlatma Metni
  • Çerez Politikası
  • Çerez Tercihleri
  • Mesafeli Satış Sözleşmesi
  • İade ve İptal
  • Kullanım Koşulları
  • Düzenleyici Koşulları
  • Düzenleyici Aydınlatma Metni

Ankara takvimleri: Hafta sonu·Konser·Tiyatro·Festival

© 2026 Klemens Art Prodüksiyon Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır.