İtfaiye Meydanı (Hergelen Meydanı)

Meydanın işlevleri yüzyıl boyunca üst üste yığıldı. Burada hayvan pazarı kuruldu, bayramlarda ip cambazları gösteri yaptı, cirit oynandı. Konya, Kırşehir ve Yozgat gibi şehirlere giden taşıtların hareket noktası buydu; Ankara'ya dışarıdan gelen çok sayıda insan şehre ilk kez bu meydana inerek adım attı. Alanda şehrin un ihtiyacını karşılayan bir değirmen çalıştığı, değirmen yapısının sonradan itfaiyeci ailelerine lojman olarak verildiği aktarılır. Yirminci yüzyılın ortasından itibaren meydanın kimliğini belirleyen şey ise bitpazarı oldu: ikinci el, hurda, antika ve tanımı zor her şeyin el değiştirdiği bir borsa.

Ankara büyüdükçe meydan da defalarca yeniden tanımlandı. 1990'larda kapsamlı bir düzenleme gündeme geldi ve alana çağdaş bir heykel yerleştirildi. 2010'lardan sonra Melike Hatun Camii'nin yapımıyla çevre bir kez daha kuruldu; ortaya çıkan geniş boşluğun klasik anlamda bir kent meydanı işlevi görüp görmediği hâlâ tartışılıyor. Bu tartışma aslında Ankara'nın kendisiyle ilgili. Meydan, bir şehrin kamusal alanını nasıl kurduğunu ve nasıl kaybettiğini aynı anda gösteren canlı bir vaka.

Bugün buraya gelmenin en iyi sebebi pazardır. Tezgâhlarda eski plak ve kaset, kullanılmış kitap, saat, radyo, el aleti, kıyafet ve adı konmamış sayısız nesne yan yana durur. Ne bulacağınızı önceden bilemezsiniz; zaten hazır olduğunuz şey de bu değildir. Pazarlık burada olağandır, ilk söylenen fiyatı son fiyat saymayın. Meydanın çevresindeki dar sokaklar Ulus'un eski dokusunu taşır; Ankara Sinagogu'nun bulunduğu eski Yahudi Mahallesi, Ulus Meydanı ve Hacı Bayram yürüme mesafesindedir. Meydanı tek başına bir durak değil, bir Ulus yürüyüşünün ortası olarak planlamak en iyisidir.