Ulus Meydanı

Meydanın çevresi bir devlet kurma hikâyesinin envanteri gibidir. Birinci ve İkinci Meclis binaları yürüme mesafesindedir, ikisi de bugün müze olarak kullanılıyor. Türkiye İş Bankası'nın genel müdürlük binası meydanın kenarında yükseldi. Taşhan 1930'ların ortasında yıkıldı, yerine yapılan Sümerbank genel müdürlük binası 1938'de hizmete girdi; yani bir Osmanlı hanının yerine erken Cumhuriyet'in sanayi hamlesinin simgesi kondu. Kentin planlamasından sorumlu Alman mimar Hermann Jansen yıkıma karşı çıkmış ama dönemin bürokratlarını ikna edememişti. Anıtkabir inşa edilene kadar ülke genelinde kutlanan milli bayramların ve resmi devlet törenlerinin ana mekânı da burasıydı, meydanın taşı uzun süre bu ülkenin protokol hafızasını taşıdı.

Ulus ikinci büyük dönüşümünü 1950'lerden sonra yaşadı. Emekli Sandığı'nın meydan düzenlemesi ve işhanı için 1952-1953'te açtığı yarışmayı Orhan Bolak, Orhan Bozkurt ve Gazanfer Beken kazandı. İnşaat 1955'te başladı, avluya bakan alçak bloklar 1960'ta, yüksek blok 1963'te kullanıma açıldı. Ankara Valiliği'nin 1967'de düzenlediği yarışmayı ise Semra ve Orhan Dikel kazandı; onların tasarladığı 100. Yıl Çarşısı 1981'de tamamlandı ve meydanın modernist yapı ailesinin üçüncü üyesi oldu. Bu yapı 2020'de kapatıldı, yıkım ihalesi 17 Kasım 2022'de yayımlandı ve çarşı yıkıldı. Yerinde düzenlenen Ulus 100. Yıl Meydanı 20 Mart 2024'te açıldı. Meydan, kuruluşundan bu yana kendini silip yeniden yazmayı sürdürüyor.

Bugün buraya gelen ziyaretçi iki katmanı birden okur: ayakta kalanlar ve silinenler. Anıtın çevresinde durup binaların yapım tarihlerini sırayla düşünmek, Ankara'nın yüz yıllık kararlarını tek bakışta görmenin en kısa yoludur. Meydandan Hacı Bayram ve Ankara Kalesi yönüne yokuş yukarı yürürseniz yaklaşık on beş dakikada Roma ve Osmanlı katmanına geçersiniz, yani üç dönem tek yürüyüşe sığar. Ulus'un ticaret kalabalığı hafta içi yoğun, sakin bir gezinti isteyenler sabahın erken saatlerini tercih etsin.