Ulus Meydanı

Karpiç Lokantası Taşhan'dan ayrıldıktan sonra meydana bakan Şehir Bahçesi'nin önündeki dükkanlara taşındı. Şehir Bahçesi ve önündeki dükkanların yerine sonradan 100. Yıl Çarşısı yapıldı. Uzgören'e göre Taşhan Meydanı 1924'te arnavut kaldırımıyla döşendi. Meydan 1959'da kamulaştırıldı, 1960'lardaki düzenlemede eski Maarif Vekaleti binası yıkıldı ve Zafer Anıtı'nın yeri değiştirildi. Uğuz'un görüştüğü bulvar sakinlerinin anılarında ise meydan 1995'ten sonra önemini yitirdi. Güven Dinçer'e göre kentin otobüs ve troleybüs hatları Ulus Meydanı'ndan başlardı. Hatlar eski ve yeni semtleri, Keçiören, Etlik ve Dikmen bağlarını, Çubuk Barajı gibi mesire yerlerini meydana bağlardı. Selda Tuncer'in görüşmelerine göre memurların çoğu otobüse binmek için meydana yürürdü.

• Mehmed Kemal'in aktardığına göre Ahmet Rasim işsiz ve parasız Ankara'ya geldiğinde bu meydanda İsmail Müştak Mayakon'a rastladı.

  Tanıklık Mehmed Kemal, Haber Peşinde Elli Yıl. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 151.

• Rasim Ankara'ya neden geldiğini şakayla anlattı. Fırından aldığı yuvarlak ekmek elinden kaçmış, ekmeğin ardından koşa koşa kendini Karaoğlan'da bulmuştu.

  Tanıklık Mehmed Kemal, Haber Peşinde Elli Yıl. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 151.

• Aka Gündüz ile Nemide Ali'nin 1933 tarihli Üç Kızın Hikayesi romanında Dürer ile Beti bir balodan çıkıp taksiye yürür. Atatürk heykelinin altında sarhoş bir kalabalığın içinde Filik'i görürler.

  Edebi eserden. Aka Gündüz, Üç Kızın Hikâyesi. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 351.

• Heykel ile Şehir Çarşısı arasındaki yaya geçidinin refüjünde İş Bankası kumbarası biçiminde bir saat direği vardı. Bu güzel saat hep doğru çalışırdı. Hemen yanında tepesi güneş şemsiyeli, varil biçiminde bir trafik noktası dururdu, içine giren polisler beyaz kolluklarıyla trafiği yönetirdi.

  Tanıklık Savaş Sönmez, 1950'lere Doğru Çerkeş Sokağı ve Çevresi. Okuduğumuz kaynak Savaş Sönmez, 2016, s. 198.

• Dışkapı'dan Ulus'a troleybüs 10 kuruştu ama okula hiç troleybüsle gitmedi. Ulus'a kadar hep yürürlerdi, hava tertemizdi.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1950'lerde Dışkapı'da oturan bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 220.

Ülkü dergisinin idarehanesi

Meydandaki Koçak Han'daydı

Ülkü dergisi Şubat 1933'te çıkmaya başladı ve 1950'ye kadar üç seri yayımlandı. Ahmet Kutsi Tecer'in yönettiği ikinci seri 1941'de başladı. Bu yıllarda derginin yönetim yeri meydandaki Koçak Han'daydı. İki ayrı tanık 1941-1942 için aynı yeri verir. Koçak Han'ın meydanın hangi yanında olduğunu bulamadık. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Mahur Beste romanı 1944'te bu dergide tefrika edilmeye başladı ve yarım kaldı.

• Ülkü dergisi Ulus Meydanı'ndaki Koçak Han'dadır. 1942'de dergiye gelen M. Kemal Yılmaz'a kapıyı Osman Attila açar. Cumartesi günleri burada şairler toplanır.

  Tanıklık M. Kemal Yılmaz, Şair Ahmet Kutsi Tecer, Ankara Dergisi, Aralık 2007, s. 20. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 304.

• Kerim Yund bir akşam Ülkü'nün odasında baş masada iri yarı birini görür. Herkes onu sessizce dinlemektedir. Sonradan bunun Memduh Şevket Esendal olduğunu öğrenir.

  Tanıklık Kerim Yund, Esendal'dan Anılar, Türk Dili, Haziran 1972, s. 236. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 304.

• Ülkü idarehanesine Âşık Veysel ve Karslı Âşık Dursun gibi halk şairleri de gelir. Hafta sonları burada sazlı sözlü şiir sohbetleri yapılır.

  Tanıklık Cahit Külebi, Şiir Her Zaman, 1985; Osman Attila, Çağrı, Nisan 1973; Halil Soyuer, Çaba, Ağustos 1967. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 305.

Haşet Kitabevi

Meydanın yakınında, Ankara Palas'tan taşındıktan sonra

• Adile Ayda Fazıl Ahmet Aykaç'ı 1938'de Ulus meydanındaki Haşet Kitabevi'nde birkaç kez gördü. Haşet o zaman yabancı yayın satan tek kitabeviydi ve Ankara aydınlarının buluşma yerlerindendi.

  Tanıklık Adile Ayda, Böyle İdiler Yaşarken. Okuduğumuz kaynak Hatice Gündoğan, 2018, s. 178.

• 1933'te Halkevi kitaplığının başına geçtiğinde Hachette'in Ankara şubesi yeni açılmıştı. Dükkan küçük bir tütüncü dükkanı gibiydi, içinde oturacak yer olmadığından genç tezgahtar paltosuyla kapıda durup Almanca dergiler satardı. Tezgahtar onun bir kitaplıkta çalıştığını öğrenince sık sık uğramaya, ısmarladığı felsefe ve bilim kitaplarını en kısa sürede getirmeye başladı.

  Tanıklık Niyazi Berkes, Tanyer'in aktardığı anıları. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2024, s. 159-160.

• Kitapları Fransa'ya ısmarlamak bile mümkündü. Yıllardır orada çalışan son derece efendi bir tezgahtar, aranıp bulunamayan yayınları ne yapıp edip İstanbul'dan, hatta Paris'ten getirtir, meraklı müşterisine verirdi.

  Tanıklık Nejat Akgün, 2008 tarihli anıları. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2024, s. 160.

• 1946'da Ankara'ya geldiğinde Haşet kentin kitapsever aydınlarının buluşma yeriydi. İtalyan kökenli yöneticisi Franko müşterilerinin çoğunu adıyla tanır, siz daha sormadan elinde bir kitapla yaklaşıp “İki tane gelmişti, birini, ilgileneceğinizi düşünerek size ayırdım” derdi. Paris'teki Presses Universitaires de France'ın cep kitapları dizisinin her kitabı 100 kuruştu.

  Tanıklık Sami Öngör, anıları. Okuduğumuz kaynak Turan Tanyer, 2024, s. 160-161.

Çiçek Lokantası

Meydanda, 1949'dan sonra

Balcı'ya göre Hüsamettin Sencer lokantayı 1939'da Zincirli Camii'nin yanında açtı ve 1949'da Ulus Meydanı'na taşıdı. Ulus'taki lokanta sonradan kapandı, Çiçek 1993'te Necatibey'de yeniden açıldı. Küçüktaşdemir'in tanıkları onu 1956-1976 yıllarında Ulus'un yeme içme yerleri arasında anar.

• Evlendikten sonra işi büyüdü, müdür oldu ve eve gece dokuzda dönmeye başladı. Öğle yemeğini Ulus Meydanı'ndaki Çiçek Lokantası'nda ya da Atatürk Orman Çiftliği'nde yiyebiliyordu. Lokanta Meclis'i geçince sol taraftaydı, onu “güzel bir lokantaydı” diye andı.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, 1920'lerde Ankara'da doğmuş, Meclis'te çalışmış bir kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 185, 279.