Resimlerin ve yıkımların ortasında, ses çıkarmakla duyulmak arasındaki mesafede, bir hafıza yolculuğu.
Pazar, Nisan 2013
Reina Sofia Müzesi'nde şaşkınlık içinde kaldıktan sonra, bedava giriş saatine yetişebilmek için koşarak Prado'ya gittiğimi hatırlıyorum. Guernica'nın büyüklüğü ile Eriyen Saatler'in küçüklüğü arasında, tabii boyut olarak, Prado'ya koşar adım yürüyordum.
İki saat neye yetsin? El Tres de Mayo'nun karşısında on dakika boyunca öylece kalmasaydım belki daha fazla resim görebilirdim. Sanki ne gördüysem? Daha Haziran 2013 yaşanmamıştı oysa ki.
Sonra San Isidro'ya Hac ile karşılaştım. Önce kalabalığı gördüm. Bir yürüyüş, üzerime doğru geliyor. Yüzler, yüzler, yüzler. Sonra ağızlar. Hepsi açık. Bu kalabalık gürültülü olmalıydı ama tabloda tık yoktu. Sonradan öğrendim. Yine sonradan. Goya hayatının son yıllarında Madrid'in dışında, Quinta del Sordo'da yaşıyormuş. San Isidro'ya Hac, evinin duvarlarına yaptığı Kara Resimler'den biriymiş.
Goya'nın kalabalığı bağırıyor olabilir. Şarkı söylüyor olabilir. Birbirlerine bir şey anlatıyor olabilirler. Biz hiçbirini duyamıyoruz. Ama sessizlik onların konuşmadığı anlamına gelmiyor. Yalnızca ses ile bizim aramızda bir mesafe var.
Pazar, Mart 2008
19. Ankara Uluslararası Film Festivali'nde ilk kez karşılaştığım Esteban Sapir'in 2007 tarihli La Antena'sında adsız bir şehrin insanları seslerini kaybetmiştir. Konuşamazlar. Şehri kontrol eden Mr. TV, insanların yalnızca seslerini değil, zamanla kelimelerini de ortadan kaldırmak ister. Film ilerledikçe bunun yalnızca bir sessizlik meselesi olmadığı anlaşılır. İnsanların birbirlerine ulaşabilecekleri yollar daralmakta, frekanslar belirsizleşmektedir. Yine de insanlar konuşmanın başka biçimlerini bulurlar. Ses yoktur ama iletişim ihtimali henüz ortadan kalkmamıştır.
Goya'da ses görüntünün dışında kalıyordu. La Antena'da sesin kendisi ortadan kaldırılıyordu. İkisinde de bir eksiklik var. Ama eksiklik, yokluk anlamına gelmiyor. Göremediğimiz ya da duyamadığımız şey, varlığını daha fazla hissettiriyor.
Bir ses var.
Bir de o sesin taşıdığı hafıza.
Bir kalabalığın sesi.
Bir kapının.
Bir adın.
Aralarında ise mesafeler.
Pazartesi, 6 Şubat 2023
Sesimi duyan var mı?
Enkazın altında ses, hayata dair bir iz. Arama kurtarma ekipleri bu yüzden bazen herkesten sessizlik ister. Makineler durur. Konuşmalar kesilir. Gürültü susar.
Bir nefes.
Bir kıpırtı.
Bir insan sesi.
Dışarıdan bakıldığında küçücük bir ses, içeride bir insanın hâlâ orada olduğunun kanıtı olabilir. Burada ses ile duyulmak arasındaki mesafe bir anda kapanır. Ama yalnızca bir anlığına. Enkazdan çıktığınızda başka bir mesafe başlar. Artık soru değişir. Peşi sıra dizilir. Neden bu bina yıkıldı? Nasıl yıkıldı? Kim denetledi? Kim görmedi? Kim biliyordu? Kim bilmiyordu? Kim söyledi? Kim dinlemedi? Bir bina yerine iki bina iade ederlerse çözüm olur mu?
Enkazın altındaki sesinizi duyabilmek için herkes susabilir. Fakat enkaz kaldırıldıktan sonra gelenlere de herkes susabilir. Mesele işitmekten, cevap vermeye evrilir. Bir sesin ulaşmasıyla bir sözün karşılık bulması arasında da mesafe vardır.
Perşembe, Ekim 2026
Prado'daki o günü düşünüyorum. Goya'nın sağır kalabalığı hâlâ orada. Ağızlar açık. Ne söylediklerini bilmiyorum. Ama artık sessizliğin ne anlama geldiği hakkında biraz daha farklı düşünüyorum. Bir insanın susmasıyla susturulması aynı şey değil. Bir insanın konuşmasıyla duyulması da...
Ses çıkarmakla, duyulmak arasında, bazen bütün bir hayat kadar mesafe var.
Kaynak
Guernica - https://klemensart.com/icerikler/yazi/guernica-kimin-ispanyanin-en-politik-tablosu-yine-krize-donustu