Kitaplar yalnızca okumayı değil, yazmayı sevenler için de birer kılavuz. Bazen ilk cümleyi kurmakta, bazen hikayenin nereye gideceğini bulmakta, bazense başladığımız metni bitirmekte zorlanırız. Takıldığımız eşiklerde yol göstericiler yine kitaplardır ve öyle yazarlar vardır ki romanlarını okumak başlı başına bir eğitimdir. Ama biz bu sefer kendimize yol gösterici olarak bu yazarların romanlarını değil, yazmak üzerine kaleme aldıkları metinleri seçiyor ve pusulamızı yazarlara çeviriyoruz:

Yazarlar yazmak üzerine ne söylüyor? Neden yazıyorlar, nasıl yazıyorlar? Ne okuyorlar? Kendi yazma serüvenlerinden hareketle yazmak isteyenlere neler öneriyorlar?

1. Yazınsal Ustalık, Virginia Woolf

Kendine Ait Bir Oda ile yazmak isteyenlerin masasında kendisine çoktan yer edinmiş olan dünya edebiyatının usta kalemi Virginia Woolf, Yazınsal Ustalık’ta biyografi yazarlığından çeşitli yazar ve şairlerin yapıtları hakkındaki düşüncelerine ve kadınlara yönelik mesleklere kadar birçok farklı konudaki görüşlerini kayıt altına alır. Altını çizdikleriyle okuru, özellikle okuma ve yazma eylemi üzerine düşünmeye sevk eder.

Yazınsal Ustalık, yazarlığı yalnızca teknik kurallardan ibaret görmeyen; okumak, düşünmek, gözlemlemek ve yeniden yazmak üzerinden ele alan bir kitap.

Bir Alıntı:

“… Kraliçe Viktorya’nın son günlerinde, her evin bir meleği vardı. Ve yazmaya başladığımda, o birkaç çarpıcı söz eşliğinde onunla karşılaştım. Kanatlarının gölgesi, sayfamın üzerine düşmüştü; odanın içinde gezinirken eteklerinin hışırtısını duyardım. Doğruca kalemi elime alıp ünlü bir adamın romanını eleştirmeye başladığım anda yavaşça arkamdan süzülüp kulağıma fısıldadı:

“Canım, unutma ki sen genç bir kadınsın. Şu anda bir erkek tarafından yazılmış bir kitap hakkında yazıyorsun. Daha sempatik ol; daha müşfik, daha methiyeci; tüm kadınlık hünerlerini ve tatlı dilini kullanarak biraz daha oyunbaz ol. Kendi aklının ve fikirlerinin olduğunu kimseye belli etme. Her şeyden önce saf ol.”

Arkamı dönüp elimle boğazına sarıldım. Onu öldürmek için elimden gelenin en iyisini yaptım. Eğer mahkemelere düşmüş olsaydım, mazeretim, nefsi müdafaa olacaktı. Eğer ben onu öldürmeseydim, o beni öldürebilirdi. Yazımın kalbini yerinden sökebilirdi. Sonra da onu bulduğum gibi, doğruca kağıdın üzerine bıraktım.”

2. Neden Yazıyorum, George Orwell

Pek çok okur için distopik dünyanın kapılarını aralayan ilk yazarlardan biri olan Orwell, yazın dünyasını kaleme aldığı bu denemesine şu sözlerle başlar:

“Kendimi bildim bileli, belki de beş altı yaşımdan beri, büyüyünce yazar olacağımı biliyordum. Aşağı yukarı on yedi ile yirmi dört yaş arasındaki dönemde bu fikri terk etmeye çabaladım, ancak bunu yaparken asıl yaradılışıma ters düştüğümün ve önünde sonunda aklımı başıma devşirmem gerektiğinin bilincindeydim, kitap yazmalıydım.”

Orwell, bir yazarın yazma eyleminin ardındaki kişisel ve toplumsal nedenleri sorguladığı denemesinde yazarlığın yalnızca estetik bir uğraş olmadığını; yazma yeteneğinin yaşadığı çağ, tanıklık ettiği olaylar ve dünyaya dair düşünceleriyle biçimlendiğini anlatıyor. Yalnızca romanları değil düz yazıları ile de tanınan yazarın üç ayrı makalesinin derlenmesiyle ortaya çıkan bu kitapta belki edebiyattan daha fazla siyaset konuşuluyor. Orwell, kendi yazarlık serüveninden yola çıkarak edebiyatın siyasetle, hakikatle ve güç ilişkileriyle kurduğu bağı ortaya koyuyor. Ona göre iyi yazmak kadar, neden yazdığını bilmek ve sözcüklerin sorumluluğunu taşımak da önemli.

Bir Alıntı:

“… Kitap yazmak sancılı bir hastalığın uzun süren nöbeti gibi korkunç, insanı tüketen bir uğraştır. Hiç kimse ne direnebileceği, ne de anlayabileceği bir iblisin dürtüsü olmadan böyle bir işe soyunmaz. Bütün bilebildiğimiz, bu iblisin dürtüsü de ilgi çekmek için ciyaklayan bebeğinkiyle aynıdır. Bununla birlikte sürekli olarak kendi kişiliğini arka plana çekmeye gayret etmeyenin okunabilir bir şey yazamayacağı da doğrudur.”

3. Roman Sanatı, Milan Kundera

Milan Kundera’nın romanın ne olduğu ve ne yapması gerektiği üzerine düşüncelerini bir araya getirdiği Roman Sanatı, onun roman evrenini anlamak için bir anahtar niteliği taşır. Farklı zamanlarda yazılmış yedi ayrı metnin bir araya gelişiyle ortaya çıkan bu kitapta Kundera, romanı yalnızca bir hikaye anlatma biçimi olarak değil, insanın varoluşunu ve hayatın bilinmeyenlerini keşfetmesinin bir yolu olarak ifade eder.

20. yüzyılın en büyük yazarlarından biri kabul edilen Kundera, “Roman, modern çağın başından beri insana sürekli olarak ve sadakatle eşlik etmektedir.” diyerek Cervantes’ten Kafka’ya, Tolstoy’dan Broch’a uzanan bir dünyada, romanın tarihinden ve dönüşümünden söz etmektedir.

Bir Alıntı:

“Uzun zamandır sık sık romanın sonunun geldiği söyleniyor; en çok da Fütüristler, Gerçeküstücüler, hemen hemen bütün Avangardlar tarafından. Bunlar romanın ilerleme yolunda, yerini daha önce var olana hiçbir şekilde benzemeyecek bir sanata bırakarak yok olup gideceğine inanıyorlardı. Roman tıpkı sefalet, egemen sınıflar, eski model arabalar ya da silindir şapkalar gibi tarihi adalet adına gömülecekti. (…) Ben hayatımın büyük bir bölümünü geçirdiğim ve adına genelde totaliter denen bir dünyada romanın öldüğünü, şiddetle öldüğünü (yasaklamalar, sansürler, ideolojik baskılar yoluyla) gördüm. O zaman romanın ölümlü olduğu bütün açıklığı ile ortaya çıktı; Modern Çağın Batısı kadar ölümlü.

4. Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın, Umberto Eco- Jean-Claude Carriere

Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın, kitapların hayatımıza nasıl sızdığını; düşüncelerimizi, hafızamızı ve dünyaya bakışımızı nasıl değiştirdiğini sorgulatan bir nehir söyleşi.

Dramaturg, tiyatrocu ve sinemacı Jean-Claude Carriere ile semiyolog, düşünür ve yazar Umberto Eco’nun; Jean-Philippe de Tonnac moderatörlüğündeki düşündürücü ve keyifli sohbetlerinden oluşuyor.

Elektronik kitapların kütüphanelerimizi ele geçirmesi fikrinden, kütüphanemizde olup da okun(a)mayan kitaplara; biri ölünce onun kütüphanesine ne olduğundan okumasak da hakkında her şeyi bildiğimiz kitapların varlığına bilgilendirici bir sohbet bu. Üstelik her iki konuşmacı da kendi okurluk deneyimlerini anlatırken önerdikleri kitaplardan oluşan doyurucu listeler kalıyor elimizde.

Umberto Eco’nun bir cevabından alıntı:

“Evinize ilk defa gelen, heybetli kütüphanenizi görüp de size, “Hepsini okudunuz mu?” diye sormaktan daha iyi bir şey bulamayan birine verilecek birçok cevap biliyorum. Dostlarımdan biri şöyle cevap verirdi: “Daha fazlasını beyefendi, daha fazlasını.”

Kendi adıma iki cevabım var. İlki: “Hayır. Bu kitaplar yalnızca önümüzdeki hafta okumam gerekenler. Okumuş olduklarım üniversitede.” İkinci cevap da şu: “Bu kitapların hiçbirini okumadım. Yoksa niye tutayım ki?”

Muhatabınızı daha fazla aşağılamak ve hatta hüsrana uğratmak için verebileceğiniz, ortalığı daha çok kızıştıran başka cevaplar da var elbette. Gerçek şu ki, hepimizin evinde onlarca ya da yüzlerce, hatta binlerce okumadığımız kitap var. Böyle olmakla birlikte, günün birinde o kitapları elimize alıyor ve onları zaten bildiğimizi anlıyoruz. O halde?”

5. Babamın Bavulu, Orhan Pamuk

Son önerimiz Nobel ödüllü yazarımız Orhan Pamuk’tan. Pamuk’un 2006 Nobel Edebiyat Ödülünü alırken yapmış olduğu konuşma dahil olmak üzere ödül konuşmalarının kitaplaştırılmış hali olan Babamın Bavulu isimli bu eserin merkezinde sahiden de bir bavul var.

Babasının, ölümünden iki yıl kadar önce kendisine bir bavul verdiğini anlatan Pamuk, “Niçin yazarız?” sorusuna kendi penceresinden cevap verirken çalışma odasının sessizliğinden, kitaplardan, yalnızlıktan ve yıllar süren yazma uğraşından söz eder. Yazarlığın bireysel anlamının yanı sıra edebiyat, siyaset ve toplum üzerine de düşünür.

Yazarın Babamın Bavulu ismini verdiği Nobel Ödülü konuşmasından bir alıntı:

“Babam bazen kütüphanesinin önündeki divana uzanır, elindeki kitabı ya da dergiyi bırakır ve uzun uzun düşüncelere, hayallere dalardı (…) Bundan özellikle çocukluk ve ilk gençlik yıllarımda babamın huzursuz olduğunu anlar, endişelenirdim. Şimdi yıllar sonra bu huzursuzluğun insanı yazar yapan temel dürtülerden biri olduğunu biliyorum. Yazar olmak için sabır ve çileden önce içimizde kalabalıktan, cemaatten, günlük, sıradan hayattan, herkesin yaşadığı şeylerden kaçıp bir odaya kapanma dürtüsü olmalıdır. Sabır ve umudu kendimize yazıyla derin bir dünya kurmak için isteriz. Ama bir odaya, kitaplarla dolu bir odaya kapanma isteği bizi harekete geçiren ilk şeydir.”

---

Listede Yer Alan Kitapların Künye Bilgileri

1. Yazınsal Ustalık, Virginia Woolf (Kidega Yayınları, 2021, çev: Zuhal İnal Baycılı, 157 sayfa)

2. Neden Yazıyorum, George Orwell (Konu Kitap, 2021, çev: Ertuğrul Pek, 99 sayfa)

3. Roman Sanatı, Milan Kundera (Can Yayınları, 2002, çev: Aysel Bora, 181 sayfa)

4. Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın, Umberto Eco- Jean-Claude Carriere (Can Yayınları, 2010, çev: Sosi Dolanoğlu, 274 sayfa)

5. Babamın Bavulu, Orhan Pamuk (Yapı Kredi Yayınları, 2007, 72 sayfa)