🖋️Mürekkep Kokulu Sokaklar: Edebi Hafıza

1925-2006 yılları arasında cezaevi olarak kullanılan Ulucanlar, Türk edebiyatının en acı sayfalarına tanıklık etti. Nazım Hikmet 1938'de kısa bir süre burada tutuldu, ardından İstanbul'a nakledildi. 'Memleketimden İnsan Manzaraları'nın büyük bölümünü yıllar sonra Bursa Cezaevi'nde yazacaktı. Sevgi Soysal, Bülent Ecevit ve pek çok aydın bu duvarların ardında yattı.

Nazım'ın koğuşundaki pencere hâlâ duruyor, dışarıda gördüğü tek şey dar bir avlu parçasıydı, ama şiirlerinde dünyayı dolaştırdı. Cezaevinin duvarlarına mahkûmların kazıdığı yazılar, edebiyat tarihinin en ham sayfalarıdır. Dar ağacı avlusunda durduğunuzda, edebiyatın bedelini bedeninde ödeyenlerin ağırlığını hissedersiniz. Müzede orijinal koğuşlar, hücre odaları ve dönemin koşulları çarpıcı biçimde korunmuş. Çıkışta müze kitapçısından bir Nazım şiir kitabı alın, bu duvarların arasında yazılmış dizeleri dışarıda okumak başka bir anlam kazanır.

Hamamönü'nde restore edilmiş eski bir Ankara evinde Altındağ Belediyesi'nin açtığı Şairler ve Yazarlar Evi Müzesi bulunuyor. Müze, Ankara'da yaşamış ya da hayatının bir bölümünü bu şehirde geçirmiş şair ve yazarları tanıtıyor. Tasarımını ve uygulamasını şair ve yazar Mehmet Atilla Maraş üstlendi.

Altı sergi odasında 33 şair ile 6 yazarın kitapları, fotoğrafları, biyografileri ve kişisel eşyaları sergileniyor. Mehmet Akif Ersoy'dan Nazım Hikmet'e, Ahmet Hamdi Tanpınar'dan Cahit Zarifoğlu'na uzanan seçkide Abdurrahim Karakoç'un 'Mihriban' şiirini yazdığı daktiloyu arayın. Giriş ücretsiz, müze pazar günleri kapalı.

1921 yılının soğuk kış gecelerinde, bu dergâhın mütevazı odasında Mehmet Akif Ersoy İstiklal Marşı'nı kaleme aldı. Milli Mücadele'nin en karanlık günleriydi; Ankara dondurucu soğukta, cephelerde savaş sürüyordu. Akif, gaz lambası ışığında sabaha kadar yazarak Türk milletinin ruhunu dizelerle dile getirdi.

Yarışmaya gelen 724 şiirin hiçbiri beğenilmemişti. Akif'in marşı yazdığı oda şaşırtıcı derecede küçüktür, iki adımda geçilir. Milli Mücadele'nin ateşi bu küçük odada kelimeye dönüştü. Akif kazandığı 500 liralık ödülü yoksul kadın ve çocuklara iş öğreten Darülmesai'ye bağışladı. Odaya girdiğinizde hâlâ o soğuğu ve kararlılığı hissedebilirsiniz. Müze-ev olarak düzenlenen mekânda Akif'in kişisel eşyaları, mürekkep hokkası ve İstiklal Marşı'nın taslak nüshaları sergileniyor. Duvardan asılı saat, şairin uyumadan yazdığı gecelerin sessiz tanığı.

Hamamönü'nde, eski Ankara evlerinin biçimini taşıyan iki katlı bir binada, 12 Mart 2011'de, İstiklal Marşı'nın kabulünün 90. yılında açılan edebiyat müze kütüphanesi. Giriş katında Mehmet Akif Ersoy'un fotoğrafları ve kişisel eşyaları, imzalı kitaplar ve edebiyat dergilerinin kapakları duruyor; üst katta Ankara Kent Kitaplığı, şehir üzerine yazılmış kitapları ve Ankaralı yazarların eserlerini topluyor.

Taceddin Dergahı'nda Akif'in İstiklal Marşı'nı yazdığı odayı gördükten sonra buraya gelin. Üst kata çıkın ve raflar arasında bu şehri anlatan bir kitap arayın.

Birliği 1946'da, 1859 kuruluşlu Mülkiye'nin mezunları kurdu. Dernek 1965'te Konur Sokak ile Yüksel Caddesi'nin kesiştiği bu köşeye taşındı ve Cumhuriyet'in aydın sınıfının buluşma noktası oldu. Dumanla kaplı salonlarında şiir okunur, siyaset konuşulur, dergi sayfaları düzenlenirdi.

Şair Ece Ayhan 1965 ile 1981 arasında birliğin konukevinde zaman zaman sessiz sedasız kaldı. Vecihi Timuroğlu, Ahmet Say ve Tuncer Uçarol'un da aralarında olduğu bir edebiyat grubu bir süre her çarşamba burada buluşurdu. Ankara'nın 'entelektüel kahvehanesi' olan bu mekân, şehrin edebi hafızasının en yoğun olduğu noktalardan biridir. Duvarlar hâlâ o dönemi bilen insanların fotoğraflarıyla kaplı, siyah-beyaz karelerde genç şairlerin sigaralı pozlarını arayın.