🪵Ahiler Cumhuriyeti: Ahşabın Sırrı

17. yüzyılda inşa edilen Zincirli Camii'nin adı, rivayete göre giriş kapısına asılan zincirlerden gelir: cemaat başını eğerek, tevazu ile girmek zorundaydı. Caminin dönemin şeyhülislamı Ankaralı Mehmed Emin Efendi tarafından yaptırıldığı düşünülür.

Taş kaideli, tuğla gövdeli minare yapının dışında durur ama ona öyle bitişiktir ki saçağın bir kısmı minareyi kavrar. İçeri girdiğinizde başınızı kaldırıp kalem işi süslemeli ahşap tavana bakın. Ceviz minber kündekari tekniğiyle işlenmiş, süslemelerinde karanfil, lale, erik çiçeği ve gül desenleri var. Ahilerden üç yüz yıl sonra yapılan cami, Ankara'da ahşap ustalığının sürdüğünü gösterir.

Minber kitabesine göre 1289-1290'da Ahi Hüsameddin ile kardeşi Ahi Hasaneddin'in yaptırdığı ve 2023'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan Arslanhane Camii, Anadolu Selçuklu mimarisinin Ankara'daki taç mücevheridir. Adını kuzeydoğusundaki Ahi Şerafeddin Türbesi'nin duvarına gömülü antik aslan heykelinden alan camide, 24 ahşap direk iç mekânı taşır. Mihrabın firuze ve kobalt mavisi çinileri 730 yıldır rengini koruyor.

Ahşabın sırrı burada çözülmeye başlar: tavanın geometrik oymaları altında durduğunuzda, ışığın ahşap arasından süzülüşünü izleyin: Selçuklu ustalarının kasıtlı yarattığı bu aydınlatma efekti, meditasyona davet eder. Direklerin tepesinde Roma döneminden kalma Korint ve Dor başlıkları durur. Ceviz minberi ise 1290'da usta Mehmed bin Ebubekir yaptı.

Ahi Elvan'ın 14. yüzyılda yaptırdığı düşünülen, 1413'te yenilenen bu cami, Ankara Ahiliğinin mimari manifestosudur. Bazilikal planlı yapıya adım attığınızda sizi 12 ahşap direk karşılar, her biri Roma döneminden devşirme mermer başlıklarla taçlandırılmış. Bu detay, Anadolu'nun çok katmanlı tarihinin tek bir yapıda somutlaşmasıdır.

Ceviz ağacından minbere yakından bakın. Kündekari görünümü veren taklit bir teknikle yapılmış, geometrik, bitkisel ve yazılı süslemelerle bezenmiş. Kitabesine göre ustası Harputlu Bayezid oğlu Mehmed'dir. Caminin loş ışığında ahşap direklerin arasından süzülen öğleden sonra güneşi, altı yüzyıldır değişmeyen bir tablo çizer.

Geleneksel bir Ankara evinde faaliyet gösteren Türkiye'nin ilk Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, gösteri sanatlarını ve el zanaatlarını yaşatır. Müze 2013'te Gazi Üniversitesi eliyle açıldı. Karagöz perdesinin arkasına geçebilir, meddah anlatıcısının sesini dinleyebilir, ebru sanatının suda dans eden boyalarını izleyebilirsiniz.

Binanın kendisi de serginin bir parçası. Üst kattaki eski mutfakta, buzdolabından önce evlerin yiyeceklerini sakladığı tel dolap durur. Ahilik rotasının bu evden geçmesi tesadüf değil, ahiler sadece zanaat değil, yaşam biçimi üretti. Karagöz'ün deri figürlerinden ebrunun suda süzülen boyalarına, bu ev Anadolu'nun elle üretim kültürünün canlı arşividir.

1440'tan bu yana 580 yılı aşkın süredir kesintisiz hizmet veren Karacabey Hamamı, Ankara'nın yaşayan en eski yapılarından biridir. Osmanlı hamam geleneğinin tüm unsurları burada: sıcaklık bölümünün mermer göbek taşı, kubbelerdeki fil gözü ışıklıklar, kurnalardan akan suyun yankılanan sesi.

Buharın arasında 580 yıllık duvarlara baktığınızda, aynı taşların aynı buharla yıkandığını düşünün. Hamam, Anadolu Beylerbeyi Karaca Bey'in kurduğu külliyenin parçasıdır. 1440 tarihli vakfiyede cami, türbe ve çeşmenin yanında kadın ve erkek bölümlü bu çifte hamam da yer alır. Bu hamam, Ankara'nın hâlâ nefes alan en eski ritüelidir.