🐪Dünyayı Giyindiren Şehir: Sof ve Kervanlar

1508-1511 yılları arasında inşa edilen Suluhan, Ankara'nın en büyük çifte avlulu ticaret hanıdır. Adını, döneminde hem suyu hem her odasında ocağı olan tek han olmasından aldığı söylenir. Sof kumaşı ticaretinin kalbinde, deve kervanları bu avluda konaklardı; tüccarlar üst kattaki odalarda kalır, alttaki dükkânlarda ticaret yapardı. Kuzey avlunun ortasında küçük bir köşk mescit durur.

Handa bir zamanlar ipek ve kahve ticareti yapılırdı. 1920'lerin sonundaki Tahtakale yangınında harabeye dönen yapı, 1980'lerde Vakıflar Genel Müdürlüğü eliyle yeniden ayağa kaldırıldı. Bugün hâlâ ticaret işlevi süren han, Osmanlı ticaret mimarisinin Ankara'daki en görkemli örneğidir. Avluda durup gözlerinizi kapatın, beş yüzyıl öncesinin deve çıngıraklarını ve pazarlık seslerini duyabilirsiniz.

18. yüzyılın zarif ahşap hatıllı sivil mimarisi Pirinç Han'da yaşıyor. Asıl han 20. yüzyılda yıkıldı. Bu adı taşıyan üç katlı, avlulu yapı ya sonradan han olarak yapıldı ya da bir konuttan hana dönüştürüldü. Bugün antikacılar, sahaflar ve el sanatları dükkânları doldurmuş avlusunda, tozlu raflar arasında Osmanlı dönemi gravürleri, eski haritalar ve antika bakır eşyalar keşfedebilirsiniz.

Avluya girdiğinizde ahşap tavan kirişlerine dikkat edin, yüzyılların patinası her kirişte okunur. Han 1985'te onarıldı ve özgün mimari özellikleri korundu. Girişteki duvarda Faruk Nafiz Çamlıbel'in Han Duvarları şiirinden dizeler okunur. Bir sahaflık dükkânına girin, 1920'lerden kalma Ankara kartpostallarına rastlayabilirsiniz.

1522'de inşa edilen Çengelhan, Ankara Kalesi eteklerindeki Osmanlı ticaret hanlarının en görkemli örneklerinden biridir. Adı kanca anlamına gelen çengel sözcüğünden gelir. Bu adın nereden çıktığına dair farklı rivayetler anlatılır. Yüzyıllarca kervan konaklama yeri ve ticaret merkezi olan, 20. yüzyılda tiftik, yapağı ve ham deri satılan yapı, Nisan 2005'te Çengelhan Rahmi M. Koç Müzesi olarak açıldı.

İç avluda yukarı baktığınızda, Osmanlı taş işçiliğinin geometrik mükemmelliğini göreceksiniz. Müzenin koleksiyonunda dikkat çekici bir detay var: gerçek boyutlu otomobiller de burada sergileniyor, kervan hanından motor müzesine geçiş, Ankara'nın modernleşme hikâyesinin minyatürü. Avludaki kafeteryada bir Türk kahvesi içerken, beş yüz yıl önce aynı noktada tiftik balyalarının istiflendiğini ve kervan reislerinin deve gölgesinde pazarlık yaptığını düşünün.

Fatih Sultan Mehmed'in vezirlerinden Rum Mehmed Paşa'nın 1471 dolaylarında yaptırdığı düşünülen Kurşunlu Han, adını kurşun kaplı çatısından alır. Osmanlı döneminde Sof kumaşının depolandığı ve ticaretinin yapıldığı bu han, 1881 yangınından sonra boş kaldı. Atatürk'ün Ankara'da bir Eti Müzesi kurulması fikri üzerine 1930'ların sonunda onarılmaya başlandı. Bugün kütüphanesi, laboratuvarı ve atölyeleriyle Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin yönetim binasıdır.

Sof ticaretinin bu handaki ağırlığı kira kayıtlarından okunur. Kurşunlu Han'ın dükkân kiraları, Çengelhan'ı ve Tuz Hanı'nı geride bırakarak şehrin en yükseğiydi. Ticaret hanından müzeye uzanan bu dönüşüm, Cumhuriyet'in kültür politikasının somut bir yansımasıdır.

Osmanlı'nın kapalı çarşı geleneğinin Ankara'daki temsilcisi Mahmut Paşa Bedesteni, değerli kumaşların ve mücevherlerin güvenle saklanıp satıldığı kapalı pazar yeridir. Kalın duvarları ve demir kapıları, içindeki kıymetli malları yangından ve hırsızlıktan korumak için tasarlanmıştı.

Tonozlu tavanın altında yürürken, bir zamanlar Avrupa saraylarına gidecek Sof kumaş balyalarının burada istiflendiğini düşünün. Fatih Sultan Mehmed'in sadrazamı Mahmud Paşa'nın 1464 ile 1471 arasında yaptırdığı bedestenin ortasındaki kapalı alanı on kubbe örter, çevresinde tonozlu 102 dükkân sıralanır. Alman seyyah Hans Dernschwam 1555'te Ankara'dan geçerken sof üretiminin her aşamasını izledi ve dokunan kumaşların güzelliğini övdü. Bugün müzenin bir parçası olan bedesten, beş yüzyıl öncesinin kapalı alışveriş merkezi olarak Ankara'nın ticaret imparatorluğunun son tanığıdır.