Soysal Pasajı
Soysal Pasajı Kızılay'da, Ziya Gökalp Caddesi'nin Atatürk Bulvarı'na açılan başında duruyor. Bulvar köşesindeki Yapı Kredi binasına bitişiktir. Karşısında Emek İşhanı yükselir. Bu köşede önce Soysal ailesine ait Soysal Apartmanı vardı. Apartman 1930'larda yapılmıştı ve zemin katında Ulus Sineması çalışıyordu. 1960'ların sonunda yıkıldı, yerine bugünkü çarşı ve iş hanı yapıldı.
Yapıyı Demirtaş Kamçıl ile Rahmi Bediz tasarladı. Selin Çavdar Sert Soysal'ı ikilinin Kızılay'daki ilk ticari yapısı sayar. Ona göre yapı pasajlı çarşı ile iş hanını birleştiren tipin de ilk örneklerindendir. Üç katlı çarşı bloğunun üstünde dokuz katlı bir büro bloğu yükselir. İki bloğu yeme içme yeri olarak tasarlanan bir teras katı birleştirir. Çarşının ortasındaki çapraz yürüyen merdivenler zemin altındaki katlara iner. Tavandaki ışıklık gün ışığını bu boşluktan aşağı taşır. İnşaat 1960'ların sonunda başladı. Bitiş yılı kaynaklarda 1970 ile 1972 arasında değişir.
Kolonlardaki ve iş hanı katlarında asansör önlerindeki seramik kaplamalar Ülkü Bora'nındır. Üzerlerinde sanatçının imzası ve 1971 tarihi var. Pasaj 1970'lerde kuyumcularıyla anıldı. Kullanıcıların anlattığına göre açılışta asma kat yoktu. Kuyumcular sonradan bu katta toplandı. Karşıdaki Emek İşhanı'nda Gima günlük ihtiyaçları satıyordu. Soysal ise daha çok dayanıklı malların çarşısı oldu.
Kullanıcılara göre 1980'den sonra Kızılay'da araç ve yaya trafiği arttı. Bulvar'daki yürüyüş de eski canlılığını yitirdi. 2010'ların sonunda birinci bodrum kattaki pek çok dükkan boştu. Cephe sonradan alüminyum kompozit panellerle kaplandı. Bina bugün de çarşı ve iş hanı olarak kullanılıyor. Bora'nın seramik panosu iş hanının girişinde duruyor.
Anılarda Soysal Pasajı
Yazarların ve tanıkların anlattıkları. Her anı anlatanın adıyla, okuduğumuz kaynağın sayfasıyla.
Ailenin yandaki eski hanı 1948'de yapılmıştı. Pasajın mimarları bu handa kiracıydı ve büroları oradaydı. Ragıp Soysal'ın babasının iş yeri de aynı handa olduğu için mimarlarla sık görüşürlerdi.
Tanıklık Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 89-90.
Ragıp Soysal'a göre binayı Tusso İnşaat yaptı. Yerli üretilen ilk yürüyen merdivenler buraya takıldı ve merdivenler Antep'ten geldi.
Tanıklık Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 90. Kaynaklar bu ayrıntıda ayrışıyor.
Soysal Çarşı'nın açıldığını At Pazarı'ndaki hanlarda sepet ören bir sepetçiden duydu. Sepetçiye çarşının girişinde seyyar, gecekondu gibi bir yer ayarlanmıştı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir Kızılay esnafı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 91-92.
Ragıp Soysal'a göre Ankara'nın bilinen firmaları pasajda yer istedi. VAKKO da istedi ama bina içine yayılan kendi düzeniyle çalıştığı için pasaja giremedi. Mağaza sonra Atatürk Bulvarı 113 numarada tek bir binaya yerleşti.
Tanıklık Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 99.
Ragıp Soysal'a göre kuyumculuk pasajda Ermeni ustalarla yayıldı. Şansallar ile Minaz'ın yaptığı ziynet eşyalarının İstanbul'da benzeri yoktu. O yıllarda memurların alım gücü yüksekti.
Tanıklık Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 101.
Pasajı anlatan beş erkek optikçileri, sarrafları, iç giyim ve konfeksiyon dükkanlarını andı. Akıllarında Kadınca Mağazası, Foto Güzel, Alpay Çorapçısı, Almaç Mağazası ve Şekerbank kalmıştı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü beş erkek. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 103.
Sergen Pastanesi'nin Sakarya Caddesi'ndeki dükkanından başka pasajın içinde de bir yeri vardı. Sakarya Caddesi'nden pasaja girince sağ köşedeydi ve düzayaktı. Sergen'in sahipleri sonra Alpay'la ortak olup içeride çorapçılığa başladı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir Kocabeyoğlu Pasajı esnafı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 190.
Ona göre Soysal öbür pasajlara göre yenilikçi bir yerdi, iç giyim ve gözlük dükkanları çoktu. Kızılay'dan Sakarya Caddesi tarafına bir işi düştüğünde hep pasajın içinden geçerdi. Pasajı “Geçit yeri!” diye andı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü emekli bir öğretim üyesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 92-93.
Ona göre Sakarya Caddesi'ndeki dönüşüm pasaja bakışı da değiştirdi. 1970'lerde Bira Park'a ve Sakarya Caddesi'ne gelenlerin gelirini gözlemişti. Pasajdaki gündelik hayat da o günden bu yana niteliğini yitirdi.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, pasajda uzun yıllar çalışan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 236.
Ona göre iç giyim için Kocabeyoğlu'na, altın ve sarrafiye için Soysal'a gidilirdi. Alışveriş merkezleri kentin içine yapılınca bu çarşılar boşaldı. Alışveriş merkezleri otuz kilometre dışarıya yapılsaydı buralar böyle heder olmazdı.
Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü bir Kızılay esnafı. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 197.
Eser Ülkealan'a göre alışveriş merkezleri açılınca insanlar pasajları bıraktı. Ona göre Soysal Pasajı ile Zafer Çarşısı öldü, Kocabeyoğlu ise tarzını korudu.
Tanıklık Eser Ülkealan, Küçüktaşdemir'in görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 228.
Bu bölümün kaynakları
- Güliz Küçüktaşdemir. Kentin iç mekanları: Ankara belleğinde pasajlar, (1950-1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı. 2018. Kaynağa git
Klemens'in Ankara kaynak taramasından derlendi. Konum ve tarihler ikinci bir kaynakla sınandı.
Bu çevrede artık olmayan mekanlar
Edebiyat tarihinde adı geçen, bugün yerinde olmayan yerler. Haritada iz halkasıyla duruyorlar.
- Ulus Sineması · 1939-1960'lar · yaklaşık 30 m
- Soysal Apartmanı · 1930'lar-1968 · yaklaşık 40 m
- Süreyya Pavyonu · 1943-1960'lar · yaklaşık 40 m
- Cemil Uybadin Köşkü · 1925-1950'ler · yaklaşık 90 m
- Modern Palas · 1950'ler-1980'ler · yaklaşık 90 m
Ziyaret bilgileri
- Giriş
- Çarşıya girmek ücretsiz. Açılış saatlerini resmi bir kaynakta bulamadık.
Nasıl gidilir
Kızılay metro istasyonunun Ziya Gökalp Caddesi çıkışından çıkınca pasaj birkaç adım doğuda, Yapı Kredi binasının hemen yanında. Kızılay Meydanı'nda duran otobüslerden inip Ziya Gökalp Caddesi'ne birkaç adım yürümek yeterli.
- İlçe
- Çankaya
- Kızılay'a uzaklık
- kuş uçuşu 100 m
- En yakın raylı istasyon
- Kızılay (M1, M2, M4 ve A1 Ankaray), kuş uçuşu 100 m
Mesafeler kuş uçuşu ölçülür; yürünecek yol daha uzundur.
Biliyor musunuz
- 1.Pasaj yönetiminin 13 Nisan 1976'da Milliyet'e verdiği ilana göre dükkanların yarısı kuyumculara ayrılmıştı.
- 2.Ülkü Bora kolon karolarını Ankara'daki atölyesinde elle biçimlendirdi. İş hanı katlarındaki karolar ise Çan'daki bir fabrikada preslerde basıldı.
- 3.Bora siparişi doğrudan Demirtaş Kamçıl'dan aldı. Anlaşma 148 metrekare duvar ve 150 metrekare kolon kaplaması içindi.
- 4.1967 tarihli projede çarşıda 80 dükkan, büro bloğunda 90 büro vardı. Çarşıdaki dükkan sayısı sonradan 120'ye çıktı.
Ziyaretçi ipuçları
- •Çarşı katlarındaki kolonlarda Ülkü Bora'nın imzalı seramik kaplamalarını arayın.
- •Karşıdaki Emek İşhanı ve arkadaki Sakarya Caddesi birkaç dakikalık yürüme mesafesinde.
Sık sorulanlar
- Soysal Pasajı nerede, nasıl gidilir?
- Kızılay metro istasyonunun Ziya Gökalp Caddesi çıkışından çıkınca pasaj birkaç adım doğuda, Yapı Kredi binasının hemen yanında. Kızılay Meydanı'nda duran otobüslerden inip Ziya Gökalp Caddesi'ne birkaç adım yürümek yeterli.
- Giriş ücretli mi?
- Çarşıya girmek ücretsiz. Açılış saatlerini resmi bir kaynakta bulamadık.
- Gezmek ne kadar sürer?
- yaklaşık 15 dakika
- Hangi dönemden kalmadır?
- Cumhuriyet dönemine tarihlenir.
- Burada ne görülür?
- Kızılay'da Soysal Apartmanı'nın yerinde 1970'lerin başında açılan çarşı ve iş hanı. Mimarları Demirtaş Kamçıl ile Rahmi Bediz, seramikleri Ülkü Bora'nın.
Bu yer şu listelerde
Yakındaki benzer yerler
Yapı Kredi Bankası Kızılay Binası
Kızılay Meydanı'nda Soysal Apartmanı'nın yerinde 1970'lerin başında tamamlanan banka binası. Özgün alüminyum güneş kırıcılı cephesi 1990'ların başında değiştirildi.
MimariEmek İşhanı
Kızılay Meydanı'nın 76 metrelik silueti: Türkiye'nin ilk gökdeleni sayılan ve ilk cam giydirme cepheli iş hanı.
MimariKocabeyoğlu Pasajı
Atatürk Bulvarı ile İzmir 1 Caddesi'ni birbirine bağlayan pasaj. 1950'lerde iki apartmanın zemin ve bodrum katlarına açıldı, Ankara'nın ilk pasajlarından biri sayılır.
Mimariİnkılap Pasajı
Kızılay'da İnkılap Sokak'taki İnkılap Apartmanı'nın altında 1969'da açılan pasaj. Bodrumunda matbaacılar, üst katlarında barlar var.
MimariÜlkealan Pasajı
Kızılay'da İzmir 1 Caddesi'nde, Necip Bey Apartmanı'nın zemin ve bodrum katlarına açılan pasaj. 1968'de açıldı, spor malzemesiyle tanınır.
MimariAnd Çarşısı
Atatürk Bulvarı'nda, 1938 tarihli And Apartmanı'nın yerinde yükselen çarşı ve iş hanı. Yürüyen merdiveni çokgen bir cam çatıdan ışık alır.
Bu sayfa son olarak 20 Ekim 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: openstreetmap.org, openstreetmap.org, kulturenvanteri.com, vekam.ku.edu.tr, pdf.journalagent.com, hdl.handle.net, tez.yok.gov.tr
Konum verisi © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL lisansıyla.
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.